'Mùa xây trường' ở vùng cao biên giới

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Bum và Dào San, xã Hua Bum, tỉnh Lai Châu. Ảnh: Đức Duẩn

Quyết sách lớn, tháo gỡ điểm nghẽn của giáo dục vùng biên

Chủ trương xây dựng trường học tại các xã biên giới theo kết luận của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 là một quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào các dân tộc nơi biên giới. Theo đó, quy hoạch đầu tư 248 trường tương ứng với 248 xã biên giới đất liền; trong đó, chọn 100 trường làm trong giai đoạn 1 để xây mới hoặc cải tạo, nâng cấp. Đây là tầm nhìn dài hạn, “đi trước một nhịp” để tháo gỡ những điểm nghẽn căn cơ của giáo dục vùng biên giới. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, hướng tới nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, tạo nguồn cán bộ là người địa phương, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng, an ninh ở khu vực biên giới.

Những con số từ rà soát thực tiễn cho thấy, bài toán đặt ra nằm ở điều kiện tiếp cận giáo dục. Sau sắp xếp địa giới hành chính, cả nước có 22 tỉnh, thành phố có biên giới đất liền với 248 xã biên giới; tại đây có 956 trường phổ thông với quy mô 625.255 học sinh. Nhu cầu nội trú, bán trú theo thống kê sơ bộ là 332.019 học sinh, nhưng mới có gần 59.000 em đang học tại hệ thống trường dân tộc nội trú và dân tộc bán trú. Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng còn xa, làm cản trở cơ hội được học tập trong môi trường ổn định, an toàn, đủ điều kiện ăn ở, sinh hoạt để duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng dạy và học, nhất là trong mùa mưa rét, lũ quét, sạt lở…

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn, tại bản Nậm Chim 1, xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên là công trình về đích đầu tiên trong chiến dịch xây dựng 248 trường học tại các xã biên giới. Ảnh: Hòng Hồng

Vì vậy, tinh thần chỉ đạo của Đảng, Nhà nước là phải khẩn trương, quyết liệt, “thần tốc, táo bạo” nhưng phải đi cùng với kỷ cương và trách nhiệm. Trên nền tảng đó, giai đoạn 1 được xác định với tổng nhu cầu vốn đầu tư gần 20.000 tỷ đồng, nguồn lực Trung ương giữ vai trò chủ đạo; Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ phân bổ, bảo đảm nguồn vốn để các địa phương triển khai theo đúng tiến độ và mục tiêu đề ra. Ngày 9/11/2025, lễ khởi công xây dựng đồng loạt 72 trường trong số 100 trường được tổ chức tại 17 tỉnh, thành phố. Đáng quý là tầm nhìn về “trường nội trú liên cấp” được mở rộng theo hướng giáo dục toàn diện. Các công trình được định hướng đồng bộ cho nhu cầu học tập và sinh hoạt, ăn ở nội trú, bán trú của học sinh, có nhà ở công vụ cho giáo viên, có môi trường rèn luyện phát triển toàn diện, phấn đấu đạt mức cơ sở vật chất cao theo quy định. Khi một ngôi trường vùng biên có đủ phòng học, khu nội trú, thư viện, nhà đa năng, sân chơi bãi tập, nhà công vụ… thì “cái chữ” bớt gánh nặng đường xa, trở thành một hành trình ổn định, bền bỉ.

Hướng tới năm học 2026-2027

Tại Lạng Sơn, Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp Khuất Xá được đầu tư với tổng kinh phí khoảng 265,5 tỷ đồng, tổng diện tích xây dựng hơn 10.600m², diện tích sàn hơn 24.100m², cao tối đa 4 tầng, là một trong số 11 trường dự kiến xây dựng tại các xã biên giới của tỉnh. Ở Điện Biên, lễ khởi công trường nội trú liên cấp tại xã Thanh Nưa có ý nghĩa chiến lược với phát triển giáo dục đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo tồn bản sắc văn hóa. Vào thời điểm cận Tết, những viên gạch đầu tiên ở những điểm trường như thế mang theo lời hẹn: Mùa khai giảng tới sẽ khác, những bước chân đến lớp sẽ gần hơn và bữa cơm bán trú, nội trú sẽ đầy đủ hơn.

Ảnh đồ họa phối cảnh thiết kế dự án Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đình Phong, xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng.

Ở một góc nhìn khác, 100 ngôi trường cũng là 100 “cột mốc mềm” góp phần giữ vững biên cương. Khi trẻ em được học trong môi trường đủ điều kiện, khi giáo viên có nhà công vụ và bảo đảm cơ sở vật chất để yên tâm bám bản, khi việc học trở thành lựa chọn bền vững thay vì bị đứt quãng bởi những thử thách hằng ngày, thì chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ sẽ từng bước nâng lên. Từ đó, phát triển kinh tế - xã hội ở vùng biên có thêm nội lực; an sinh được thúc đẩy; niềm tin của đồng bào với các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước được bồi đắp bằng những công trình được kiểm chứng hiệu quả trong thực tế.

Xuân mới đang đến gần, ở nhiều xã biên giới, niềm vui Tết năm nay có thêm một câu chuyện để kể: Câu chuyện về những công trường sáng đèn, về những bản làng có thêm con đường vào trường, về những dãy nhà mới đang dần hiện hữu giữa núi rừng. Những công trình ấy, khi hoàn thành và vận hành đúng mục đích sẽ làm đẹp cảnh quan, làm dày thêm “nền” tri thức, làm chắc thêm “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc. Và trong ngày khai giảng năm học 2026-2027, tiếng trống trường vang lên ở biên cương sẽ ngân dài như lời chúc an khang, một cái Tết của tương lai bắt đầu từ những viên gạch hôm nay.

Ngọc Lâm