Luật Phát triển đô thị: Tăng liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt

Thống nhất cơ chế thực hiện các dự án liên kết

Dự án Cầu Cát Lái kết nối thành phố Đồng Nai với Thành phố Hồ Chí Minh được động thổ vào đầu năm 2026. Ảnh: phối cảnh cầu Cát Lái

Theo đó, việc đề xuất, thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng và dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt được thực hiện trên cơ sở sự thống nhất giữa thành phố và các địa phương có liên quan.

UBND thành phố và các địa phương có liên quan có trách nhiệm báo cáo HĐND cùng cấp xem xét, đồng thuận về việc thực hiện dự án. Đây là bước để các địa phương tham gia có sự thống nhất về chủ trương trước khi triển khai dự án liên kết. Sau khi có sự đồng thuận, UBND thành phố cùng với các địa phương tham gia dự án thống nhất lựa chọn một UBND cấp tỉnh làm cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện dự án.

Quy định này xác định cơ chế phối hợp trong trường hợp một dự án liên kết có sự tham gia của nhiều địa phương. Thay vì mỗi địa phương thực hiện riêng phần việc của mình, các bên thống nhất lựa chọn một cơ quan cấp tỉnh làm đầu mối chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện dự án.

Đối với các dự án có sử dụng ngân sách nhà nước, Điều 41 quy định rõ việc bố trí nguồn vốn từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Trong đó, ngân sách trung ương được ưu tiên bố trí vốn cho các dự án liên kết, phát triển vùng và dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt. Đồng thời, nguồn tăng thu ngân sách trung ương được ưu tiên bố trí để bảo đảm đầu tư các dự án này trước các chương trình, nhiệm vụ, dự án khác. Việc hỗ trợ từ ngân sách trung ương được thực hiện theo danh mục dự án do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo đề nghị của UBND thành phố.

Mở rộng quyền tham gia đầu tư, hình thành Quỹ Phát triển vùng

Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành ưu tiên thu hút đầu tư những ngành nghề có hàm lượng khoa học - kỹ thuật, các công nghệ mới, thân thiện với môi trường. Ảnh: Vương Thế

Điều 41 quy định các quyền của các địa phương tham gia thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng và dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt.

Theo đó, các địa phương tham gia dự án được áp dụng quy định của Luật Phát triển đô thị và các văn bản thi hành luật để lập, thẩm định, phê duyệt và thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng, dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt theo nghị quyết của HĐND cấp tỉnh của địa phương đó, sau khi thống nhất với HĐND thành phố.

Quy định này cho phép các địa phương tham gia sử dụng các quy định của Luật Phát triển đô thị và văn bản hướng dẫn thi hành để thực hiện các bước của dự án, trên cơ sở nghị quyết của HĐND cấp tỉnh và sự thống nhất với HĐND thành phố.

Một quyền khác được quy định là các địa phương có thể sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt trên địa bàn địa phương khác trong vùng đô thị đặc biệt. Việc đầu tư trực tiếp này được thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề về hạ tầng giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước và các công trình khác để phục vụ lợi ích chung.

Đây là quy định cho phép nguồn ngân sách của một địa phương tham gia đầu tư vào công trình, dự án nằm trên địa bàn địa phương khác khi dự án đó thuộc phạm vi liên kết và phục vụ lợi ích chung của vùng đô thị đặc biệt.

Điều 41 cũng quy định các địa phương tham gia dự án được hưởng ưu đãi đầu tư theo khoản 2 Điều 39 của Luật Phát triển đô thị đối với dự án về lĩnh vực môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và dự án an toàn thực phẩm có tính chất vùng.

Cùng với các quyền của địa phương, Điều 41 quy định việc thành lập và hoạt động của Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt. Theo đó, Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do HĐND thành phố thành lập trên cơ sở thống nhất với HĐND cấp tỉnh của các địa phương trong vùng đô thị đặc biệt.

Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách của các địa phương trong vùng đô thị đặc biệt, các nguồn hỗ trợ, tài trợ và các nguồn hợp pháp khác.

