MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM (*): Đưa các anh về đất mẹ!

Thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", thời gian qua, Đội K51 - Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk vượt suối, băng rừng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia.

Lần tìm từ những nguồn tin ít ỏi

Chiều muộn ở phum Ô Am, xã Sre Khtum, huyện Keosima, tỉnh Mondulkiri, những tia nắng cuối ngày len qua tán rừng già, phủ lên vùng đất sỏi đá hoang vắng một màu vàng nhạt. Dẫn đường cho tổ công tác Đội K51 là ông Điểu Khuynh - một người dân địa phương, ngoài 60 tuổi.

Ông Điểu Khuynh kể nhiều năm trước, từng nhìn thấy dấu tích một ngôi mộ bộ đội Việt Nam trong khu vực này. Thông tin chỉ là ký ức mơ hồ của một người dân, song đối với những người lính làm công tác quy tập, đó là manh mối quý giá.

Lối vào khu vực nghi có mộ liệt sĩ cây rừng mọc ken dày, dây leo chằng chịt. Có đoạn cán bộ, chiến sĩ phải dùng dao phát mở đường từng mét một. Giữa rừng sâu, những nhát cuốc bắt đầu vang lên. Đất đá được đào xới suốt nhiều giờ liền. Mồ hôi chảy dài trên gương mặt sạm nắng của những người lính. Có lúc nắng nóng như thiêu đốt khiến cả tổ gần như kiệt sức. Nhưng không ai bỏ cuộc, bởi trong suy nghĩ của họ, biết đâu chỉ cần đào sâu thêm một chút nữa là có thể tìm thấy đồng đội năm xưa.

Rồi khoảnh khắc mong đợi cũng đến khi lớp đất đỏ được bóc dần lên, một mảnh xương nhỏ bất ngờ lộ ra. Cả tổ công tác lặng người rồi tất cả cùng quỳ xuống, dùng tay nhẹ nhàng gạt từng lớp đất mịn. Những mảnh xương khác dần hiện lên cùng các di vật đã hoen gỉ theo thời gian.

Những mẩu xương, chiếc cúc áo, mảnh tăng võng còn sót lại được nâng niu thu gom. Hài cốt liệt sĩ được gói bọc trang nghiêm trong lá cờ Tổ quốc mang từ Việt Nam sang. Niềm vui tìm được đồng đội giữa rừng sâu luôn đến rất lặng lẽ nhưng thiêng liêng đến nghẹn lòng. Thiếu tá Y Phin Hmốk xúc động chia sẻ: "Mỗi lần tìm được hài cốt liệt sĩ, chúng tôi có cảm giác như tìm được chính người thân của mình. Chỉ mong các bác, các anh sớm được trở về với quê hương".

Xộc từng góc rừng

Ở một khu vực khác gần suối Ô Tôi đoạn chảy qua xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri, ông Chăn Đa cung cấp cho Đội K51 thông tin từng phát hiện dấu tích mộ bộ đội Việt Nam nhưng không còn nhớ chính xác vị trí. Ngay trong đêm, trung tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, cử tổ công tác bám địa bàn.

Đại úy Y Nãi Drao, người có hơn 10 năm tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ tại Campuchia, cho biết khó khăn lớn nhất là địa hình đã thay đổi rất nhiều sau gần nửa thế kỷ. "Có nơi trước đây là đường hành quân thì nay thành khe suối sâu. Những bãi đất trống ngày đó nay đã phủ kín rừng cây, trong khi phần lớn liệt sĩ được chôn cất phân tán, không có sơ đồ mộ chí nên việc tìm kiếm vô cùng khó khăn" - đại úy Y Nãi Drao nói.

Tỉnh Đắk Lắk tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 27 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn Campuchia. Ảnh: CAO NGUYÊN

Ba ngày liên tục ăn ngủ trong rừng, đào xới hàng chục vị trí nghi vấn nhưng vẫn chưa có kết quả. Cho đến một buổi chiều, dưới gốc cây lớn bên bờ suối, tổ công tác phát hiện 3 hòn đá được xếp bất thường giữa lớp lá mục dày đặc. Linh cảm nghề nghiệp mách bảo đây có thể là dấu tích mộ liệt sĩ.

Khi lớp đất được bóc dần lên, một mảnh tăng võng mục nát xuất hiện. Tiếp đó là những mẩu xương đã ngả màu đất cùng các di vật như dép cao su, cúc áo, lọ thuốc penicillin cũ. Sau gần nửa thế kỷ nằm lại giữa đại ngàn, người lính năm xưa cuối cùng cũng được tìm thấy.

Theo trung tá Nguyễn Văn Từ, địa bàn tìm kiếm của Đội K51 trải rộng trên nhiều huyện của tỉnh Mondulkiri. Có ngày đơn vị tiếp nhận hàng chục nguồn tin nhưng rất ít thông tin đủ cơ sở xác minh. Tuy vậy, phương châm của đơn vị chưa bao giờ thay đổi: "Ở đâu có thông tin về liệt sĩ, ở đó có dấu chân Đội K51".

Trở về trong vòng tay Tổ quốc

Sáng 4-6, tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk, lễ viếng, truy điệu và an táng 27 hài cốt liệt sĩ do Đội K51 tìm kiếm, quy tập trong mùa khô 2025 - 2026 được tổ chức trong không khí trang nghiêm, xúc động.

Từ sáng sớm, dọc đường Hồ Chí Minh, hàng trăm người dân đã đứng chờ đón đoàn xe đưa các liệt sĩ trở về đất mẹ. Trên tay nhiều người là những lá cờ đỏ sao vàng được nâng niu, hướng về đoàn xe trong niềm xúc động. Hai bên đường, các cựu chiến binh, đoàn viên thanh niên và cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đứng nghiêm trang thành hàng dài.

Những ánh mắt lặng im và những cái cúi đầu thành kính dành cho những người con của dân tộc sau nhiều thập kỷ nằm lại nơi chiến trường xưa. Khi đoàn xe chở hài cốt liệt sĩ tiến vào địa phận tỉnh Đắk Lắk, nhiều người không giấu được xúc động. Đó là khoảnh khắc thiêng liêng, đánh dấu hành trình trở về của những người lính đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả.

Sau lễ đón, các hài cốt liệt sĩ được đưa về Nhà Tưởng niệm liệt sĩ tỉnh để nhân dân, cán bộ, chiến sĩ đến dâng hương tưởng niệm trước khi tổ chức lễ truy điệu và an táng. Trong điếu văn tại buổi lễ, ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ đã chiến đấu và hy sinh trên đất bạn Campuchia.

"Đảng, Nhà nước và nhân dân luôn khắc ghi công lao to lớn của các thế hệ đi trước. Xin gửi lời tri ân sâu sắc nhất đến thân nhân các liệt sĩ đã hiến dâng cho Tổ quốc những người con ưu tú" - ông Đào Mỹ xúc động.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-6

PHAN DIỆM - CAO NGUYÊN