Mở hướng sản xuất thích ứng hạn hán

Từ những mô hình trồng sen ở vùng thấp trũng đến ngô sinh khối trên đất thiếu nước, hiệu quả bước đầu cho thấy đây là hướng đi góp phần nâng cao giá trị sản xuất, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng bền vững.

Sen nở trên đất lúa kém hiệu quả

Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, bình quân mỗi hecta sen đạt khoảng hơn 2 tấn hạt, giá trị kinh tế cao gấp khoảng 2 -3 lần so với trồng lúa.

Những ngày này, trên cánh đồng sen của xã Lệ Thủy (Quảng Trị), người dân đang tất bật thu hoạch hạt sen, hoa sen để cung ứng cho thị trường. Khác với những vụ Hè Thu trước đây, nhiều diện tích lúa thường xuyên thiếu nước, năng suất thấp, nay được phủ xanh bởi những ruộng sen đang vào mùa thu hoạch, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nông dân.

Gia đình ông Bùi Hữu Huế (xã Lệ Thủy) là hộ có diện tích chuyển đổi sang trồng sen lớn nhất xã với hơn 8 ha. Cây sen có thời gian sinh trưởng khoảng 4-5 tháng là bắt đầu cho thu hoạch. Từ đầu tháng 6, gia đình ông Bùi Hữu Huế đã thu hoạch những diện tích xuống giống sớm; đến giữa tháng 7 bước vào thời điểm thu hoạch rộ trên toàn bộ diện tích và kéo dài đến hết tháng 9.

Ông Bùi Hữu Huế cho biết, trong điều kiện thời tiết thuận lợi, bình quân mỗi ha sen đạt khoảng hơn 2 tấn hạt, giá trị kinh tế cao gấp khoảng 2 -3 lần so với trồng lúa. Ngoài hạt sen, hoa và ngó sen đều được thị trường tiêu thụ tốt, góp phần nâng cao giá trị sử dụng của cây sen.

Theo ông Bùi Hữu Huế, mô hình trồng sen có chi phí đầu tư ban đầu không quá lớn, thời gian thu hoạch kéo dài nhiều tháng, giúp người dân có nguồn thu liên tục. Đồng thời, mô hình còn tận dụng hiệu quả đất đai và nguồn nước, giảm rủi ro trước biến động của thị trường cũng như dịch bệnh so với sản xuất đơn canh. Đặc biệt, xác sen và hệ thống rễ sau thu hoạch còn góp phần cải tạo đất, tăng độ phì cho các vụ sản xuất tiếp theo.

Thực tế sản xuất cho thấy, nếu trên cùng diện tích 1 ha, cây lúa đạt năng suất khoảng 7 tấn, doanh thu khoảng 40-45 triệu đồng thì cây sen có thể mang lại thu nhập trên 100 triệu đồng/ha. Hiệu quả kinh tế vượt trội đã tạo động lực để nhiều hộ mạnh dạn chuyển đổi những diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng sen.

Không chỉ đầu tư quy trình sản xuất an toàn, gia đình ông Bùi Hữu Huế còn chủ động liên kết với các đơn vị thu mua nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm mở rộng diện tích và nâng cao giá trị sản xuất.

Theo UBND xã Lệ Thủy, đến nay địa phương đã chuyển đổi 13,5 ha đất lúa sang trồng sen. Toàn bộ diện tích chuyển đổi đều được thực hiện đúng quy hoạch và phù hợp điều kiện sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy Lê Văn Tân cho biết, địa phương xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích. Cây sen được lựa chọn vì phù hợp với điều kiện tự nhiên, thích nghi tốt với vùng đất thấp trũng, đồng thời có tiềm năng phát triển kinh tế và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Theo ông Lê Văn Tân, quá trình chuyển đổi được thực hiện đúng vị trí, đúng diện tích đã được phê duyệt, bảo đảm không ảnh hưởng đến hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng cũng như tổ chức sản xuất của người dân. Việc rà soát kỹ từng khu vực giúp mô hình phù hợp thực tiễn, tạo thuận lợi cho nông dân trong quá trình canh tác, chăm sóc và thu hoạch.

