Mở rộng mạng lưới logistics, tăng lựa chọn cho doanh nghiệp

Luật Hải quan sửa đổi tạo thêm cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tổ chức chuỗi logistics linh hoạt hơn. (Ảnh: CHQ)

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16, được Quốc hội ban hành ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, bổ sung nhiều quy định liên quan đến địa điểm lưu giữ, tập kết, thu gom hàng hóa cũng như hoạt động quá cảnh, trung chuyển và chuyển cửa khẩu.

Các quy định mới tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp có thêm lựa chọn khi bố trí một số công đoạn logistics. Tuy nhiên, hàng hóa tại các địa điểm này vẫn phải được quản lý bằng phương thức điện tử và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan theo quy định.

Thêm địa điểm lưu giữ, thu gom hàng hóa

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật số 11/2026/QH16 là mở rộng phạm vi địa điểm được thành lập kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu.

Ngoài cảng biển, cảng hàng không quốc tế, cửa khẩu đường bộ, ga đường sắt liên vận quốc tế, cảng cạn và cảng thủy nội địa có hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, quá cảnh, các địa điểm này còn có thể được thành lập tại khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do, trung tâm logistics, khu công nghệ số tập trung, cụm công nghiệp và các khu vực khác theo quy định.

Việc bổ sung các khu vực nêu trên tạo cơ sở pháp lý để hoạt động lưu giữ, tập kết và thu gom hàng hóa được tổ chức tại nhiều địa điểm hơn. Tùy theo đặc điểm nguồn hàng, tuyến vận chuyển và nhu cầu giao nhận, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương án bố trí kho, điểm tập kết hoặc thu gom hàng hóa phù hợp.

Đối với những doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu hoạt động trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao hoặc cụm công nghiệp, quy định mới mở thêm khả năng tổ chức một số khâu logistics tại khu vực gắn với nguồn hàng. Trong khi đó, việc đưa trung tâm logistics và khu thương mại tự do vào phạm vi các địa điểm có thể tổ chức hoạt động liên quan cũng phù hợp với yêu cầu kết nối giữa lưu giữ, thu gom và vận chuyển hàng hóa.

Theo ý kiến từ nhiều doanh nghiệp logistics, việc mở rộng các địa điểm được phép tổ chức kho, tập kết và thu gom hàng hóa sẽ tạo thêm phương án bố trí hoạt động. Doanh nghiệp có thể lựa chọn địa điểm phù hợp với khu vực sản xuất, tuyến vận chuyển và nhu cầu giao nhận của khách hàng, qua đó hạn chế những khâu trung chuyển không cần thiết và chủ động hơn trong điều phối hàng hóa.

Như vậy, thay đổi của Luật trước hết nằm ở việc mở rộng phạm vi không gian có thể tổ chức các hoạt động logistics. Hiệu quả cụ thể đối với thời gian và chi phí sẽ phụ thuộc vào vị trí địa điểm, điều kiện thành lập, quy trình vận hành cũng như phương án tổ chức của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh mở rộng địa điểm, Luật số 11/2026/QH16 tiếp tục quy định các hoạt động được thực hiện tại một số loại hình kho, địa điểm. Đối với kho ngoại quan, ngoài chức năng lưu giữ hàng hóa, doanh nghiệp được thực hiện các hoạt động phục vụ logistics trong điều kiện và phạm vi pháp luật quy định.

Tại địa điểm thu gom hàng lẻ, doanh nghiệp có thể thực hiện việc chia tách, đóng ghép các lô hàng của nhiều chủ hàng trong cùng một container và sắp xếp lại hàng hóa lưu giữ theo quy định.

Những nội dung này tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tổ chức các công đoạn như lưu giữ, thu gom, chia tách và đóng ghép hàng hóa. Thay vì chỉ thực hiện chức năng lưu kho, một số địa điểm có thể phục vụ nhiều hoạt động trong chuỗi logistics theo đúng loại hình và phạm vi được phép.

