Mexico dựng 'hàng rào an ninh' với đầu tư nước ngoài

Theo sáng kiến cải cách Luật Đầu tư nước ngoài do Tổng thống Claudia Sheinbaum trình Quốc hội cùng ngày, các thương vụ mà nhà đầu tư nước ngoài dự kiến sở hữu trên 49% vốn của một doanh nghiệp Mexico, có tổng giá trị tài sản vượt ngưỡng do Ủy ban Đầu tư nước ngoài quốc gia (CNIE) quy định và hoạt động trong các lĩnh vực nhạy cảm sẽ thuộc diện thẩm tra bắt buộc.

Nhà máy sản xuất nội thất Kuka Home tại Khu công nghiệp Hofusan, Monterrey, Mexico, một trong nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư tại Mexico. (Nguồn: Getty Images)

Danh mục các lĩnh vực có liên quan đến an ninh quốc gia gồm cơ sở hạ tầng chiến lược, năng lượng, giao thông, y tế, thông tin liên lạc, khai khoáng, xử lý và lưu trữ dữ liệu, hệ thống kỹ thuật số, hàng không vũ trụ và quốc phòng. Các công nghệ then chốt và sản phẩm lưỡng dụng như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, chất bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, công nghệ hạt nhân, công nghệ lưu trữ năng lượng, công nghệ nano và công nghệ sinh học cũng nằm trong diện giám sát.

Ngoài ra, đề xuất còn đưa vào diện xem xét các hoạt động liên quan đến cung ứng năng lượng và nguyên liệu thô thiết yếu, an ninh lương thực, cũng như quyền tiếp cận thông tin nhạy cảm, bao gồm dữ liệu cá nhân hoặc khả năng kiểm soát những dữ liệu này. CNIE cũng có thể bổ sung các hoạt động tương tự thông qua một nghị quyết chung.

Chính phủ Mexico cho biết luật hiện hành đã cho phép CNIE ngăn chặn các thương vụ mua lại của nhà đầu tư nước ngoài vì lý do an ninh quốc gia, song chưa quy định cụ thể các tiêu chí và hướng dẫn thực hiện. Do đó, cải cách lần này nhằm cụ thể hóa và củng cố cơ chế hiện có, thay vì thiết lập một hệ thống hoàn toàn mới. Dự luật đề xuất bổ sung một chương mới mang tên “An ninh quốc gia trong đầu tư nước ngoài”, qua đó xác lập các tiêu chí cụ thể để đánh giá rủi ro.

Để tăng cường quá trình thẩm tra, dự luật đề xuất bổ sung Bộ Quốc phòng, Bộ Hải quân và Bộ An ninh và Bảo vệ Công dân Mexico vào CNIE. Khi xem xét các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia, lãnh đạo Viện Công tố Liên bang, Trung tâm Tình báo Quốc gia, Cơ quan Quản lý Thuế và Đơn vị Tình báo Tài chính sẽ tham gia với tư cách khách mời thường trực, có quyền phát biểu nhưng không có quyền biểu quyết.

Theo phần giải trình của dự luật, cơ chế mới nhằm bổ sung các tiêu chí chuyên biệt để xác định rủi ro và mối đe dọa đối với an ninh quốc gia, thay vì tập trung chủ yếu vào các yếu tố kinh tế như việc làm, đào tạo, công nghệ, môi trường và năng lực cạnh tranh. Các biện pháp hạn chế đối với nhà đầu tư phải tuân thủ các nguyên tắc không phân biệt đối xử, minh bạch, khả năng dự đoán, tính tương xứng và trách nhiệm giải trình.

Đoàn xe đầu kéo tại cửa khẩu Otay Mesa, biên giới Mỹ-Mexico, bang Baja California, Mexico. (Nguồn: Getty Images)

Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Canada đã có các cơ chế riêng để thẩm tra đầu tư nước ngoài vì lý do an ninh quốc gia. Trong tiến trình rà soát T-MEC/USMCA, vấn đề này ngày càng được quan tâm, nhất là trước những lo ngại của Mỹ về sự gia tăng đầu tư của Trung Quốc tại Mexico. Tuy nhiên, sáng kiến của Tổng thống Sheinbaum không đề cập cụ thể đến Trung Quốc và không nhằm vào nhà đầu tư của một quốc gia nhất định.

Dự luật cũng đề xuất tăng mức chế tài đối với các trường hợp vi phạm. Theo đó, doanh nghiệp Mexico chuyển nhượng cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài dù thương vụ đã bị từ chối cấp phép hoặc chưa có quyết định chấp thuận trước đó có thể bị phạt từ 5.000 đến 200.000 lần giá trị hằng ngày của UMA.