Miễn học phí cho ngành khó tuyển: Cú hích có đủ mạnh?

Thí sinh tìm hiểu thông tin về ngành học năm 2026. Ảnh: Lan Anh

Tăng sức hút ngành khó tuyển

Theo dự thảo, sinh viên theo học các ngành, nghề thuộc lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, xây dựng, nghệ thuật và thể dục thể thao sẽ được bổ sung vào nhóm đối tượng miễn học phí. Theo Bộ GDĐT, nhiều ngành trong số này gặp khó khăn trong tuyển sinh, trong khi nền kinh tế vẫn có nhu cầu lớn về nhân lực.

Nếu được ban hành, chính sách sẽ mở rộng hỗ trợ học phí theo hướng không chỉ dựa vào hoàn cảnh người học mà còn tính đến nhu cầu nhân lực. Đây là điểm đáng chú ý khi tuyển sinh ĐH ngày càng gắn với yêu cầu đào tạo nhân lực cho những lĩnh vực thiết yếu.

Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy nhiều trường đã chủ động dùng học bổng, miễn giảm học phí để thu hút người học. Tại Trường ĐH Trà Vinh, trường tuyển sinh 49 ngành, trong đó có nông nghiệp - thủy sản, kỹ thuật công nghệ, môi trường, văn hóa - nghệ thuật và thể dục thể thao. Trường miễn 100% học phí năm thứ nhất cho 13 ngành, gồm Công nghệ nông nghiệp, Bảo vệ thực vật, Công nghệ sinh học, Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông. Riêng ngành Biểu diễn nhạc cụ truyền thống được miễn 100% học phí toàn khóa và hỗ trợ sinh hoạt phí hằng tháng.

Tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nhiều ngành thuộc lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản có học phí khoảng 19,14 triệu đồng/năm. Học viện cũng triển khai học bổng “Sinh viên tài năng” tương đương 100% học phí các học phần trong chương trình đào tạo chính thức.

Tuy nhiên, điểm chuẩn cho thấy sức hút của nhóm ngành này vẫn hạn chế. Năm 2026, nhóm ngành Chăn nuôi thú y - thủy sản, Nông nghiệp và Cảnh quan có điểm chuẩn 16 điểm, thuộc nhóm thấp nhất tại Học viện, dù đây là những lĩnh vực đào tạo truyền thống và là thế mạnh của trường.

Thực tế này không chỉ xuất phát từ học phí. Mùa tuyển sinh 2026 cho thấy thí sinh ngày càng quan tâm đến khả năng tìm việc sau tốt nghiệp; trong đó, các ngành STEM chiếm 53,4% tổng số nguyện vọng đăng ký.

Với các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, hình ảnh công việc phải “ra nắng, vào mưa, chân lấm tay bùn” vẫn khiến không ít phụ huynh và thí sinh e ngại, dù nhu cầu nhân lực rất lớn. Trong nhiều năm, nông, lâm nghiệp và thủy sản liên tục nằm trong nhóm lĩnh vực tuyển sinh kém, điểm chuẩn tại nhiều trường cũng thấp và ít biến động so với các nhóm ngành có sức hút cao.

Cần nhìn vào đầu ra

Các chuyên gia giáo dục cho rằng sức hút lâu dài của một ngành phụ thuộc vào chất lượng đào tạo, cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng phát triển nghề nghiệp sau tốt nghiệp.

Theo TS Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TPHCM, điều quan trọng là giúp học sinh hiểu cặn kẽ về ngành mình lựa chọn, thấy được giá trị của ngành đối với phát triển kinh tế - xã hội và sự phù hợp với năng lực bản thân. Khi đó, bài toán thiếu người học ở một số ngành mới có thể được giải quyết. Theo ông, việc “tô vẽ” cho những ngành khó tuyển bằng cách đổi tên ngành sẽ không giải quyết được vấn đề.

Đây cũng là lý do chính sách miễn học phí cần được đặt trong tổng thể các giải pháp nâng sức hút ngành học. Nông nghiệp hiện gắn với công nghệ cao, tự động hóa, dữ liệu, công nghệ sinh học và chuỗi giá trị. Lâm nghiệp cần nhân lực về quản lý tài nguyên, kinh tế rừng, bảo tồn đa dạng sinh học; thủy sản cần nhân lực trong nuôi trồng, chế biến, logistics, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Ngành xây dựng cũng chuyển mạnh sang số hóa, mô hình thông tin công trình, vật liệu mới, công trình xanh và tự động hóa. Trong nghệ thuật, thể thao, người học cũng cần được trang bị thêm năng lực công nghệ, truyền thông và quản trị.

Theo hướng này, miễn học phí nên được xem là một chính sách phát triển nguồn nhân lực, thay vì chỉ là hỗ trợ tài chính. Nhà nước có thể kết hợp miễn học phí với cơ chế đặt hàng đào tạo, học bổng doanh nghiệp, chương trình thực tập, hỗ trợ khởi nghiệp và kết nối tuyển dụng.

Với thí sinh, miễn học phí có thể là lý do để bước vào một ngành học, nhưng cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng phát triển mới là yếu tố quyết định để ở lại với ngành nghề đó. Vì vậy, mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là “miễn học phí cho ngành khó tuyển”, mà phải tạo điều kiện để những ngành này trở thành lựa chọn nghề nghiệp có tương lai, vừa giảm gánh nặng tài chính cho người học, vừa góp phần giải quyết bài toán nhân lực cho nền kinh tế.