Mất ngủ ở tuổi trung niên: Tăng nguy cơ đột quỵ

“Sát thủ” thầm lặng

Ngày 8/3/2026, bệnh nhân Đ.V.T.S, sinh năm 1977, ở phường Long Biên, Thành phố Hà Nội được người nhà đưa vào Bệnh viện Hữu Nghị (Hà Nội) trong tình trạng rất mệt mỏi do bị mất ngủ lâu ngày. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân Đ.V.T.S bị mất ngủ mạn tính ở người bệnh mắc đái tháo đường type 2. Bệnh nhân khó vào giấc và khó duy trì giấc ngủ, kèm theo mệt mỏi, khó tập trung cáu gắt ban ngày từ hơn 1 năm nay. Đợt này thức trắng đêm nên anh S phải vào bệnh viện điều trị nội trú.

Bác sĩ Nguyễn Đức Trung, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Hữu Nghị, cho biết, ở nhóm tuổi trung niên (khoảng từ 40 - 60 tuổi), tình trạng mất ngủ thường do stress bởi công việc và gia đình, thay đổi nội tiết, sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ, ngủ không đúng giờ… “Bên cạnh đó, ở tuổi trung niên bắt đầu xuất hiện nhiều bệnh lý mạn tính như: tăng huyết áp, đái tháo đường, đau xương khớp hoặc các rối loạn lo âu - trầm cảm. Những yếu tố này đều có thể làm giấc ngủ phân mảnh, dễ tỉnh giấc và khó ngủ lại. Đặc biệt ở phụ nữ là giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh cũng khiến rối loạn giấc ngủ xuất hiện nhiều hơn”, bác sĩ Nguyễn Đức Trung cho biết.

Bệnh nhân bị mất ngủ có nguy cơ tăng tỷ lệ mắc các bệnh mạn tính nghiêm trọng

Theo bác sĩ Trung, tình trạng mất ngủ ở tuổi trung niên là một “sát thủ thầm lặng”, âm thầm tác động lên sức khỏe. Tình trạng này nếu kéo dài có thể làm tăng nguy cơ nhiều bệnh mạn tính nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, mất ngủ kéo dài làm giảm trí nhớ, giảm tập trung, tăng nguy cơ mắc rối loạn lo âu, trầm cảm, tăng nguy cơ suy giảm nhận thức, nặng hơn là dẫn đến sa sút trí tuệ.

“Đặc biệt, mất ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua nhiều cơ chế sinh học khác nhau. Khi cơ thể thiếu ngủ trong thời gian dài, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt liên tục, làm tăng và rối loạn nhịp tim. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến mắc bệnh tăng huyết áp và tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của đột quỵ”, bác sĩ Nguyễn Đức Trung nhấn mạnh. Ngoài ra, mất ngủ còn làm rối loạn mỡ máu, rối loạn chuyển hóa của cơ thể, gây tăng cân, béo phì, làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 và viêm mạn tính. Những yếu tố này có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa mạch máu, làm tăng khả năng hình thành cục máu đông trong mạch máu não dẫn đến đột quỵ. Ở nhiều người trung niên, mất ngủ có thể liên quan đến các rối loạn giấc ngủ khác như bệnh ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ gây thiếu ô-xy từng đợt trong đêm, làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ tai biến mạch máu não.

Tình trạng mất ngủ chỉ cần diễn ra liên tục trong vài tuần đến vài tháng đã có thể bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Mất ngủ được coi là mạn tính khi kéo dài từ 3 tháng trở lên, xảy ra ít nhất 3 lần mỗi tuần. Khi bước sang giai đoạn này, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân bắt đầu tăng rõ rệt.

Bảo vệ giấc ngủ để ngừa các bệnh lý mạn tính

Theo bác sĩ Trung, ở tuổi trung niên, có một số dấu hiệu mất ngủ kéo dài hoặc kèm theo triệu chứng bất thường được xem là cảnh báo người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá nguyên nhân và điều trị sớm. Thứ nhất, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài trên 3 tháng, xảy ra thường xuyên trong tuần. Người bệnh có thể có biểu hiện sau: Khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ; Thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc thức dậy quá sớm và không ngủ lại được, chất lượng giấc ngủ kém; Ngủ nông, ngủ mơ nhiều. Thứ hai, nếu mất ngủ kèm theo mệt mỏi nhiều ban ngày, giảm tập trung, suy giảm trí nhớ, dễ cáu gắt hoặc ảnh hưởng rõ đến công việc và sinh hoạt.

Ngoài ra, người bệnh nên đi khám sớm nếu có các biểu hiện như ngáy to, có lúc ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ quá mức ban ngày. Bên cạnh đó, mất ngủ kèm theo lo âu, trầm cảm, nhịp tim nhanh hoặc không đều, tăng huyết áp hoặc các bệnh mạn tính khó kiểm soát cũng là những dấu hiệu nên đi khám sớm để được đánh giá toàn diện và điều trị phù hợp.

Mất ngủ làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ

Thuốc ngủ chỉ nên được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ và trong thời gian phù hợp. “Việc lạm dụng thuốc ngủ có thể mang lại nhiều nguy cơ cho sức khỏe, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc không có chỉ định của bác sĩ. Với nhiều trường hợp mất ngủ mạn tính, các phương pháp điều trị không dùng thuốc như: Vệ sinh giấc ngủ, Nghiệm pháp nhận thức - hành vi mất ngủ( CBT-I: Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia) hiện được xem là phương pháp hiệu quả lâu dài và an toàn trong điều trị mất ngủ. Và nhiều phương pháp không dùng thuốc khác đã chứng minh có hiệu quả lâm sàng. Ngoài ra còn các biện pháp khác được khuyến cáo như: Nghe nhạc Bineural Beast 4Hz, Thiền, Nghe Chuông xoay…”, bác sĩ Trung tư vấn.

Đối với người trung niên, việc bảo vệ giấc ngủ đóng vai trò rất quan trọng trong việc phòng ngừa các bệnh lý mạn tính như đột quỵ hay đái tháo đường type 2. Vì vậy, để cải thiện giấc ngủ một cách tự nhiên mà không cần dùng thuốc, mỗi người nên chủ động xây dựng lối sống lành mạnh và duy trì thói quen ngủ khoa học. Trước hết, nên duy trì giờ ngủ và giờ thức dậy ổn định mỗi ngày, hạn chế thức khuya và tránh sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ. Một môi trường ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu và nhiệt độ phù hợp sẽ giúp cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn. Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh: Tập thể dục đều đặn, ăn uống cân đối, hạn chế cà phê, rượu bia vào buổi tối và tránh ăn quá no trước khi ngủ.

“Người trung niên nên chú ý quản lý stress và cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi. Việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đau xương khớp, trào ngược dạ dày, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường cũng rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài”, bác sĩ Nguyễn Đức Trung khuyến cáo.

Ngọc Nhi/VOV.VN