Lật từng phiến đá, bới từng tấc đất

 Mỗi ngày làm việc của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ bắt đầu từ khi không gian núi rừng còn đặc quánh sương đêm. Từ sáng tinh mơ, cán bộ, chiến sĩ được phân công phụ trách hậu cần hôm đó thức dậy trước đồng đội để sơ chế thực phẩm, chuẩn bị bữa ăn sáng cho toàn đơn vị.

Một phần hài cốt liệt sĩ được tìm thấy tại điểm cao 685

Cuộc chạy đua với thời gian

Đến 5h sáng, tiếng chuông báo thức vang lên. Đúng 5h30, toàn đội hoàn tất bữa sáng, nhanh chóng họp triển khai nội dung công việc và lập tức lên đường. Từ điểm đóng quân, toàn đơn vị tỏa đi các điểm cao qua quãng đường dài hàng chục cây số đường mòn hiểm trở. Tại điểm cao 685, nơi được gọi là “lò vôi thế kỷ” thuộc thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy (Tuyên Quang), từng giờ từng phút trôi qua đều là cuộc chạy đua gấp gáp với thời gian.

 Theo thông tin từ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, trên địa bàn Hà Tuyên (nay là tỉnh Tuyên Quang) có 4.267 liệt sĩ hy sinh. Đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được 3.174 hài cốt liệt sĩ, còn 1.093 liệt sĩ cần tiếp tục tìm kiếm, quy tập.

Để nhanh chóng tiếp cận thực địa, hành trình tiếp cận các vị trí tìm kiếm là một chuỗi thử thách gian lao giữa địa hình núi cao hùng vĩ. Cán bộ, chiến sĩ phải băng qua những sườn dốc dựng đứng, vách đá trơn trượt và lội qua những bụi cây rừng rậm rạp. Có những đoạn đường vô cùng nguy hiểm, bộ đội phải bám chắc vào dây đu, vào cây rừng và mép đá tai mèo sắc nhọn để từng người một vượt qua. Địa hình che khuất tầm nhìn đòi hỏi từng bước chân phải cẩn trọng tuyệt đối.

Địa bàn tìm kiếm tại đây có những đặc thù rất riêng và vô cùng phức tạp. Trong chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, điểm cao 685 đã hứng chịu hàng trăm nghìn quả đạn pháo khiến đỉnh núi bị bạt thấp, đất đá cày xới liên tục. Qua thời gian dài cùng sự tác động của thời tiết và địa hình, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn.

Điều kiện làm việc của các chiến sĩ rất thiếu thốn. Không có máy móc hiện đại, công tác tìm kiếm chủ yếu dựa vào sức người và các dụng cụ thô sơ như cuốc, xẻng, xà beng, xà cạy, cùng sự hỗ trợ của máy khoan đá. Dưới thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt là những ngày mưa khiến các vách đá trở nên trơn trượt, các chiến sĩ vẫn phải di chuyển và đào bới một khối lượng đất đá khổng lồ.

Trong các hang đá, hốc cây, bờ vực, họ tỉ mỉ lật từng phiến đá, bới từng tấc đất để dò tìm dấu vết. Mỗi tấc đất, hốc đá nơi đây đều có thể lưu giữ dấu tích của người ngã xuống. Dù khu vực đã được rà phá bom mìn, những hốc đá hay gốc cây vẫn tiềm ẩn nguy hiểm từ các loại bẫy mìn, bàn chông cũ hoặc rủi ro sạt lở. Cán bộ, chiến sĩ quan sát tỉ mỉ từng dấu vết nhỏ nhất, từ mảnh quần, cúc áo, vật dụng cá nhân, cửa hang hầm bị sập, mỗi nhát cuốc hạ xuống đều được thực hiện nhẹ nhàng, cẩn trọng và chính xác.

