Margin lập đỉnh, thị trường lại thấp thỏm nỗi lo call margin

Tính đến cuối quý II/2026, dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán đạt 445.000 tỷ đồng, trong đó 435.000 tỷ đồng đến từ margin.

Đòn bẩy tăng cao trong khi dòng tiền suy yếu

Đây là con số kỷ lục từ trước đến nay, cũng là quý thứ 13 liên tiếp dư nợ margin đi lên, phản ánh mức độ sử dụng đòn bẩy ngày càng lớn của nhà đầu tư. So với thời điểm đầu năm 2021, dư nợ margin đã tăng khoảng 335.000 tỷ đồng.

Thị trường trước nỗi lo bóng ma “call margin” trở lại.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là đà tăng của margin diễn ra trong bối cảnh thanh khoản thị trường lại đi theo chiều ngược lại.

Từ giữa năm 2025 đến nay, thanh khoản khớp lệnh trên HoSE có xu hướng suy giảm rõ rệt. Giá trị giao dịch khớp lệnh bình quân trên HoSE chỉ còn khoảng 13.000 – 14.000 tỷ đồng mỗi phiên, giảm hơn một nửa so với mức quanh 30.000 tỷ vào quý III/2025.

Một diễn biến đáng chú ý khác là lượng tiền mặt của nhà đầu tư đang co hẹp nhanh chóng. Theo dữ liệu từ FiinTrade, tiền gửi của nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán đã giảm hơn 30.000 tỷ đồng trong quý II, xuống còn khoảng 86.600 tỷ đồng – mức thấp nhất trong 4 quý gần đây.

Nếu so với vùng đỉnh thiết lập vào quý III/2025, lượng tiền gửi này đã giảm hơn 52.000 tỷ đồng, tương đương gần 38%.

Diễn biến trên tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: tiền mặt trên tài khoản chứng khoán ngày càng ít đi trong khi quy mô vốn vay tiếp tục gia tăng.

Điều này đồng nghĩa sức mua của thị trường đang phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn vay thay vì dòng tiền tươi từ nhà đầu tư. Tỷ lệ giữa dư nợ margin và lượng tiền gửi của nhà đầu tư theo đó tăng lên đáng kể, khiến cấu trúc dòng tiền trở nên nhạy cảm hơn trước các biến động bất lợi.

Thực tế, hiện tượng call margin đã bắt đầu xuất hiện tại một số tài khoản sử dụng đòn bẩy cao, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu đã tăng nóng hoặc có thanh khoản không quá dồi dào. Một số công ty chứng khoán cũng trở nên thận trọng hơn khi điều chỉnh tỷ lệ cho vay hoặc thu hẹp hạn mức margin đối với một số mã cổ phiếu biến động mạnh.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư, Chứng khoán An Bình (ABS), nguyên nhân chính khiến thị trường giảm sâu trong vài phiên gần đây đến từ áp lực call margin gia tăng.

Thực tế, lực bán đã xuất hiện mạnh từ phiên 20/7 khi nhiều tài khoản chạm ngưỡng gọi ký quỹ, trước khi áp lực bán tiếp tục lan rộng vào phiên 21/7. Tuy nhiên, theo ông, thị trường hiện mới chủ yếu dừng ở trạng thái bị call margin, chưa xuất hiện tình trạng force sell (bán giải chấp bắt buộc) trên diện rộng.

“Quy mô dư nợ margin trên vốn hóa thị trường hiện vẫn ở mức rất cao, trong khi nhiều cổ phiếu đã giảm sâu, thậm chí thủng đáy thiết lập hồi tháng 3”, chuyên gia ABS nhận xét.

Có hay không kịch bản năm 2022 lặp lại?

Những diễn biến trên khiến nhiều nhà đầu tư liên tưởng đến giai đoạn năm 2022, khi thị trường chứng khoán chứng kiến hàng loạt đợt bán giải chấp quy mô lớn.

