Men vi sinh có tốt cho người bệnh tiểu đường?

Ở trạng thái lý tưởng, hệ sinh thái vi khuẩn trong đường ruột duy trì sự ổn định giữa các chủng có lợi và có hại. Tuy nhiên, bệnh nhân tiểu đường type 2 thường đối mặt với hiện tượng loạn khuẩn. Tình trạng này đặc trưng bởi sự sụt giảm các vi khuẩn sản sinh axit béo chuỗi ngắn và sự gia tăng các vi khuẩn thúc đẩy phản ứng viêm.

Hệ quả của loạn khuẩn là sự hình thành một vòng xoắn bệnh lý: Các phản ứng viêm hệ thống dẫn đến kháng insulin, từ đó làm chỉ số đường huyết tăng cao và tiếp tục gây tổn thương ngược lại hệ vi sinh vật. Do đó, việc bổ sung lợi khuẩn (probiotics) chính là giải pháp tái lập trật tự và tạo hàng rào bảo vệ sức khỏe từ bên trong.

Ngày Tết thường mang đến niềm vui đoàn viên nhưng cũng là nỗi lo về sự mất kiểm soát đường huyết đối với bệnh nhân tiểu đường.

Cơ chế hỗ trợ kiểm soát đường huyết của lợi khuẩn

Dù không trực tiếp thay thế vai trò hạ đường huyết của insulin, lợi khuẩn tác động tích cực thông qua ba lộ trình sinh hóa then chốt:

Cải thiện độ nhạy insulin: Một số chủng vi khuẩn kích thích cơ thể tiết ra hormone đường ruột GLP-1. Hormone này thúc đẩy tuyến tụy bài tiết insulin hiệu quả sau bữa ăn, giúp tế bào tăng cường hấp thu glucose từ máu.

Giảm phản ứng viêm hệ thống: Khi niêm mạc ruột yếu, các độc tố từ vi khuẩn có hại dễ dàng xâm nhập vào máu gây viêm mạn tính – tác nhân chính gây kháng insulin. Probiotics giúp củng cố niêm mạc ruột, ngăn chặn các độc tố này và làm dịu phản ứng viêm.

Tối ưu hóa chuyển hóa năng lượng: Lợi khuẩn tham gia lên men chất xơ tạo ra các axit béo chuỗi ngắn như butyrate. Hoạt chất này hỗ trợ gan và cơ bắp sử dụng năng lượng từ đường tốt hơn, đồng thời hỗ trợ kiểm soát cân nặng bền vững.

Các dữ liệu khoa học cho thấy việc bổ sung lợi khuẩn đúng phương pháp mang lại những thay đổi tích cực về chỉ số cận lâm sàng. Cụ thể, người bệnh có thể giảm mức đường huyết lúc đói trung bình khoảng 13 mg/dL và cải thiện đáng kể chỉ số HbA1c. Đây là thông số sống còn giúp giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm tại thận, mắt và hệ tim mạch. Hiệu quả này đặc biệt rõ rệt ở nhóm bệnh nhân chưa phải can thiệp bằng insulin hoặc người có mức đường huyết chưa ổn định.

Điều trị tiểu đường vẫn phải dựa trên kiềng ba chân vững chắc: chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ, vận động điều độ và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ.

Lựa chọn chủng loại lợi khuẩn và lưu ý an toàn

Không phải loại lợi khuẩn nào cũng mang lại lợi ích chuyển hóa như nhau. Một số nghiên cứu cho thấy ba chủng Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium lactis và Streptococcus thermophilus có khả năng hỗ trợ cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm phản ứng viêm. Khi được kết hợp với chất xơ nuôi lợi khuẩn (synbiotics), hiệu quả này có thể được tăng cường rõ rệt.

Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn trong dịp Tết, người bệnh cần lưu ý:

Tránh đường ẩn: Ưu tiên sữa chua không đường hoặc các sản phẩm bổ sung lợi khuẩn không chứa đường, siro hay chất tạo ngọt, nhằm hạn chế nguy cơ làm tăng đường huyết đột ngột.

Theo dõi phản ứng tiêu hóa: Tình trạng đầy hơi nhẹ trong vài ngày đầu có thể xảy ra do hệ vi sinh đường ruột đang thích nghi và điều chỉnh lại, đây thường là phản ứng tạm thời và không đáng lo ngại.

Thận trọng với đối tượng đặc biệt: Bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng hoặc đang nhiễm trùng cấp tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Dù lợi khuẩn là trợ thủ đắc lực, nhưng sức khỏe của người bệnh tiểu đường vẫn phải dựa trên kiềng ba chân vững chắc: Chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ, vận động điều độ và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ.

ThS. DS. Trần Phương Duy