Mô hình cá - lúa: Mở hướng sản xuất thích ứng ở xã Kiều Phú

Mô hình kết hợp nuôi cá với lúa chét tại xã Kiều Phú giúp nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân. Ảnh: Hoàng Văn

Những con cá giống đầu tiên vừa được đưa xuống các khu ruộng thuộc thôn Muôn Ro, Liên Sơn và Tuyết Nghĩa, mở đầu mô hình nuôi thủy sản cá - lúa chét thích ứng với biến đổi khí hậu do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Kiều Phú triển khai. Hai giống cá được lựa chọn là cá chép và cá trắm cỏ. Theo đại diện Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Kiều Phú, trong hai đợt, mô hình được cấp 29.700 con cá chép, trọng lượng bình quân khoảng 150g/con và 19.800 con cá trắm cỏ, trọng lượng khoảng 500g/con. Nhà nước hỗ trợ 50% tiền giống.

Ông Kiều Văn Thuật, thành viên Hợp tác xã Liên Thôn (xã Kiều Phú) cho biết, những chân ruộng thấp thường khó đưa vào sản xuất ngay, trong khi lúa chét vẫn còn trên đồng sẽ là nguồn thức ăn tự nhiên cho cá. Cùng với sinh vật phù du và nguồn hữu cơ sẵn có trên đồng ruộng, người dân có thể giảm chi phí mua thức ăn, đồng thời khai thác diện tích đất trong thời gian chờ vụ sản xuất tiếp theo. “Nếu mô hình cho kết quả tốt, người dân vừa có thêm nguồn thu, vừa hạn chế được thời gian ruộng bỏ không”, ông Kiều Văn Thuật chia sẻ.

Còn ông Nguyễn Văn Nam, thành viên Hợp tác xã Muôn Ro cho rằng, điều kiện thời tiết ngày càng khó lường khiến việc lựa chọn mô hình sản xuất linh hoạt trở nên cần thiết. Người dân phải chú ý giữ nước, kiểm tra bờ vùng, cống thoát nước, nhất là khi có mưa lớn.

Không chỉ tạo thêm sản phẩm, mô hình này còn có sự tương hỗ nhất định. Cá tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trong ruộng; hoạt động của cá góp phần khuấy động tầng nước, sử dụng nguồn hữu cơ và hạn chế một số sinh vật gây hại. Sau chu kỳ nuôi, nguồn hữu cơ còn lại có thể bổ sung dinh dưỡng cho vụ lúa sau. Hơn nữa, việc kết hợp hai đối tượng sản xuất giúp người dân nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích. Thay vì chỉ chờ đến vụ lúa tiếp theo, ruộng tiếp tục được khai thác trong thời gian phù hợp, tạo thêm nguồn thu mà vẫn duy trì sản xuất lúa.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Kiều Phú Kiều Minh Khuê, mô hình được triển khai nhằm khai thác hiệu quả những diện tích có đặc thù về nguồn nước, nhất là các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập úng trong mùa mưa. Cùng với hỗ trợ con giống, trung tâm còn hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi quá trình sinh trưởng và hỗ trợ các hộ quản lý môi trường nước. “Điều quan trọng không chỉ là sản lượng cá của một vụ nuôi, mà qua mô hình phải đánh giá được mức độ phù hợp với từng chân ruộng để có cơ sở hoàn thiện quy trình, lựa chọn khu vực phù hợp và xem xét khả năng nhân rộng”, ông Kiều Minh Khuê nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, những diện tích sản xuất ven sông Tích có lợi thế về nguồn nước nhưng cũng chịu tác động rõ rệt của thời tiết. Vì vậy, chuyển đổi cách khai thác đất theo hướng linh hoạt, đa mục tiêu là giải pháp để giảm thiểu rủi ro trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, không phải mọi diện tích lúa đều phù hợp để nuôi cá. Hiệu quả mô hình phụ thuộc vào khả năng giữ nước, điều kiện thủy văn, chất lượng môi trường và kỹ thuật chăm sóc. Bởi vậy, việc đánh giá sau mỗi vụ nuôi là cần thiết để xã Kiều Phú xác định những khu vực có thể tiếp tục áp dụng. Còn về lâu dài, nếu mô hình cho kết quả tích cực, xã Kiều Phú có thể lựa chọn những vùng có điều kiện tương đồng để mở rộng, đồng thời nghiên cứu liên kết các hộ trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Khi người dân cùng tuân thủ quy trình, chủ động kiểm soát nguồn nước và hình thành liên kết, hiệu quả kinh tế sẽ bền vững hơn.

Từ lợi thế vùng ven sông Tích, mô hình nuôi cá trên những thửa ruộng lúa chét đang mở ra cách khai thác mới đối với những diện tích ruộng thường xuyên chịu tác động của ngập úng. Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở sản lượng cá dự kiến mà còn ở khả năng hạn chế đất bỏ hoang, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có và nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích đất ruộng. Đây cũng là mô hình thử nghiệm cho một hướng sản xuất linh hoạt hơn như: Tận dụng được diện tích ruộng trũng, giảm chi phí, tạo thêm thu nhập và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Nếu được đánh giá đầy đủ và tổ chức phù hợp, mô hình lúa - cá sẽ là hướng sản xuất hiệu quả trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở xã Kiều Phú thời gian tới.