Nâng hiệu quả sản xuất từ chuyển cơ cấu cây trồng

Vụ Hè Thu năm nay, tỉnh Quảng Trị đã chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng ngô sinh khối trên diện tích 34ha và mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Không chỉ mô hình trồng sen, việc chuyển đổi sang các loại cây trồng phù hợp với điều kiện khô hạn cũng đang mang lại kết quả tích cực tại nhiều địa phương của tỉnh Quảng Trị.

Theo thống kê, vụ Hè Thu năm 2026, toàn tỉnh Quảng Trị có hơn 9.400 ha đất lúa gặp khó khăn về nguồn nước; trong đó hàng nghìn ha không thể sản xuất hoặc cho hiệu quả thấp do nắng nóng, hạn hán kéo dài. Trước thực trạng này, ngành nông nghiệp đã triển khai mô hình chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng ngô sinh khối giống NK7328 Bt/GT trên diện tích 34 ha tại các xã Trường Ninh, Trường Phú và Phong Nha với sự tham gia của 85 hộ dân.

Dù trải qua nhiều đợt nắng nóng gay gắt ngay sau gieo trồng, giống ngô vẫn sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh. Năng suất bình quân đạt khoảng 50 tấn/ha, riêng tại xã Trường Ninh đạt khoảng 54 tấn/ha. Với giá bao tiêu 1.200 đồng/kg ngay tại ruộng do doanh nghiệp ký kết từ đầu vụ, mô hình đạt doanh thu khoảng 64,8 triệu đồng/ha, lợi nhuận trên 20 triệu đồng/ha, cao hơn gần 19,4 triệu đồng/ha so với sản xuất lúa trên cùng chân đất.

Bà Nguyễn Thị Thúy, cán bộ Phòng Kinh tế xã Trường Phú cho biết, tại địa phương, Công ty Cổ phần Chăn nuôi Dương Gia Quảng Bình ký kết ngay từ đầu đã giúp người dân yên tâm chuyển đổi sản xuất;  đồng thời từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ ngành chăn nuôi.

Đánh giá về kết quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị Nguyễn Hồng Phương cho biết, đầu năm 2026, ngành nông nghiệp đã rà soát, đưa gần 200 ha đất lúa Hè Thu trước đây bỏ hoang trở lại sản xuất. Trên cơ sở đánh giá điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và nhu cầu thị trường, các địa phương đã triển khai chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng phù hợp với từng vùng sinh thái.

Theo bà Phương, đối với vùng thấp trũng, địa phương ưu tiên chuyển sang trồng sen với lợi nhuận cao gấp 2-3 lần so với trồng lúa. Những vùng thiếu nước cũng được chuyển sang trồng ngô sinh khối và mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 2-3 lần trồng lúa. Ngoài ra, mô hình lúa - cá cũng tiếp tục được nhân rộng ở những khu vực phù hợp.

“Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục rà soát diện tích bỏ sản xuất vụ Hè Thu, khoanh vùng nguyên liệu theo từng địa bàn, đồng thời đề xuất các cơ chế hỗ trợ nhằm nhân rộng các mô hình chuyển đổi hiệu quả trong năm 2027 và các năm tiếp theo”, bà Nguyễn Hồng Phương nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Bảo đánh giá, những kết quả bước đầu từ các mô hình chuyển đổi cho thấy đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp. Việc chuyển đổi không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng hiện đại, bền vững.

Theo ông Lê Văn Bảo, toàn tỉnh Quảng Trị vẫn còn hàng nghìn ha đất lúa sản xuất kém hiệu quả hoặc phải bỏ hoang trong vụ Hè Thu. Đây là dư địa lớn để tiếp tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Tuy nhiên, việc chuyển đổi phải dựa trên cơ sở đánh giá kỹ điều kiện từng vùng, gắn với quy hoạch, nhu cầu thị trường và liên kết tiêu thụ sản phẩm, tránh tình trạng chuyển đổi tự phát hoặc chạy theo phong trào.

Để phát huy hiệu quả lâu dài, ông Lê Văn Bảo yêu cầu ngành nông nghiệp phối hợp với các địa phương rà soát quỹ đất lúa thiếu nước, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật, đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ, tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật và phát huy vai trò của các hợp tác xã trong tổ chức sản xuất. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng liên kết, bao tiêu sản phẩm lâu dài, giúp nông dân chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, hình thành chuỗi giá trị bền vững, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.