Thời điểm đó, sự kết hợp của nhiều yếu tố bất lợi như thanh khoản suy giảm, niềm tin nhà đầu tư lao dốc, áp lực lãi suất gia tăng và tình trạng sử dụng đòn bẩy cao đã tạo nên hiệu ứng "call margin domino". Nhiều cổ phiếu giảm sàn liên tiếp, khiến nhà đầu tư không kịp bổ sung tài sản đảm bảo và buộc phải bán ra bằng mọi giá.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc so sánh hiện tại với giai đoạn năm 2022 cần được nhìn nhận một cách thận trọng.

Trước hết, nền tảng vĩ mô hiện nay đã có nhiều điểm khác biệt. Kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp niêm yết cũng có dấu hiệu cải thiện, tạo nền tảng hỗ trợ cho định giá thị trường.

Bên cạnh đó, quy mô thị trường hiện đã lớn hơn đáng kể so với vài năm trước. Số lượng tài khoản chứng khoán tăng mạnh, cùng sự tham gia ngày càng lớn của nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn ngoại, giúp khả năng hấp thụ các cú sốc tốt hơn.

“Xét trên nền tảng kinh tế và doanh nghiệp, bức tranh hiện nay vẫn lành mạnh hơn đáng kể so với năm 2022”, ông Minh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa rủi ro đã hoàn toàn biến mất. Điểm đáng lưu ý nằm ở tốc độ tăng của dư nợ margin. Khi đòn bẩy liên tục lập kỷ lục mới trong khi thanh khoản đi xuống, thị trường sẽ trở nên nhạy cảm hơn với các thông tin bất lợi. Chỉ cần xuất hiện một nhịp giảm đủ mạnh, áp lực bán từ các tài khoản sử dụng đòn bẩy cao có thể khiến đà giảm bị khuyếch đại.

Đặc biệt, rủi ro thường tập trung ở các cổ phiếu có tính đầu cơ cao, thanh khoản hạn chế hoặc đã tăng nóng trong thời gian dài. Đây cũng là nhóm dễ bị các công ty chứng khoán thu hẹp hạn mức cho vay khi biến động mạnh, từ đó kích hoạt các đợt bán giải chấp cục bộ.

Một yếu tố khác cần theo dõi là tâm lý nhà đầu tư. Sau nhiều năm trải qua các biến động lớn, nhà đầu tư hiện có xu hướng phản ứng nhanh hơn với các tín hiệu rủi ro. Điều này có thể giúp hạn chế việc sử dụng đòn bẩy quá mức, nhưng cũng khiến áp lực bán xuất hiện sớm hơn khi thị trường điều chỉnh.

Thực tế, hiện tượng call margin xuất hiện tại một số tài khoản trong thời gian gần đây có thể được xem là tín hiệu cảnh báo sớm về mức độ căng của đòn bẩy trên thị trường. Nếu thanh khoản tiếp tục suy yếu và dòng tiền mới không sớm quay trở lại, nguy cơ xuất hiện những đợt bán giải chấp cục bộ là điều không thể loại trừ.

Dẫu vậy, để tái diễn một cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống như năm 2022, thị trường cần hội tụ nhiều yếu tố tiêu cực cùng lúc, bao gồm cú sốc vĩ mô, sự suy giảm mạnh của niềm tin nhà đầu tư và tình trạng sử dụng đòn bẩy quá mức trên diện rộng.

Ở thời điểm hiện tại, các dấu hiệu này chưa xuất hiện đầy đủ. Nhưng việc dư nợ margin liên tục lập đỉnh trong khi thanh khoản giảm mạnh đang tạo ra một nghịch lý đáng chú ý, buộc nhà đầu tư phải thận trọng hơn với chiến lược sử dụng đòn bẩy.

Giới phân tích khuyến nghị, trong bối cảnh hiện nay, quản trị tỷ lệ vay và kiểm soát rủi ro danh mục có lẽ quan trọng hơn việc tìm kiếm mức sinh lời cao bằng mọi giá.

Hải Giang