Luật Cấp, thoát nước: 7 điểm mới hoàn thiện hành lang pháp lý

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho lĩnh vực cấp, thoát nước

Việc xây dựng Luật Cấp, thoát nước được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Xây dựng nhằm hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng kỹ thuật trong giai đoạn mới. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu từ dự thảo năm 2024, Bộ Xây dựng đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, cập nhật mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời cụ thể hóa các chủ trương về phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.

Việc hoàn thiện Luật Cấp, Thoát nước được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và phát triển hệ thống cấp, thoát nước trong giai đoạn mới. (Ảnh: Quỳnh Mỹ).

Theo ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), dự thảo luật lần này cơ bản kế thừa toàn bộ nội dung đã được nghiên cứu, tiếp thu trước đây, đồng thời tiếp tục cụ thể hóa 3 chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, gồm phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ, thống nhất và hiệu quả; quản lý, vận hành hệ thống cấp, thoát nước; bảo đảm nguồn lực phát triển hệ thống.

Điểm mới đầu tiên của dự thảo luật là hoàn thiện cơ chế phát triển hệ thống cấp nước, thoát nước theo chiến lược, quy hoạch và kế hoạch. Trong đó, hoạt động cấp nước sẽ được tổ chức theo vùng phục vụ, tăng cường liên kết liên tỉnh, kết nối giữa đô thị và nông thôn, không phụ thuộc hoàn toàn vào địa giới hành chính. Đối với thoát nước, việc quản lý sẽ được thực hiện theo lưu vực, gắn với hệ thống thủy lợi, sông, hồ và các hạ tầng liên quan nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và vận hành.

Điểm mới thứ hai là hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ. Dự thảo làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước, đơn vị cấp nước, đơn vị thoát nước và người sử dụng; đồng thời quy định cụ thể về vùng phục vụ cấp nước, lưu vực thoát nước, đấu nối, hợp đồng dịch vụ cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan. Mục tiêu là bảo đảm dịch vụ cấp nước ổn định, liên tục, an toàn và minh bạch hơn.

Nội dung đáng chú ý tiếp theo là tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn cấp nước. Dự thảo bổ sung các quy định về nguồn nước dự phòng, liên kết mạng cấp nước, dự phòng công trình, thiết bị, vật tư, hóa chất và năng lượng; đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, ứng phó với sự cố nguồn nước, sự cố công trình, thiên tai, hạn hán, xâm nhập mặn và khôi phục dịch vụ trong tình huống khẩn cấp.

Đối với lĩnh vực thoát nước, dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý thoát nước mưa, chống ngập, thu gom và xử lý nước thải. Các quy định mới tập trung vào quản lý lưu vực thoát nước, bảo vệ hồ điều hòa, hành lang và không gian thoát nước; đồng bộ hệ thống thu gom với nhà máy xử lý nước thải; quản lý bùn thải, tái sử dụng nước sau xử lý và nâng cao hiệu quả vận hành công trình.

Theo Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, những nội dung này nhằm từng bước khắc phục tình trạng phát triển thiếu đồng bộ giữa cấp nước và thoát nước, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống hạ tầng trước tác động của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa.

Chuyển đổi số, huy động nguồn lực, phân cấp gắn với trách nhiệm

Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo luật là thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực cấp, thoát nước. Theo đó, dự thảo quy định xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất trên phạm vi cả nước; chuẩn hóa, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS), giám sát trực tuyến, đo đếm thông minh, cảnh báo thất thoát nước, ngập úng và quản lý tài sản hạ tầng trong toàn bộ vòng đời công trình.

Bên cạnh đó, dự thảo hoàn thiện cơ chế bảo đảm nguồn lực phát triển thông qua chính sách giá nước sạch và giá dịch vụ thoát nước theo hướng minh bạch, có lộ trình phù hợp; bổ sung chính sách hỗ trợ khu vực khó khăn và đối tượng yếu thế; đồng thời thúc đẩy đầu tư công, hợp tác công tư (PPP) và xã hội hóa, đặc biệt đối với các dự án thoát nước, xử lý nước thải và chống ngập.

Một điểm mới khác là tiếp tục rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa các thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết; tăng cường tiêu chuẩn, quy chuẩn, hậu kiểm, công khai thông tin và trách nhiệm giải trình. Việc phân cấp, phân quyền sẽ được thực hiện gắn với nguồn lực, dữ liệu, năng lực tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Một trong những mục tiêu xuyên suốt của Luật Cấp, thoát nước là bảo đảm mọi người dân được tiếp cận dịch vụ cấp nước an toàn, liên tục và bền vững.

Theo ông Tạ Quang Vinh, việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp không làm thay đổi 3 chính sách lớn của dự thảo luật, nhưng đặt ra yêu cầu rà soát lại thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền. Theo đó, cấp tỉnh giữ vai trò quản lý tổng thể, điều phối phát triển hệ thống, tổ chức thực hiện quy hoạch, quản lý công trình liên vùng, chất lượng dịch vụ, giá, an ninh, an toàn và ứng phó sự cố; trong khi cấp xã thực hiện các nhiệm vụ phù hợp với quản lý địa bàn như phối hợp bảo vệ công trình, tiếp nhận phản ánh, giám sát cộng đồng và xử lý ban đầu các tình huống phát sinh.

Dự thảo cũng được rà soát để không chồng chéo với Luật Tài nguyên nước, pháp luật về bảo vệ môi trường, quy hoạch, xây dựng, đầu tư, giá và tài sản công. Luật tập trung điều chỉnh các vấn đề đặc thù của hệ thống kỹ thuật và dịch vụ như vùng phục vụ cấp nước, lưu vực thoát nước, quản lý vận hành, chất lượng dịch vụ, cấp nước an toàn, chống ngập, đấu nối, quản lý tài sản, dữ liệu và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.

Đánh giá về dự thảo Luật, ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam cho rằng, việc xây dựng Luật Cấp, thoát nước là cơ hội quan trọng để hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ những vướng mắc đã tồn tại nhiều năm của ngành nước.

Ông cho rằng, luật cần có tầm nhìn dài hạn, giải quyết những vấn đề cấp bách của thực tiễn, đồng thời luật hóa các nội dung về chuyển đổi số, đồng bộ dữ liệu trong quản lý, vận hành hệ thống. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, đồng thời xây dựng các quy định đủ hấp dẫn để huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa và đầu tư theo hình thức hợp tác công tư (PPP), nhất là trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để ngành nước phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Theo ông Tạ Quang Vinh, bài học lớn nhất từ quá trình xây dựng dự thảo luật năm 2024 là phải bám sát thực tiễn, lấy người dân, doanh nghiệp và chất lượng dịch vụ làm trung tâm; xác định rõ phạm vi điều chỉnh để tránh chồng chéo với các luật hiện hành; đồng thời gắn chính sách với nguồn lực và điều kiện tổ chức thực hiện.

"Thông điệp xuyên suốt của lần hoàn thiện này là kế thừa toàn bộ kết quả nghiên cứu trước đây, tiếp tục hoàn thiện ở mức cao hơn nhằm sớm hình thành hành lang pháp lý thống nhất cho lĩnh vực cấp, thoát nước, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát ngập úng, bảo vệ môi trường, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo động lực phát triển bền vững hạ tầng kỹ thuật quốc gia", ông Tạ Quang Vinh nhấn mạnh.

Kim Thoa