Luật Đất đai 2024: Người dân có thêm quyền tiếp cận thông tin đất đai

Những thắc mắc của người dân lien quan đến đất đai đã được giải đáp.

Hôm nay (20/8), UBND xã Minh Châu (TP Hà Nội) phối hợp với Hội Bảo trợ Tư pháp cho người nghèo TP Hà Nội tổ chức hội nghị tuyên truyền Luật Đất đai. Tại hội nghị, Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn (Văn phòng Luật sư Tuấn - Lan) cùng các đại biểu, tuyên truyền viên pháp luật đã phổ biến, giải đáp những thắc mắc của người dân về các quy định mới của Luật Đất đai 2024

Cơ hội cấp “sổ đỏ” cho đất không có giấy tờ

Luật Đất đai 2024 cùng Nghị quyết 254/2025/QH15 có nhiều quy định tác động trực tiếp đến quyền sử dụng đất, cấp Giấy chứng nhận, giá đất, chuyển mục đích sử dụng, tách thửa, thu hồi, bồi thường và giải quyết tranh chấp. Việc nắm rõ quy định giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi, hạn chế rủi ro trong quá trình sử dụng và giao dịch đất đai.

Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn cho biết, từ ngày 1/1/2025, Luật Đất đai 2024 không còn xác định “hộ gia đình” là một đối tượng sử dụng đất. Luật chỉ ghi nhận trường hợp hộ gia đình có quyền sử dụng đất được xác lập trước thời điểm luật có hiệu lực.

Thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định chủ thể có quyền sử dụng đất, nhất là khi chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế hoặc cấp Giấy chứng nhận. Vì vậy, trước khi giao dịch, người dân cần kiểm tra nguồn gốc đất, chủ thể có quyền sử dụng và giấy tờ pháp lý liên quan.

Một điểm đáng chú ý khác là Luật Đất đai 2024 bỏ cơ chế khung giá đất của Luật Đất đai 2013. Việc định giá đất phải bảo đảm nguyên tắc thị trường, khách quan, công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư. Giá đất có tác động trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính, tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và nhiều giao dịch về quyền sử dụng đất.

Luật Đất đai 2024 quy định cụ thể hơn việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ.

Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn chia sẻ tại hội nghị.

Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn lưu ý, trường hợp đất được sử dụng từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 1/7/2014, nếu được UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp thì có thể được xem xét cấp Giấy chứng nhận. Đối với đất có nhà ở, việc công nhận đất ở được xác định căn cứ hạn mức giao đất ở và các điều kiện luật định.

Đối với đất được giao không đúng thẩm quyền, pháp luật cũng phân loại theo từng thời điểm sử dụng để xem xét cấp Giấy chứng nhận. Người sử dụng đất phải đáp ứng các điều kiện về thời điểm sử dụng, tình trạng tranh chấp, quy hoạch và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định. Đất được giao, cho thuê không đúng thẩm quyền từ ngày 1/7/2014 trở về sau về nguyên tắc không được cấp Giấy chứng nhận, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Nghị quyết 254 cũng có những cơ chế mới liên quan đến chuyển đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa có đất ở sang đất ở và tạo điều kiện linh hoạt hơn trong một số trường hợp tách thửa, hợp thửa.

Vi phạm nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự

Tại hội nghị, Luật sư Nguyễn Quốc Tuấn chia sẻ về các hành vi vi phạm pháp luật đất đai có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt đáng kể.

Đối với hành vi không đăng ký đất đai lần đầu, mức phạt từ 1-2 triệu đồng; Không đăng ký biến động đất đai, phạt từ 2-3 triệu đồng. Nếu vi phạm tại khu vực đô thị, mức phạt được áp dụng theo quy định tương ứng.

Hành vi lấn, chiếm đất có thể bị phạt từ 3 triệu đồng đến 200 triệu đồng tùy diện tích và tính chất vi phạm; Trường hợp diện tích từ 2 ha trở lên có thể bị phạt từ 150-200 triệu đồng.

Đối với hành vi cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác, mức phạt cũng được quy định cụ thể. Việc đưa vật liệu hoặc vật khác gây cản trở có thể bị phạt từ 1-3 triệu đồng; đào bới, xây tường, làm hàng rào gây cản trở có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng.

Đông đảo người dân tại xã Minh Châu tham dự hội nghị.

Về thẩm quyền xử phạt, Chủ tịch UBND cấp xã có thể phạt tiền tối đa 250 triệu đồng theo quy định hiện hành; Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền phạt tiền tối đa 500 triệu đồng, đồng thời áp dụng các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Bên cạnh xử phạt hành chính, một số hành vi vi phạm pháp luật đất đai có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Luật sư Tuấn cho biết thêm, theo Điều 228 Bộ luật Hình sự, người lấn chiếm đất, chuyển quyền hoặc sử dụng đất trái quy định, đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án mà còn vi phạm, có thể bị phạt tiền từ 50-500 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp phạm tội nhiều lần, có tổ chức hoặc tái phạm nguy hiểm, mức phạt tù có thể từ 2-7 năm.

Điều 229 quy định về tội vi phạm các quy định về quản lý đất đai. Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để giao đất, thu hồi, cho thuê, chuyển quyền hoặc chuyển mục đích sử dụng đất trái quy định có thể bị phạt tù, tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi; đồng thời có thể bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề.

Đáng chú ý, hành vi vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 230. Trường hợp gây thiệt hại lớn, mức hình phạt có thể rất nghiêm khắc, bên cạnh các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, làm công việc nhất định hoặc tịch thu tài sản.

Tại hội nghị, một người dân đặt câu hỏi nếu đất bị thu hổi thì giải quyết ra sao? Luật sư Tuấn chia sẻ, Luật Đất đai quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó có các dự án giao thông, giáo dục, đào tạo và xây dựng hạ tầng.

Lúc này, người dân cần đặc biệt quan tâm đến thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quyết định thu hồi, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Việc chủ động tiếp cận thông tin giúp người sử dụng đất kiểm tra quyền lợi của mình và kịp thời kiến nghị khi phát hiện vấn đề chưa phù hợp