Lễ cuối năm đoàn kết của người Dao Thanh Y ở Quảng Ninh

Nghi lễ trang nghiêm, gửi lòng biết ơn

Khác với không khí rộn ràng của hội xuân, lễ cuối năm mang một vẻ đẹp trang nghiêm, tĩnh lặng nhưng lại chứa đựng sâu sắc những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần cộng đồng bền chặt.

Theo phong tục cổ truyền, lễ cuối năm của người Dao Thanh Y thường diễn ra vào ngày 20 tháng Chạp. Đây là thời điểm quan trọng để cộng đồng nhìn lại một năm đã qua, bày tỏ lòng biết ơn với thần linh, tổ tiên đang mang đến những điều lành.

Lễ cuối năm ở xã Quảng La được người Dao Thanh Y xem như ngày hội. Ảnh: Nguyễn Quý.

Điều làm nên nét đặc sắc của lễ cuối năm chính là tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng. Ngay từ những ngày trước lễ, mỗi gia đình trong làng đều tự giác chuẩn bị và đóng góp lễ vật. Đó có thể là một con gà béo mượt, một nắm gạo nếp thơm lừng, hay ché rượu nếp truyền thống - những sản vật giản dị nhưng chứa đựng cả tấm lòng thành kính.

Việc đóng góp lễ vật không chỉ là hình thức mà còn là một nghĩa vụ thiêng liêng, thể hiện sự gắn bó mật thiết của mỗi hộ gia đình với dòng tộc và cả bản làng. Tất cả lễ vật được tập trung tại nhà Trưởng bản, nơi được xem là trung tâm tinh thần của cộng đồng người Dao Thanh Y.

Khi những tia nắng cuối cùng buông xuống, không gian khu thờ cúng của làng bản, hay dòng họ bỗng trở nên trang nghiêm và linh thiêng hơn bao giờ hết. Trưởng bản và các thầy mo, những người uy tín và am hiểu sâu sắc các nghi thức cổ truyền, sẽ chủ trì buổi lễ. Trong bộ trang phục dân tộc chỉnh tề, họ thực hiện các nghi lễ cúng bái với lòng thành kính hướng tới trời đất, thần núi, thổ công, thành hoàng bản địa và đặc biệt là tổ tiên của các dòng họ.

Phong tục truyền thống được người Dao Thanh Y ở Quảng Ninh gìn giữ và truyền dạy cho thế hệ sau. Ảnh: Nguyễn Quý.

Những lời khấn vang vọng, chứa đựng lòng biết ơn về một năm đã qua mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình bình an, no ấm. Đồng thời, đây cũng là dịp để người Dao Thanh Y xin phép được khép lại những việc chưa trọn vẹn của năm cũ, hướng đến những khởi đầu mới tốt đẹp hơn. Sự hòa quyện giữa yếu tố tâm linh và thực tiễn sinh kế đã làm cho nghi lễ trở nên gần gũi, phản ánh rõ nét thế giới quan và đời sống tinh thần phong phú của người dân.

Hóa giải bất hòa, thắt chặt tình thân

Giá trị của lễ cuối năm không chỉ dừng lại ở khía cạnh tâm linh mà còn thể hiện rõ nét ở chức năng xã hội. Sau phần lễ trang trọng, cộng đồng người Dao Thanh Y cùng quây quần bên nhau. Đây là dịp để mọi người trao đổi, bàn bạc về những công việc chung của làng, của dòng họ trong năm tới. Những mâu thuẫn, tranh chấp, dù lớn hay nhỏ, đều được đưa ra để cùng nhau lắng nghe, phân xử một cách công tâm dưới sự chứng kiến của cộng đồng và tổ tiên.

Phụ nữ Dao Thanh Y ở xã Quảng Đức trong lễ hội Sóng Mun. Ảnh: Nguyễn Quý.

Không cần đến những văn bản pháp lý phức tạp, uy tín của trưởng tộc, già làng, trưởng bản cùng sự chứng giám của thần linh và cộng đồng đã tạo nên một cơ chế hòa giải bền vững. Điều này giúp củng cố sự đồng thuận, thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết nội bộ, tạo nên một cộng đồng vững mạnh và đoàn kết.

Sau những nghi thức trang nghiêm, không khí chuyển dần sang phần hội với sự cởi mở và chan hòa. Trên sân làng, tiếng cười nói rộn rã của người già, trẻ nhỏ, nam và nữ vang lên. Các trò chơi dân gian truyền thống như ném còn, bắn nỏ, đẩy gậy, đánh quay được tổ chức, mang đến không khí vui tươi, sôi động.

Nét nổi bật của lễ cuối năm là tinh thần cộng đồng. Ảnh: Nguyễn Quý.

Ông Phùn Hợp Sềnh, một người Dao Thanh Y và cũng là người có uy tín ở xã Quảng Đức, chia sẻ: Dù có những thay đổi để phù hợp với nhịp sống hiện đại, lễ đầu năm và cuối năm của người Dao Thanh Y vẫn giữ vẹn nguyên những giá trị cốt lõi. Nó không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu mà còn là minh chứng sống động cho sức sống mãnh liệt của văn hóa bản địa, một nét đẹp cần được trân trọng, gìn giữ và lan tỏa cho muôn đời sau.

Nguyễn Quý