Lành mạnh hóa doanh nghiệp bảo hiểm

Siết dữ liệu số, vốn góp và quản trị

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 46/2023/NĐ-CP để hướng dẫn thi hành Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi. Nghị định mới được xây dựng nhằm mở không gian phát triển cho thị trường, đồng thời chuẩn hóa điều kiện cấp phép, điều kiện hoạt động và tiêu chuẩn quản trị để bảo đảm an toàn hệ thống và quyền lợi của người tham gia bảo hiểm.

Quan sát những điểm pháp lý sửa đổi trong dự thảo Nghị định cho thấy, các quy định về dữ liệu số đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm đã được Ban soạn thảo thể hiện rất chi tiết và cụ thể. Theo đó, các quy định mới yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng cơ sở dữ liệu vận hành liên tục, ổn định, có lịch sử cập nhật và chỉnh sửa, đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh mạng. Cách tiếp cận này cho phép cơ quan quản lý giám sát thị trường theo thời gian thực, thay vì chỉ dựa vào báo cáo định kỳ bằng giấy.

Song song với dữ liệu số, kỷ luật vốn cũng được dự thảo Nghị định đặt ở vị trí trung tâm. Cụ thể, các quy định mới yêu cầu hồ sơ tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp bảo hiểm phải kèm xác nhận của ngân hàng về việc cổ đông, thành viên đã nộp đủ số vốn tăng thêm vào tài khoản phong tỏa (hoặc xác nhận đăng ký bổ sung chứng khoán trong trường hợp tăng vốn bằng cổ phiếu).

Theo ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, những quy định pháp lý mới này là rất cần thiết bởi thời gian qua mặc dù thị trường bảo hiểm đã có chuyển biến tích cực, hoạt động kinh doanh khá minh bạch và tách bạch rõ bảo hiểm với đầu tư. Tuy nhiên, xu hướng số hóa dữ liệu đang ngày càng đòi hỏi các doanh nghiệp liên tục nâng cấp hệ thống để đảm bảo dữ liệu người dùng được tích hợp vào các cơ sở dữ liệu về tài chính - ngân hàng và cơ sở dữ liệu cá nhân.

Đồng quan điểm, bà Bùi Thanh Hiền - Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), cho rằng hiện nay thị trường bảo hiểm ngày càng gắn chặt với hệ thống tài chính - ngân hàng và các nền tảng dữ liệu quốc gia. Do đó, việc chuẩn hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và chuẩn hóa năng lực quản trị không còn là yêu cầu hành chính mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với doanh nghiệp bảo hiểm. Nếu hệ thống quản trị và kiểm soát nội bộ không đủ mạnh, doanh nghiệp sẽ rất dễ phát sinh rủi ro nghĩa vụ bảo hiểm và tranh chấp với người tham gia.

Ngoài ra, bà Hiền cũng cho rằng hoạt động kinh doanh bảo hiểm là loại hình kinh doanh có điều kiện về vốn, nhân sự và tổ chức. Vì thế, việc dự thảo đưa ra các quy định bắt buộc, chặt chẽ hơn về nhân sự, quản trị tổ chức, hoạt động của các đại lý… là rất cần thiết để bảo đảm an toàn cho người mua bảo hiểm và ổn định thị trường.

Xu hướng sàng lọc sẽ diễn ra mạnh mẽ

Theo các chuyên gia, yêu cầu mới trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 46/2023/ NĐ-CP sẽ tạo ra một lớp sàng lọc mới đối với doanh nghiệp bảo hiểm.

Chuyên gia kinh tế Lê Bá Chí Nhân cho rằng, hiện nay thị trường đang bước vào giai đoạn phân hóa rõ rệt. Trong đó, những doanh nghiệp có nền tảng vốn, hệ thống công nghệ và kênh phân phối vững sẽ tiếp tục mở rộng thị phần, còn các doanh nghiệp yếu hơn sẽ chịu áp lực ngày càng lớn. Theo ông Nhân, từ năm 2026 thị trường sẽ có sự dịch chuyển mạnh của khách hàng và doanh thu về phía các doanh nghiệp gắn với hệ sinh thái ngân hàng - số hóa - định phí chuẩn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ, năng lực quản trị hạn chế bắt đầu gặp khó khăn trong việc giữ thị phần và kiểm soát chi phí bồi thường.

Trong khi đó, ông Lê Hoàng Hải, Tổng Giám đốc CTCP Tư vấn TCA (TC Advisors) cũng có chung nhận định khi cho rằng, thị trường bảo hiểm sau giai đoạn khủng hoảng niềm tin, đang bước sang một chu kỳ mới trong đó công nghệ và dữ liệu sẽ quyết định năng lực cạnh tranh. “Các yêu cầu về định danh khách hàng, giám sát chất lượng tư vấn, lưu trữ và truy vết dữ liệu sẽ khiến những mô hình kinh doanh dựa nhiều vào bán hàng thủ công và quản lý lỏng lẻo khó còn đất tồn tại. Các doanh nghiệp nào đầu tư bài bản cho hệ thống dữ liệu, quy trình tư vấn và kiểm soát rủi ro sẽ có lợi thế rõ rệt”, ông Hải nhận định.

Trong khi đó, thống kê của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), cũng cho thấy rõ áp lực này khi ghi nhận tổng doanh thu phí toàn thị trường năm 2025 chỉ tăng khoảng 4%, trong khi chi trả quyền lợi bảo hiểm tăng trên 13%, đạt gần 92.000 tỷ đồng. Các chuyên gia lĩnh vực bảo hiểm cho rằng, khoảng chênh lệch lớn giữa tốc độ tăng doanh thu và nghĩa vụ chi trả cho thấy biên an toàn tài chính của nhiều doanh nghiệp đang bị thu hẹp, đặc biệt là những doanh nghiệp có dự phòng mỏng, năng lực định phí và quản trị rủi ro hạn chế. Do đó, trong năm 2026 và các năm tới cổ phiếu bảo hiểm sẽ bước vào chu kỳ phân hóa. Giai đoạn 2026-2030 dự báo sẽ là thời kỳ sàng lọc mạnh mẽ của ngành bảo hiểm Việt Nam. Các doanh nghiệp đủ năng lực sẽ củng cố vị thế và mở rộng thị phần, còn những doanh nghiệp vốn mỏng, quản trị yếu buộc phải tái cơ cấu hoặc rời khỏi cuộc chơi.

Thạch Bình