Liên kết ba nhà thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhìn nhận, mối liên kết Nhà nước -Nhà trường - Doanh nghiệp là “chìa khóa” để các cơ sở giáo dục đại học bứt phá, tạo động lực phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ thực tiễn đào tạo, yêu cầu thay đổi cũng ngày càng rõ nét. Trung tướng, GS.TS. Lê Minh Thái, Giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự nhận định, trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, đại học không còn chỉ là nơi truyền thụ tri thức mà phải trở thành trung tâm sáng tạo, nơi hình thành các ý tưởng, công nghệ và giải pháp phục vụ phát triển đất nước. Theo ông, đổi mới sáng tạo cần được cụ thể hóa bằng chiến lược phát triển, cơ chế tổ chức và các hoạt động thực tiễn thay vì chỉ dừng ở một khái niệm.

Chính vì vậy, mô hình hợp tác "3 nhà" đang được nhiều cơ sở giáo dục đại học triển khai theo hướng thực chất hơn, không chỉ dừng ở các biên bản hợp tác mà chuyển sang cùng đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ. Doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng nghiên cứu, đầu tư phòng thí nghiệm, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường với nhu cầu của thị trường lao động và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (ICTU), Đại học Thái Nguyên là một ví dụ. Nhà trường đã xây dựng hệ sinh thái hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp theo hướng đưa doanh nghiệp hiện diện ngay trong khuôn viên để tham gia đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và tuyển dụng. Không gian hợp tác doanh nghiệp rộng gần 2.500 m² đã thu hút nhiều doanh nghiệp tham gia, đồng thời hình thành mạng lưới hơn 340 đối tác, tạo điều kiện để sinh viên, giảng viên và doanh nghiệp cùng nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Mối liên kết ba nhà là tiền đề để các cơ sở giáo dục đại học phát triển

Tương tự, tại Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Hà Nội, mô hình hợp tác "3 nhà" đang được mở rộng thông qua việc đầu tư các trung tâm đổi mới sáng tạo, công viên công nghệ, phòng thí nghiệm dùng chung và các chương trình hợp tác nghiên cứu với doanh nghiệp trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học. Cách tiếp cận này cho thấy đại học đang từng bước chuyển từ vai trò đào tạo đơn thuần sang trở thành hạt nhân kết nối nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ cho địa phương và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả trên diện rộng, nhiều điểm nghẽn vẫn cần được tháo gỡ. Theo các chuyên gia hợp tác "3 nhà" là định hướng chiến lược nhằm gắn kết đào tạo và nghiên cứu với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Song để hợp tác thực chất, cần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề cốt lõi như cơ chế đặt hàng nghiên cứu, sở hữu trí tuệ, phân chia lợi ích, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển hạ tầng nghiên cứu, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cũng như cơ chế tài chính đồng đầu tư giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Đây cũng là những điểm nghẽn được phản ánh tại nhiều cơ sở giáo dục đại học. Không ít trường có đội ngũ nhà khoa học và kết quả nghiên cứu tốt nhưng gặp khó trong thương mại hóa do thủ tục chuyển giao phức tạp, thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích hoặc thiếu doanh nghiệp đồng hành từ đầu. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp còn e ngại đầu tư dài hạn cho nghiên cứu khi thời gian hoàn vốn dài và mức độ rủi ro cao.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Diên Hy, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông Việt Nam (VNPT) cho rằng, điều quan trọng không phải xác định Nhà nước, nhà trường hay doanh nghiệp là trung tâm, mà là thiết kế một hệ thống để cả ba chủ thể cùng vận hành "đồng pha". Theo ông, điều đó đòi hỏi thể chế đủ thông thoáng, trường đại học có năng lực nghiên cứu thực chất và doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Có thể thấy, giáo dục đại học đang bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi chất lượng đào tạo không còn được đánh giá chủ yếu qua số lượng sinh viên tốt nghiệp hay công bố khoa học, mà còn bằng khả năng tạo ra công nghệ, giải pháp và nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển.

Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, trường đại học trở thành trung tâm tri thức và doanh nghiệp là đối tác đồng sáng tạo, mô hình hợp tác "3 nhà" sẽ không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục đại học mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ.

Hồng Sơn