Quy định mới cũng bỏ yêu cầu định kỳ báo cáo về tình hình hoạt động, hiện trạng hàng hóa tại một số loại hình kho, địa điểm. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện chế độ kế toán, thống kê và các nghĩa vụ quản lý hàng hóa theo quy định.

Việc tăng thời gian lưu giữ hàng hóa và bỏ thủ tục gia hạn tại các loại hình địa điểm, kho cũng tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch lưu giữ, xử lý và giao nhận hàng hóa. Cơ quan hải quan thực hiện quản lý căn cứ vào thời gian lưu giữ và trạng thái hàng hóa tại từng loại hình.

Các quy định này hướng đến việc giảm một số thủ tục trong quá trình hoạt động nhưng không làm thay đổi nguyên tắc hàng hóa tại kho, địa điểm phải nằm trong phạm vi quản lý và giám sát hải quan.

Mở rộng địa điểm đi cùng yêu cầu giám sát

Khi hàng hóa được lưu giữ và tập kết tại nhiều địa điểm hơn, yêu cầu đặt ra là duy trì sự kết nối giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý.

Luật số 11/2026/QH16 quy định doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế phải thực hiện chế độ kế toán, thống kê; trang bị phương tiện, thiết bị kỹ thuật để quản lý hàng hóa bằng phương thức điện tử và kết nối với cơ quan hải quan phục vụ kiểm tra, giám sát.

Như vậy, việc mở rộng địa điểm không đồng nghĩa với việc đưa các hoạt động lưu giữ, thu gom hoặc tập kết hàng hóa ra ngoài phạm vi quản lý hải quan. Các địa điểm được thành lập và hoạt động theo quy định, đồng thời phải đáp ứng những điều kiện cần thiết để phục vụ kiểm tra, giám sát.

Phương thức quản lý điện tử và yêu cầu kết nối với cơ quan hải quan là cơ sở để thông tin về hàng hóa được cung cấp, quản lý và sử dụng trong quá trình kiểm tra, giám sát. Doanh nghiệp được mở rộng không gian tổ chức hoạt động nhưng đồng thời phải thực hiện trách nhiệm về kế toán, thống kê và quản lý hàng hóa.

Cùng với quy định về kho, điểm gom và địa điểm tập kết, Luật số 11/2026/QH16 xác định hàng hóa quá cảnh, trung chuyển và chuyển cửa khẩu thuộc đối tượng vận chuyển chịu sự giám sát hải quan.

Quy định này áp dụng đối với hàng hóa được vận chuyển qua nhiều địa điểm hoặc nhiều chặng trước khi đến nơi giao nhận. Trong quá trình đó, hàng hóa vẫn chịu sự giám sát hải quan theo quy định, kể cả khi được vận chuyển giữa cửa khẩu, cảng, kho, trung tâm logistics hoặc địa điểm tập kết.

Đối với doanh nghiệp, việc xác định rõ phạm vi giám sát là căn cứ để xây dựng phương án vận chuyển phù hợp với tuyến đường và phương thức vận tải. Doanh nghiệp có thể lựa chọn cách thức tổ chức hàng hóa theo nhu cầu của chuỗi nhưng phải tuân thủ các yêu cầu quản lý tương ứng.

Phát biểu tại Quốc hội ngày 23/8/2026, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật đã bổ sung trách nhiệm của các chủ thể như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản nền tảng thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa theo hướng phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Việc bổ sung quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia từng khâu tạo cơ sở để quản lý hoạt động vận chuyển hàng hóa, nhất là đối với hàng hóa quá cảnh, trung chuyển và hàng hóa được giao nhận thông qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh hoặc nền tảng thương mại điện tử.

Mỗi chủ thể phải thực hiện trách nhiệm tương ứng với hoạt động mình tham gia. Đây là cơ sở để hoạt động logistics được tổ chức qua nhiều địa điểm và công đoạn nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ quản lý hải quan.