Cán bộ, chiến sĩ lật từng hốc đá, xới từng tấc đất tìm hài cốt liệt sĩ

Vượt qua muôn vàn khó khăn

Trong khi đó, đại úy Triệu Tiến Phú, Tổ trưởng Phân đội 2, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang) cho biết, Phân đội 2 hiện tạm trú và sinh hoạt tại nhà văn hóa thôn Nhìu Sang, xã Lao Chải, cách xa so với nơi đóng quân của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Phân đội 2 được biên chế 20 người. Nhiệm vụ chính của đơn vị là thu thập thông tin, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại các điểm cao 1800, 1688, 1387 và 1427. Lực lượng được phân thành hai bộ phận, một bộ phận chuyên thu thập thông tin và một bộ phận trực tiếp thực hiện tìm kiếm, quy tập.

Phạm vi tìm kiếm của phân đội nằm trong khu vực rà phá bom mìn do lực lượng công binh đảm nhiệm với tổng diện tích 1.340 ha tại các điểm cao. Từ vị trí thôn Nhìu Sang, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Phân đội 2 cơ động khoảng 3 km bằng xe máy, sau đó tiếp tục đi bộ từ 5 đến 6 km đường núi để lên các điểm cao.

Khác với điểm cao 685 phải sử dụng thang dây, địa hình khu vực phân đội phụ trách không phải bắc thang dây nhưng dốc đứng, trơn trượt, cây cối rậm rạp và hoàn toàn phải di chuyển bằng đường bộ. Mặc dù lực lượng công binh đã tiến hành rà phá, nguy cơ sót lại bom mìn vật nổ vẫn tồn tại do bị đất cát vùi lấp sâu. Cùng với đó, khi xảy ra mưa bão, đường núi trơn trượt do đất đá và mùn lá cây rừng mọc lại, khiến đơn vị không thể di chuyển nhằm bảo đảm an toàn.

Kiểm tra từng tấc đất và các vật dụng còn sót lại để tìm manh mối

Đại úy Triệu Tiến Phú cho biết, đơn vị xuất phát từ 6h sáng nhưng có những điểm cao phải đến 8h sáng mới tới nơi để bắt đầu làm việc. Thời gian làm việc buổi sáng từ 8h đến 11h30; buổi chiều từ 13h15 đến 16h30 hoặc 17h, sau đó đơn vị mới cơ động xuống núi để đảm bảo an toàn.

Lực lượng đi lên các điểm cao chỉ mang theo các vật chất, công cụ thô sơ, chưa có trang thiết bị công nghệ hỗ trợ, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tìm kiếm. Tại các điểm cao 1800 và 1688, địa hình rất cao, kết cấu đan xen giữa đá, đất và cát. Khi dính nước mưa, bề mặt đá trơn trượt, đất cát sạt lở vùi lấp xuống các giao thông hào rất nhiều, làm tăng khối lượng đào xới.

“Tính từ đầu chiến dịch, Phân đội 2 đã tìm kiếm và quy tập được 6 bộ hài cốt liệt sĩ tại các điểm cao 300 và 400. Tại các điểm cao 1688, 1327 và 1427, đơn vị chưa quy tập được hài cốt mà mới chỉ thu thập được di vật của các liệt sĩ để lại như bình tông, lược, bàn chải, kem đánh răng, bát và đũa”, đại úy Phú cho biết.

Trong hơn 100 ngày của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã vượt qua muôn vàn khó khăn để đưa hài cốt liệt sĩ trở về. Hơn 40 năm trôi qua, chiến trường Vị Xuyên khốc liệt năm xưa nay đã phủ màu xanh của cây lá, nhưng dấu tích lịch sử vẫn còn đó. Những người lính hôm nay vẫn lặng lẽ làm việc bằng con tim, khối óc và tình đồng đội thiêng liêng.

Dưới mỗi phiến đá, gốc cây, mỏm núi, hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn mỗi ngày, nhằm trả lại tên tuổi và đưa hài cốt liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình. Nhưng hơn thế, đó còn là cách những người đang sống hôm nay thực hiện lời tri ân với những người đã ngã xuống, đã hóa thân vào đất mẹ của Tổ quốc.