Miền ký ức cổ

Những trầm mặc ngàn năm của văn hóa Chăm tại Mỹ Sơn nằm trọn vẹn giữa không gian rừng nguyên sinh. Ảnh: N.Đ

Càng đi sâu, tôi càng có cảm giác mình đang rời khỏi nhịp sống quen thuộc để bước vào một thế giới khác - thế giới nơi thời gian không trôi theo tiếng xe cộ, đồng hồ hay những bước chân vội vã, mà chậm rãi nhỏ từng giọt trên những viên gạch đỏ sẫm đã nhuốm màu năm tháng.

Cuộc gặp gỡ với quá khứ

Hiện lên trước mắt tôi là những ngọn tháp bằng gạch đứng giữa thung lũng xanh, toát lên vẻ trầm mặc, giống như những nốt nhạc cổ xưa còn sót lại trong một bản trường ca của lịch sử. Rêu phong bám trên những mảng tường, màu gạch không đỏ tươi mà thẫm lại theo thời gian, khi ánh nắng chạm vào lại ánh lên một sắc vàng nâu ấm áp. Tất cả khiến tôi có cảm giác những công trình nơi đây không chỉ được xây dựng bằng gạch đá, mà còn được xây bằng thời gian và ký ức.

Mỹ Sơn độc đáo ở dạng quần thể thánh địa, trong đó các tháp được bố trí theo cụm, mỗi cụm có từ hai hoặc nhiều tháp, có một đền thờ chính ở trung tâm và các tháp phụ xung quanh, có tường bao, sân, đường đi nối các tháp với nhau.

Nhưng điều khiến tôi ngỡ ngàng hơn cả là kiến trúc của những ngọn tháp. Những viên gạch nhỏ bé, xếp chồng khít lên nhau, trở thành một bức tường đứng vững qua bao mùa mưa nắng. Các tầng tháp thu nhỏ dần về phía đỉnh, tạo nên cảm giác vừa vững chãi vừa bay bổng.

Không chỉ gây kinh ngạc bởi kỹ thuật xây dựng không mạch hồ vữa đầy bí ẩn, Mỹ Sơn còn cuốn hút bởi những đường chạm khắc mềm mại trực tiếp trên bề mặt gạch. Hình ảnh vũ nữ Apsara uyển chuyển, các vị thần Hindu, thần thú và hoa văn trang trí hiện lên sống động, đầy nhịp điệu. Cấu trúc đền thờ, không gian hành lễ cũng ghi dấu rõ nét những nghi thức tôn giáo, thờ cúng, thấm đượm niềm sùng kính thiêng liêng nhưng vẫn mang tính khoáng đạt - như chính tâm hồn Chămpa.

Tôi đứng thật lâu trước một mảng tường gạch và không khỏi tự hỏi: những người nghệ nhân của hàng nghìn năm trước đã làm thế nào để tạo nên những công trình tráng lệ đến vậy? Tôi đưa tay lên, chợt thấy khoảng cách giữa bàn tay mình và viên gạch kia cũng chính là khoảng cách của hàng ngàn năm lịch sử. Một viên gạch nằm lặng im, nhưng dường như mang trong nó biết bao câu chuyện. Và tôi bắt đầu lắng nghe.

Câu chuyện kể về một nền văn hóa Chăm giàu bản sắc, kể về tài năng và sức sáng tạo của con người, kể về những thăng trầm mà vùng đất này đã trải qua… và thì thầm với tôi rằng, những giá trị được tạo nên bằng tâm huyết và trí tuệ có thể vượt qua giới hạn của một đời người. Đó phải chăng cũng là cách con người vượt qua thời gian: để lại một điều gì đó đủ đẹp, đủ sâu và đủ bền để khi mình không còn nữa, nó vẫn tiếp tục kể câu chuyện của mình.

Mỹ Sơn không chỉ khiến tôi ngắm nhìn một công trình kiến trúc cổ. Mỹ Sơn khiến tôi đối diện với thời gian - thứ tưởng như vô hình nhưng lại hiện diện rất rõ trên từng viên gạch, từng phù điêu, từng mảng tường rêu phong. Có khi, chính thời gian lại trở thành người thợ chạm khắc kiên nhẫn nhất. Nó phủ lên công trình một lớp màu cổ kính, làm cho từng vết nứt, từng mảng tường, từng đường khắc chạm trở nên có hồn hơn. Mỹ Sơn vì thế không chỉ đẹp bởi những gì còn nguyên vẹn, Mỹ Sơn còn đẹp bởi dấu vết của những gì đã đi qua.

Nơi thời gian lắng lại giữa thung lũng xanh

Tôi ngồi xuống dưới bóng một ngọn tháp. Bầu trời xanh cao, những đám mây trắng trôi chậm. Xung quanh là màu xanh của cây cỏ, là những khoảng nắng đan xen với bóng râm. Những ngọn tháp đứng đó, hòa vào thiên nhiên và trở thành một phần của thung lũng, một phần của đất trời.

Tôi bỗng thấy lòng mình dịu lại. Những điều từng khiến tôi bận tâm dường như nhỏ đi. Những câu chuyện của ngày hôm qua trở nên xa xôi. Những dự định của ngày mai cũng tạm thời lùi lại. Chỉ còn giây phút hiện tại - tôi, những ngọn tháp cổ, màu trời và một khoảng không gian rộng mở quanh mình. Có lẽ, vẻ đẹp thực sự của một di sản còn nằm ở những gì đã đánh thức được trong tâm hồn người xem.

Tôi bước chậm giữa những ngôi tháp lần nữa trước khi rời Mỹ Sơn. Con đường trở ra vẫn xanh như lúc tôi đến. Gió vẫn thổi qua những hàng cây. Phía sau lưng, những ngọn tháp dần khuất khỏi tầm mắt. Nhưng tiếng thời gian thì vẫn còn ở lại đâu đây để nhắc khẽ tôi rằng, giữa cuộc sống bộn bề và vội vàng, vẫn có những nơi con người cần một lần dừng bước để nhìn lại quá khứ, để hiểu hơn về văn hóa và để lắng nghe chính mình.

Trong khoảnh khắc ngắm nhìn ngọn tháp Mỹ Sơn lặng lẽ nắng mưa qua bao thế kỷ, mỗi người sẽ bất chợt nhận ra, trước một di sản văn hóa của nhân loại, đôi khi không cần nói ra điều gì, mà chỉ cần im lặng để nghe tiếng thời gian kể chuyện - một tiếng thời gian vọng qua những viên gạch cổ, chậm rãi, trầm sâu và bất tận.