Làng nghề điêu khắc Nhân Hiền: Giá trị văn hóa trường tồn

Duy trì sản xuất ở làng nghề

Về làng Nhân Hiền những ngày này, dễ dàng bắt gặp tiếng đục, tiếng gõ rộn ràng, hòa cùng mùi gỗ mới. Từ những khối gỗ thô ráp, qua bàn tay tài hoa và tâm huyết của người thợ, những sản phẩm thủ công độc đáo dần thành hình, tạo nên sức hút riêng cho miền quê này.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề điêu khắc gỗ. Ảnh: PV

Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc - Chủ tịch Hội làng nghề điêu khắc Nhân Hiền chia sẻ, điêu khắc là nghề “cha truyền, con nối” ở đây và phát triển từ thế kỷ XVII tới nay với nhiều sản phẩm có giá trị mỹ thuật. Xưa kia, làng có nhiều nghệ nhân được cử vào kinh thành Huế xây dựng cung đình, lăng tẩm...Để đáp ứng nhu cầu phát triển, người dân đã linh hoạt chuyển từ điêu khắc mộc truyền thống sang đá.

Sản phẩm điêu khắc có mẫu mã truyền thống đa dạng sẵn có, ngoài ra còn có những mẫu được đặt theo yêu cầu của khách hàng. Người thợ điêu khắc khi thực hiện tác phẩm phải luôn đặt vào đó tâm trí của mình, không chỉ làm theo đúng nguyên mẫu mà còn phải bảo đảm các yếu tố nghệ thuật, giá trị văn hóa trong từng đường nét.

Nghề điêu khắc ở Nhân Hiền không chỉ dành cho đàn ông. Những người phụ nữ với bàn tay khéo léo, sự kiên trì, nhẫn nại trong từng nét khắc, cũng ngày ngày miệt mài với từng nét chạm. Mỗi tác phẩm vì thế không chỉ là kết tinh của kỹ thuật, mà còn chứa đựng cảm xúc và tâm huyết của người thợ.

Danh tiếng làng điêu khắc Nhân Hiền được hun đúc từ truyền thống lâu đời và những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật. Các nghệ nhân nơi đây đã tạo tác nhiều tượng Phật gỗ nổi tiếng như Phật Di Lặc, Thích Ca, Quan Âm Bồ Tát, các vị La Hán, Hộ Pháp... phục vụ công tác trùng tu đền, chùa ở nhiều địa phương trên cả nước.

Những người thợ trong xưởng điêu khắc của Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc đang miệt mài trao đổi công việc. Ảnh: PV

Nghệ nhân Hoàng Văn Kế, người sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề điêu khắc ở Nhân Hiền, cho biết anh mất gần 10 năm học nghề từ các bậc cha chú mới có thể thành thạo. Tùy kích thước, yêu cầu kỹ thuật và thẩm mỹ, mỗi tác phẩm có thể mất từ nhiều ngày đến nhiều tháng để hoàn thiện.

“Làm một tác phẩm điêu khắc tốn nhiều công sức, nhưng khó nhất là tạo được đường nét, thần thái sống động, làm nên cái ‘hồn’ của tác phẩm. Đặc biệt với tượng Phật, không chỉ cần tạo hình chân thực mà người nhìn còn phải cảm nhận được cảm xúc”, nghệ nhân Hoàng Văn Kế bộc bạch.

Đáp ứng nhu cầu phát triển

Hiện nay, thôn Nhân Hiền có khoảng 200 gia đình gắn bó với nghề điêu khắc. Sản phẩm đa dạng, từ bức phù điêu nhỏ đến các pho tượng cao tới 5m. Nghề truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn tạo việc làm cho hàng nghìn lao động mỗi năm.

Không chỉ bó hẹp trong điêu khắc gỗ, để đáp ứng nhu cầu phát triển, người dân Nhân Hiền còn linh hoạt chuyển từ điêu khắc mộc truyền thống sang điêu khắc trên chất liệu đá. Nghệ nhân Nguyễn Minh Phú tâm sự, với điêu khắc đá, ngoài sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì còn cần phải sáng tạo để có dấu ấn riêng chứ không thể sản xuất đại trà. Để làm được một sản phẩm thường mất rất nhiều thời gian và các công đoạn tỉ mỉ, công phu, khéo léo chạm, khắc từng chi tiết nhỏ.

Một số sản phẩm "thô" nhưng thể hiện rõ nét sự tỉ mỉ và tay nghề cao của những người thợ điêu khắc Nhân Hiền. Ảnh: PV

Đối với Nghệ nhân Nguyễn Minh Phú, làm điêu khắc không phải chỉ đơn thuần là giữ nghề truyền thống của cha ông mà qua đó còn để gửi gắm tâm hồn mình vào từng sản phẩm. Tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc luôn là những tình cảm cao đẹp nhất. Nhờ điêu khắc, ông đã gửi gắm tình yêu qua từng sản phẩm.

Để làng nghề tồn tại và phát triển, những người “giữ lửa”, trao truyền nghề truyền thống như các nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc, Hoàng Văn Kế, Nguyễn Minh Phú… đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, về lâu dài, làng nghề cần một định hướng phát triển bài bản, mở rộng quy mô và sức lan tỏa, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản cho biết, làng nghề Nhân Hiền đã đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế địa phương. Để bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, xã phối hợp với các nghệ nhân quảng bá sản phẩm qua trưng bày, triển lãm và livestream bán hàng, từng bước đưa thương hiệu làng nghề vươn xa.

Các nghệ nhân làng nghề Nhân Hiền luôn mong muốn gìn giữ và phát triển nghề điêu khắc. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, địa phương khuyến khích các hộ sản xuất ứng dụng khoa học, kỹ thuật, đồng thời tăng cường mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức chấp hành quy định về bảo vệ môi trường. Công tác tập huấn an toàn, vệ sinh lao động, chống cháy nổ cũng được đẩy mạnh, góp phần tạo môi trường sản xuất an toàn, bền vững cho làng nghề.