Móng Cái thí điểm cửa khẩu thông minh - cú hích cho xuất nhập khẩu

Rút ngắn thời gian thông quan, tăng sức cạnh tranh thương mại biên giới

Theo quyết định 164/QĐ-TTg ngày 26/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu Việt Nam - Trung Quốc, việc đầu tư hạ tầng không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn được xác định là giải pháp chiến lược nhằm tái cấu trúc hoạt động giao thương biên giới trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Nội dung đề án tập trung vào việc xây dựng cửa khẩu thông minh được triển khai trên cơ sở ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại trong kiểm soát người xuất nhập cảnh, phương tiện vận tải và hàng hóa. Hạ tầng vật chất và hạ tầng số được đầu tư song hành, hướng tới hình thành hệ sinh thái logistics khép kín, kết nối dữ liệu liên thông giữa các lực lượng chức năng.

Khách làm thủ tục xuất nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái.

Các hạng mục đầu tư trọng điểm bao gồm khu kiểm soát hiện đại, trung tâm thương mại điện tử xuyên biên giới, công viên logistics, kho bãi thông minh và hệ thống quản lý dữ liệu tập trung. Ngoài ra, các thiết bị giám sát tự động, nhận diện phương tiện, kiểm tra hàng hóa bằng công nghệ cao cũng sẽ được trang bị đồng bộ.

Việc đầu tư hạ tầng được giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan triển khai theo lộ trình, bảo đảm tính đồng bộ, khả năng mở rộng và vận hành lâu dài.

Mục tiêu đặt ra, thời gian thông quan hàng hóa dự kiến sẽ được rút xuống còn khoảng 4-6 giờ, giảm đáng kể chi phí bến bãi và vận chuyển. Năng lực thông quan tại khu vực cửa khẩu cũng được kỳ vọng tăng gấp ba lần vào năm 2030.

Tại khu vực biên giới Móng Cái, việc phối hợp với phía Trung Quốc cũng được đẩy mạnh nhằm thống nhất quy trình, chia sẻ dữ liệu và đồng bộ phương thức kiểm soát, tạo điều kiện cho dòng chảy hàng hóa thông suốt.

Ông Trương Mạnh Hùng, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh cho biết, việc triển khai mô hình cửa khẩu thông minh không đơn thuần là nâng cấp cơ sở vật chất mà là thay đổi toàn diện phương thức quản lý.

Theo ông Hùng điểm cốt lõi của mô hình là số hóa quy trình và liên thông dữ liệu. Khi hệ thống vận hành đồng bộ, thông tin về phương tiện, hàng hóa, doanh nghiệp và lịch trình vận chuyển được cập nhật theo thời gian thực, giúp lực lượng chức năng chủ động kiểm soát thay vì xử lý thủ công như trước.

"Việc chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng kiểm soát và giữa hai quốc gia giúp giảm trùng lặp thủ tục, tăng tính minh bạch và hạn chế ùn tắc. Khi hệ thống vận hành ổn định, năng lực xử lý sẽ tăng lên đáng kể, đồng thời vẫn bảo đảm an ninh, an toàn biên giới", ông Hùng cho hay.

Tỉnh Quảng Ninh cũng nhấn mạnh, việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật phải đi kèm giải pháp bảo đảm an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và khả năng vận hành liên tục. Trước thực trạng lưu lượng giao thương ngày càng lớn, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, do đó yếu tố ổn định hệ thống được đặt lên hàng đầu.

Cú hích lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu

Tại khu vực Móng Cái, nhiều doanh nghiệp logistics cho rằng việc đầu tư hạ tầng hiện đại sẽ tạo cú hích lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Khách xuất nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái đầu năm.

Ông Nguyễn Văn Hòa, chủ một doanh nghiệp vận tải chuyên chở nông sản sang Trung Quốc, cho biết hiện nay chi phí chờ đợi và bến bãi vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí vận hành. Khi hệ thống kiểm soát tự động và dữ liệu được liên thông, thời gian chờ đợi giảm sẽ kéo theo chi phí giảm.

"Chỉ cần giảm vài giờ thông quan là doanh nghiệp đã tiết kiệm được rất nhiều chi phí nhiên liệu, nhân công và bảo quản hàng hóa. Đối với nông sản, tốc độ càng nhanh thì chất lượng càng được bảo đảm", ông Hòa nói.

Nhiều doanh nghiệp cũng kỳ vọng việc ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới và thanh toán điện tử sẽ mở rộng kênh tiêu thụ, đặc biệt đối với hàng hóa xuất khẩu chính ngạch.

Không chỉ doanh nghiệp, đội ngũ lái xe vận tải đường dài - những người trực tiếp trải nghiệm hoạt động tại cửa khẩu - cũng kỳ vọng sự thay đổi rõ rệt khi hạ tầng được nâng cấp.

Anh Trần Minh Kiên tài xế chuyên chạy tuyến Việt - Trung, cho biết trước đây mỗi lần làm thủ tục thường mất nhiều thời gian vì phải qua nhiều khâu kiểm tra thủ công.

"Nếu mọi thứ được số hóa, khai báo trước trên hệ thống, đến nơi chỉ xác nhận lại thì sẽ thuận tiện hơn rất nhiều. Quan trọng là minh bạch, ai đến trước xử lý trước, không phải chờ đợi lâu", anh chia sẻ.

Một số lái xe khác cũng mong hệ thống bãi đỗ, luồng di chuyển và biển chỉ dẫn được quy hoạch rõ ràng để tránh ùn tắc cục bộ, đặc biệt trong mùa cao điểm xuất khẩu nông sản.

Đối với các thương nhân buôn bán nhỏ lẻ, việc xây dựng hạ tầng thương mại điện tử và logistics được xem là cơ hội mở rộng thị trường.

Chị Lê Thị Mý, tiểu thương chuyên kinh doanh hoa quả xuất khẩu, cho rằng cửa khẩu thông minh sẽ giúp hàng hóa được kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc rõ ràng hơn, từ đó nâng uy tín sản phẩm.

"Nếu quy trình minh bạch, nhanh gọn thì việc buôn bán ổn định hơn, ít rủi ro hơn. Khi hàng đi đều, tiểu thương cũng mạnh dạn đầu tư hơn", chị nói.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc đầu tư hạ tầng và triển khai cửa khẩu thông minh không chỉ giải quyết bài toán thông quan trước mắt mà còn định hình lại vai trò của khu vực biên giới trong chuỗi cung ứng khu vực.

Khi hạ tầng logistics, dữ liệu và thương mại điện tử được tích hợp, khu vực cửa khẩu có thể trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô lớn, kết nối sâu hơn với các hành lang kinh tế và mạng lưới vận tải quốc tế.

Điều này cũng phù hợp với định hướng phát triển hệ thống cửa khẩu biên giới hiện đại, thuận lợi hóa thương mại nhưng vẫn bảo đảm chủ quyền và an ninh quốc gia.

Việc đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ xây dựng cửa khẩu thông minh tại Móng Cái được xem là bước thử nghiệm quan trọng để nhân rộng mô hình trên toàn tuyến biên giới đất liền trong tương lai.

Với lộ trình thí điểm đến năm 2030, việc xây dựng cửa khẩu thông minh tại Móng Cái đang được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá cho thương mại biên giới Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Kim Oanh