Minh bạch bữa ăn bán trú, rõ trách nhiệm đến cùng

Hình ảnh suất ăn thực tế của học sinh một trường học ở Hà Nội được công khai để phụ huynh cùng theo dõi, giám sát. Ảnh: T.T.

Điểm đáng chú ý là việc giám sát không dừng ở hồ sơ. Hình ảnh suất ăn thực tế tạo thêm căn cứ để phụ huynh đối chiếu giữa thực đơn đã công bố với bữa ăn học sinh được phục vụ, đồng thời phát hiện và phản ánh những bất thường nếu có.

Minh bạch từ nguyên liệu đến khay ăn

Từ thực tế khảo sát tại nhiều địa phương, bà Nguyễn Thanh Hải - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, chỉ ra còn những lỗ hổng trong kiểm soát thực phẩm đầu vào và truy xuất nguồn gốc. Bà cũng đặt vấn đề về tình trạng trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm còn bị phân tán giữa nhiều cơ quan, dẫn tới khi xảy ra sự cố dễ phát sinh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận rõ trong tổ chức bữa ăn học đường. Một suất ăn đi qua nhiều mắt xích, từ nhà cung cấp nguyên liệu, vận chuyển, chế biến đến nhà trường và người trực tiếp tổ chức bữa ăn. Chỉ một khâu thiếu kiểm soát cũng có thể tạo ra rủi ro trước khi suất ăn đến tay học sinh.

Vì thế, việc công khai hình ảnh khay ăn chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong một chuỗi thông tin đầy đủ. Phụ huynh không chỉ biết hôm nay con ăn món gì mà còn có thể biết đơn vị cung cấp, nguồn nguyên liệu, hóa đơn, chứng từ, thực đơn và định lượng. Đây là cách tăng khả năng kiểm chứng thực tế, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ do đơn vị cung cấp hoặc nhà trường báo cáo.

Tại Hà Nội, một số địa phương đã triển khai những nội dung tương tự trong phương án tổ chức bán trú năm học 2026-2027. Phường Vĩnh Tuy yêu cầu công khai thực đơn, định lượng, mức tiền ăn, cơ sở cung cấp và hình ảnh suất ăn thực tế. Các trường đồng thời phải thực hiện kiểm thực ba bước, lưu mẫu, kiểm tra nguồn gốc thực phẩm, quy trình chế biến và chia suất.

Tại phường Phú Thượng, việc lựa chọn nhà cung cấp được thực hiện qua nhiều bước, từ khảo sát nhu cầu, tiếp nhận hồ sơ đến đánh giá và kiểm tra thực tế tại cơ sở sản xuất, chế biến. Địa phương ưu tiên các đơn vị có khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chuỗi cung ứng và có phương án xử lý khi xảy ra sự cố.

Những cách làm này cho thấy công khai bữa ăn chỉ là một mắt xích trong hệ thống giám sát. Nếu hình ảnh được đăng tải nhưng nguồn nguyên liệu, định lượng hay quy trình chế biến không được kiểm tra, việc công khai sẽ khó tạo ra giá trị thực chất.

Tăng trách nhiệm người đứng đầu

Tại TPHCM, chất lượng và an toàn suất ăn bán trú cũng là vấn đề được phụ huynh quan tâm trước thềm năm học 2026-2027. Thành phố hiện có khoảng 3.500 trường học với nhiều mô hình tổ chức bữa ăn, gồm trường tự tổ chức bếp ăn và sử dụng suất ăn từ đơn vị bên ngoài.

Bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM cho biết, thành phố tiếp tục làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường trong việc lựa chọn đối tác. Sở đã tập huấn chuyên môn cho hiệu trưởng và hơn 4.300 nhân sự trực tiếp phụ trách bếp ăn, đồng thời nhấn mạnh hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về an toàn thực phẩm tại đơn vị và công khai danh mục nhà cung cấp để phụ huynh cùng giám sát.

Lãnh đạo Sở cũng mong muốn tăng cường kiểm tra đột xuất và đề nghị phụ huynh chủ động cung cấp thông tin khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Đây là kênh quan trọng vì kiểm tra theo kế hoạch khó có thể bao quát toàn bộ diễn biến thực tế của các bếp ăn trong suốt năm học.

Tại Hà Nội, từ năm học 2026-2027, UBND xã, phường được giao trách nhiệm trực tiếp trong khảo sát nhu cầu, xây dựng phương án và lựa chọn, phân công đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn bán trú cho các trường theo hướng thống nhất đầu mối. Thành phố đồng thời yêu cầu quản lý chặt từ xây dựng phương án, lựa chọn đơn vị cung cấp đến chế biến, vận chuyển, chia suất và giám sát trong suốt quá trình tổ chức bữa ăn. Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng trách nhiệm bị phân tán, đồng thời tạo cơ sở để xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm khi có sai phạm.

Liên quan đến vai trò của phụ huynh, chỉ đạo mới cũng tạo cơ chế để Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát nguồn thực phẩm, quá trình chia suất ăn, kiểm tra khu vực chế biến và phối hợp đánh giá chất lượng bữa ăn. Với trường sử dụng suất ăn từ bên ngoài, phụ huynh có thể đề nghị nhà trường tổ chức kiểm tra trực tiếp tại nơi chế biến của đơn vị cung cấp. Điều này mở rộng khái niệm minh bạch trong bữa ăn học đường. Nhà trường không chỉ phải bảo đảm, mà còn phải chứng minh việc bảo đảm đó bằng dữ liệu, hình ảnh và quy trình có thể kiểm tra.

Dù vậy, hình ảnh khay ăn không thể thay thế kiểm nghiệm, kiểm thực, lưu mẫu hay truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, về lâu dài, mục tiêu không chỉ là công khai một khay cơm, mà phải xây dựng được một chuỗi bữa ăn minh bạch, truy xuất được và có người chịu trách nhiệm đến cùng. Khi đó, mỗi bữa ăn bán trú không chỉ được kiểm soát bằng quy định mà còn được giám sát bằng dữ liệu, sự tham gia của phụ huynh và trách nhiệm cụ thể của từng mắt xích.