Quỹ được sử dụng để đầu tư các dự án liên kết phát triển vùng đô thị đặc biệt. Trong đó, ưu tiên các dự án về giao thông, hạ tầng quan trọng; dự án xử lý ô nhiễm môi trường, khai thác khoáng sản; xử lý sự cố, thiên tai và kiểm soát bệnh tật có tính chất vùng.

Quy chế hoạt động của Quỹ do UBND thành phố ban hành trên cơ sở thống nhất với UBND cấp tỉnh của các địa phương trong vùng đô thị đặc biệt.

Phân định trách nhiệm, cùng giải quyết các vấn đề liên vùng

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tại Cảng Đồng Nai. Ảnh: Ngọc Liên

Để bảo đảm việc liên kết, phát triển vùng được triển khai đồng bộ, Điều 41 quy định cụ thể trách nhiệm của các địa phương có hoạt động liên kết, phát triển vùng với đô thị đặc biệt.

Trước hết, các địa phương có trách nhiệm phối hợp với thành phố trong xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch, dự án liên kết, phát triển vùng. Cùng với đó, các địa phương phải cân đối nguồn vốn ngân sách địa phương để triển khai thực hiện dự án trên địa bàn. Đối với các công trình hạ tầng thuộc phạm vi địa bàn của địa phương mình, địa phương có trách nhiệm bố trí kinh phí để quản lý, bảo trì, sửa chữa và vận hành.

Quy định này gắn trách nhiệm về nguồn lực của địa phương với việc thực hiện và duy trì các công trình hạ tầng trên địa bàn. Không chỉ tham gia đầu tư dự án, các địa phương còn phải bảo đảm nguồn kinh phí cho công tác quản lý, bảo trì, sửa chữa và vận hành công trình thuộc phạm vi địa phương.

Đối với vấn đề môi trường, các địa phương có trách nhiệm chia sẻ chi phí môi trường, bao gồm chi phí kiểm soát, giảm thiểu và khắc phục ô nhiễm môi trường có liên quan. Đây là một nội dung được quy định riêng trong nhóm trách nhiệm của địa phương tham gia liên kết, nhằm xác định việc chia sẻ chi phí đối với các vấn đề môi trường có liên quan trong phạm vi liên kết, phát triển vùng.

Các địa phương cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ liên kết, phát triển vùng và phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh. Việc chia sẻ thông tin, dữ liệu là một trong những nội dung phục vụ quá trình phối hợp giữa thành phố và các địa phương. Điều 41 không chỉ yêu cầu cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ liên kết mà còn đặt ra trách nhiệm phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, các địa phương có trách nhiệm phối hợp giám sát, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định về liên kết, phát triển vùng.

Điều 41 đồng thời xác lập cơ chế phối hợp giữa thành phố với các địa phương trong toàn bộ quá trình liên kết, từ đề xuất dự án, thống nhất cơ quan chủ quản, bố trí nguồn lực đến tổ chức thực hiện và giám sát.

Đối với các dự án sử dụng ngân sách nhà nước, ngân sách trung ương được ưu tiên bố trí vốn; nguồn tăng thu ngân sách trung ương cũng được ưu tiên để bảo đảm đầu tư các dự án liên kết, phát triển vùng trước các chương trình, nhiệm vụ, dự án khác. Thủ tướng Chính phủ quyết định danh mục dự án được hỗ trợ từ ngân sách trung ương theo đề nghị của UBND thành phố.

Cùng với nguồn lực từ ngân sách, cơ chế Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt tạo thêm một kênh tài chính phục vụ các dự án liên kết. Quỹ được hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách các địa phương trong vùng, nguồn hỗ trợ, tài trợ và các nguồn hợp pháp khác.

Các quy định về quyền và trách nhiệm của địa phương cũng được đặt song song. Địa phương có quyền sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết trên địa bàn địa phương khác trong vùng đô thị đặc biệt nhằm phục vụ lợi ích chung, nhưng đồng thời phải cân đối nguồn vốn để thực hiện dự án trên địa bàn và bảo đảm kinh phí quản lý, bảo trì, sửa chữa, vận hành công trình hạ tầng thuộc địa bàn mình.