Mở hướng phát triển chanh leo bền vững

Năm 2024, Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển triển khai liên kết với người dân xã Thanh Nưa và phường Điện Biên Phủ phát triển cây chanh leo theo hướng sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Đến nay, diện tích liên kết đã đạt hơn 3ha, sản lượng bình quân khoảng 40 tấn quả/vụ.

Quá trình triển khai mô hình, Hợp tác xã cam kết bao tiêu sản phẩm, đồng hành với người dân ngay từ khâu sản xuất. Toàn bộ diện tích liên kết được ứng dụng hệ thống tưới tự động, giúp tiết kiệm nước, giảm công lao động và duy trì độ ẩm phù hợp cho cây chanh leo. Đặc biệt, Hợp tác xã đưa thiết bị đo dinh dưỡng tích hợp AI vào sản xuất để phân tích chất lượng dinh dưỡng trong đất. Qua kết quả đo, người sản xuất có thể xác định cây thiếu những dưỡng chất nào để điều chỉnh, bổ sung phù hợp, thay vì chăm sóc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm.

Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển thu hoạch chanh leo.

Theo ông Trần Văn Sơn, Giám đốc Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển, ứng dụng công nghệ giúp người dân giảm công sức lao động, tiết kiệm chi phí đầu tư và nâng cao hiệu quả sản xuất. Khi cây được chăm sóc đúng kỹ thuật, quả chanh leo phát triển đồng đều, to, căng mọng, chất lượng tốt, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm.

Để đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng, Hợp tác xã tổ chức nhiều buổi livestream tại vườn. Những video ngắn giới thiệu quá trình chăm sóc, thu hoạch được thực hiện thường xuyên trên các trang mạng xã hội như tiktok, facebook giúp việc quảng bá chanh leo rộng hơn, tạo thêm kênh kết nối với khách hàng, thương lái và đơn vị thu mua.

Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển livestream bán chanh leo trên các trang mạng xã hội.  

Ông Trần Văn Sơn cho biết: “Hợp tác xã truyền thông sản phẩm từ khi xuống giống, cây ra hoa, đậu quả đến lúc thu hoạch để khách hàng có thể theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất. Khi sản phẩm được biết đến rộng rãi, các thương lái, đơn vị thu mua cũng chủ động liên hệ. Nhờ vậy, chanh leo đến kỳ thu hoạch cơ bản được tiêu thụ ngay, hạn chế tình trạng sản phẩm phải chờ đầu ra”.

Từ thực tế mô hình cho thấy, với cây chanh leo, bài toán không chỉ là trồng có năng suất, mà phải tổ chức sản xuất theo hướng tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây cũng là cơ sở để ngành chuyên môn tiếp tục khảo sát, thử nghiệm khả năng phát triển cây chanh leo tại những vùng có điều kiện phù hợp.

Từ đầu năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo phòng chuyên môn khảo sát, triển khai mô hình điểm tại một số xã, phường như: Xa Dung, Núa Ngam, Thanh Yên và phường Điện Biên Phủ. Mục tiêu là đánh giá cụ thể khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, từ đó có cơ sở định hướng phát triển vùng trồng trong thời gian tới.

Tại bản Pa Pốm, phường Điện Biên Phủ, mô hình trồng thử nghiệm 1ha chanh leo được triển khai trong năm 2026 với sự tham gia của anh Vàng A Chí, Bí thư Chi bộ bản. Từ diện tích đất trồng ngô, lúa nương, anh Chí đăng ký chuyển đổi để thử nghiệm cây trồng mới. Đến nay, vườn chanh leo sinh trưởng, phát triển tốt và cho thu hoạch, năng suất đạt hơn 60 tạ/ha.

Anh Vàng A Chí cho biết: “Qua thực tế sản xuất, chanh leo cho quả to, sai quả, chất lượng tốt. Thời gian tới, tôi sẽ vận động bà con chuyển đổi một phần diện tích đất nương sang trồng những loại cây có giá trị như chanh leo, cà phê, mắc ca, qua đó từng bước mở thêm hướng phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập”.

Anh Vàng A Chí, bản Pa Pốm thu hoạch chanh leo.

Sau khi cơ quan chuyên môn đánh giá khu vực có điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp với cây chanh leo, người dân xã Xa Dung đã đăng ký tham gia mô hình tại bản Trống Sư và Cồ Dề. Đến nay, toàn xã đã trồng thử nghiệm 3,2ha chanh leo tại bản Trống Sư.

Tại xã Núa Ngam, mô hình chanh leo được triển khai với diện tích 13ha. Theo ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND xã Núa Ngam, việc triển khai mô hình trước hết nhằm đánh giá mức độ phù hợp của cây trồng với điều kiện thực tế, năng suất và giá trị kinh tế mang lại. Trên cơ sở kết quả thử nghiệm, xã sẽ nghiên cứu khả năng mở rộng diện tích trong thời gian tới nếu cây chanh leo thực sự mang lại hiệu quả.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến nay toàn tỉnh có 27,9ha chanh leo, trong đó hơn 24ha trồng mới trong năm 2026. Con số này cho thấy diện tích chanh leo có xu hướng mở rộng song phần lớn diện tích đang trong giai đoạn hình thành và đánh giá hiệu quả. Vì vậy, việc phát triển cây chanh leo trong thời gian tới cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ giữa vùng trồng, quy trình sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ và thị trường tiêu thụ. Cùng với việc tiếp tục đánh giá các mô hình, ngành chuyên môn và chính quyền địa phương cần hướng dẫn người dân sản xuất an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời tăng cường liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp để từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định.