Lễ hội Rước lợn làng La Phù: Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia độc đáo giữa lòng Thủ đô

Tưng bừng náo nhiệt Lễ hội rước lợn La Phù Xuân Bính Ngọ. Ảnh: Chu Khôi.

Đêm 1/3, rạng sáng 2/3/2026 (tức đêm 13, rạng sáng 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), không khí tại đình làng La Phù (xã An Khánh, Hà Nội) rộn ràng hơn bao giờ hết khi Lễ hội Rước “ông lợn” tưng bừng diễn ra, thu hút hàng nghìn người dân và du khách thập phương đến chiêm ngưỡng.

NGHI LỄ TẾ LINH THIÊNG TRONG ĐÊM

Từ 18h tối 13 tháng Giêng Bính Ngọ, 17 đoàn rước đại diện cho 17 xóm bắt đầu xuất phát về đình làng. Đi đầu mỗi đoàn là đội trống gồm những thanh nữ trẻ trung, tiếp đến là các kiệu: bàn lộc, mâm xôi và kiệu “ông lợn”. Những thanh niên khỏe mạnh, khôi ngô trong xóm được chọn làm người hộ giá, khiêng kiệu.

Trước khi đặt lên kiệu, “ông lợn” được làm sạch lông, trang trí công phu. Người mổ không dùng dây trói mà giữ bằng tay, sau đó tạo dáng như lúc còn sống. Lớp mỡ được bóc khéo léo để làm “áo choàng” khi dâng tế. Phần nội tạng được luộc chín, xếp gọn vào trong bụng.

Từng ông lợn đều được trang trí công phu. Ảnh: Chu Khôi.

Mỗi xóm có cách trang trí ông lợn khác nhau nhưng đều hướng tới sự oai phong, đẹp mắt để dự thi và mong đoạt giải của làng. Người dân tin rằng “ông lợn” có dáng thế đẹp, da mịn màng sẽ mang lại may mắn, thuận lợi trong làm ăn cho cả xóm trong năm mới.

Các đoàn rước nối nhau theo các ngả đường tiến về đình làng trong khoảng hai giờ. Từ chập tối, hàng nghìn người dân đã đổ về các con đường quanh làng để hòa mình vào bầu không khí náo nhiệt, độc đáo hiếm nơi nào có đươạ̉n

Nghi thức tế Thành hoàng diễn ra từ 0h đến khoảng 2h sáng ngày 14 tháng Giêng, do các cụ cao tuổi trong làng chủ trì. Trong không gian linh thiêng của đình làng, tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng khói hương tạo nên một nghi lễ trang trọng, thiêng liêng.

Những "Ông lợn" đẹp nhất được đưa vào cung chính trong đình làng để làm lễ dâng tế. Ảnh: Chu Khôi.

Sau khi hoàn tất tế lễ, các xóm rước “ông lợn” trở về nhà ông Đám và chia lộc cho các gia đình. Phần lộc được xem là may mắn đầu năm, gắn kết cộng đồng và củng cố niềm tin vào một năm mới an lành, thịnh vượng. Ngày 14 tháng Giêng âm lịch, tất cả các nhà ở La Phù sau khi nhận được thịt lợn được chia, đem về nhà, làm cỗ tiệc, mời người quen, người thân từ các nơi đến cùng ăn.

Để có “ông lợn” rước trong lễ hội, từ năm trước, mỗi xóm cử ra một gia đình nhận nhiệm vụ nuôi lợn. Gia đình được giao nuôi lợn phải có điều kiện nhà cửa cao ráo, sạch sẽ, không có tang sự; bố mẹ còn sống khỏe mạnh, gia đình hòa thuận, làm ăn nền nếp. Chi phí nuôi do cả xóm đóng góp.

“Ông lợn” được chăm sóc đặc biệt: ăn trứng, cháo gạo nếp, rau củ tươi; được tắm rửa hằng ngày, mắc màn chống muỗi, lắp quạt mát khi trời nóng, tắm nước ấm và sưởi than khi trời rét. Nếu lợn bỏ ăn hoặc ốm, gia đình phải mang lễ ra đình cầu khấn. Trước ngày hội, lợn ăn cháo chay để giữ sự thanh tịnh. Đến ngày rước, “ông lợn” đạt trọng lượng khoảng 250–270kg mới được coi là đạt yêu cầu.

DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ QUỐC GIA GIÀU BẢN SẮC

Trước đây, La Phù là một xã thuộc huyện Hoài Đức, Hà Nội. Từ tháng 7/2025, địa phương này cùng nhiều xã lân cận được sáp nhập vào xã An Khánh. Cũng trong năm 2025, lễ hội làng La Phù vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2226/QĐ-BVHTTDL (tháng 6/2025). Đến tháng 10/2025, xã An Khánh chính thức đón nhận Quyết định ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Lễ hội truyền thống - Hội làng La Phù.

Ông Hồ Trung Nghĩa, Chủ tịch UBND xã An Khánh, cho biết nơi đây là vùng đất cổ giàu truyền thống cách mạng và văn hiến, nổi bật với hệ thống làng nghề, lễ hội dân gian, đình, chùa, miếu mạo cùng nhiều di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng.

Ông Hồ Trung Nghĩa, Chủ tịch UBND xã An Khánh

Trong bức tranh văn hóa đó, Hội làng La Phù giữ vị trí đặc biệt khi mang đậm dấu ấn tín ngưỡng dân gian và bản sắc lâu đời của người dân La Phù, nay thuộc xã An Khánh. Lễ hội là dịp để Nhân dân tưởng nhớ và tri ân Đức Thành hoàng làng – Tĩnh Quốc Tam Lang Đại Vương, vị Lạc tướng dưới thời Hùng Duệ Vương.

Theo thần phả lưu truyền, vào đời Hùng Vương thứ 18, đứng đầu Nhà nước Văn Lang là vua Duệ Vương. Tĩnh Quốc Tam Lang sinh ra trong một gia đình quyền quý. Năm 28 tuổi, khi triều đình tuyển chọn nhân tài, ông được vua trọng dụng, phong chức chỉ huy sứ tướng quân và đóng đồn tại khu La Nước, sau này là La Phù. Khi đất nước xảy ra biến cố do Thục bang làm loạn, ông được giao lĩnh ấn tiên phong đi dẹp giặc. Chỉ trong một trận giao tranh, ông đã giành chiến thắng, khải hoàn về triều và được phong tước Quế Công Đại Vương.

Lợn được rước về sân đình làng La Phù.

Truyền tích cũng cho biết ông hóa vào thời khắc 0h đêm 13, rạng sáng 14 tháng Giêng tại làng La Phù. Nhờ công lao to lớn, ông từng được các triều vua như Lê Đại Hành, Trần Thái Tông, Lê Thái Tổ và vua Quang Trung ban sắc phong.

Từ đó, cứ đến ngày 13 tháng Giêng âm lịch hằng năm, người dân La Phù tổ chức lễ hội rước “ông lợn” nhằm tái hiện hình ảnh Tĩnh Quốc Tam Lang khao quân, đồng thời tưởng nhớ công lao đánh đuổi giặc ngoại xâm của ông. Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của cộng đồng.

Chu Khôi