Lan tỏa điệu khèn Mông vùng cao Thái Nguyên

Giữa mênh mang núi rừng vùng cao tỉnh Thái Nguyên, khi sương sớm còn bảng lảng trên mái nhà trình tường, tiếng khèn Mông lại vang lên trầm bổng, da diết. Âm thanh ấy không chỉ là lời gọi của núi rừng, mà còn là nhịp nối bền bỉ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mông qua bao thế hệ, vẫn đang được đồng bào nơi đây trân trọng, giữ gìn.

Khu vực các xã vùng cao phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, nơi có gần 5.000 hộ đồng bào dân tộc Mông sinh sống, vẫn đang gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống như một phần máu thịt trong đời sống hằng ngày. Ở những bản làng thuộc các xã Cao Minh, Bằng Thành, Nghiên Loan…, tiếng khèn Mông không chỉ xuất hiện trong lễ hội, mà còn theo bước chân đồng bào Mông trong sinh hoạt cộng đồng, trong những buổi gặp gỡ.

Nghệ nhân Hoàng Minh Tân hướng dẫn điệu khèn cho thành viên câu lạc bộ

Tại xã Cao Minh, khèn Mông đã trở thành niềm tự hào và là sợi dây gắn kết cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân vẫn lặng lẽ giữ nghề, trao truyền tiếng khèn cho lớp trẻ. Nghệ nhân Hoàng Minh Tân, ở Bản Nghè, xã Cao Minh chia sẻ: Lo tiếng khèn dần mai một, lo lớp trẻ sẽ chỉ còn nghe nhạc trẻ, nhạc hiện đại mà quên đi văn hóa của dân tộc mình, ông đã tự mở lớp dạy tại nhà để giữ tiếng khèn vang mãi. Khi số học viên ngày một đông hơn, ông thành lập câu lạc bộ (CLB) khèn để các con, các cháu có nơi giao lưu, học hỏi:

Nghệ nhân Hoàng Minh Tân nói: “Chúng tôi đã có CLB khèn rồi thì sau này sẽ luôn luôn dạy cho các cháu, để mà các cháu biết khèn này, biết về phong tục của người Mông và sẽ luôn luôn giữ CLB, duy trì CLB. Và nếu xã khác có người nào muốn vào CLB thì CLB chúng tôi sẵn sàng đón nhận và sẽ dạy thêm người khác”.

Những em học sinh nhỏ tuổi được ông Tân tận tình chỉ dạy

Hoạt động từ năm 2014, đến nay CLB khèn Mông do nghệ nhân Hoàng Minh Tân sáng lập đã thu hút 18 thành viên tham gia và trên 300 người theo học, trong đó có nhiều thanh thiếu niên. Từ những buổi học mộc mạc bên hiên nhà, nhiều bạn trẻ dần thêm tự tin, thêm yêu văn hóa dân tộc mình.

Em Hoàng Văn Trí, xã Cao Minh bộc bạch: “Thầy Hoàng Minh Tân dạy khèn cho em. Vì thấy thầy thổi hay và đặc sắc nên em cũng muốn học theo thầy. Khèn của người Mông là nét đặc sắc của văn hóa dân tộc mình và em cũng rất muốn học theo”.

Không dừng lại ở việc truyền dạy trong cộng đồng, các nghệ nhân người Mông còn mang tiếng khèn, điệu múa, làn điệu dân ca đến với nhiều hoạt động giao lưu, biểu diễn, tuyên truyền văn hóa. Qua đó, giá trị văn hóa Mông được lan tỏa rộng hơn, đến với người dân các vùng lân cận và du khách.

Nghệ nhân Lý Hồng Quân, xã Nghiên Loan cho biết: “CLB Khèn Mông Pác Nặm trong đó có cả khèn, hát lượn, hát giao duyên. Có rất nhiều thể loại văn hóa nằm trong CLB của chúng tôi. Chúng tôi thường xuyên sinh hoạt, nêu bật những nét đẹp của dân tộc mình; luyện tập học khèn, học lượn và lên sân khấu biểu diễn. Từ CLB, chúng tôi cũng kết hợp tuyên truyền, vận động bà con cùng hiểu và gìn giữ nét văn hóa của người Mông”.

Điệu khèn trong lễ hội trở thành nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Mông

Nét đẹp văn hóa dân tộc đang được các bạn trẻ người Mông gìn giữ, phát huy

Nhiều địa phương vùng cao còn đưa múa khèn Mông vào các lễ hội truyền thống như hội Mù Là, hội Gầu Tào, hội Lồng tồng... Cùng với đó là các hoạt động quảng bá, giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc gắn với trải nghiệm du lịch cộng đồng. Thông qua những hoạt động này, tiếng khèn Mông không chỉ hiện diện trong không gian lễ hội mà còn trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa đời sống văn hóa truyền thống với nhịp phát triển của du lịch địa phương. Du khách đến với vùng cao không chỉ được thưởng thức những điệu múa khèn rộn ràng, giàu cảm xúc, mà còn có cơ hội tìm hiểu phong tục, tập quán, đời sống sinh hoạt của đồng bào, qua đó góp phần nâng cao ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong cộng đồng.

Chị Phạm Huyền Trang, du khách Hà Nội bày tỏ: “Đây không chỉ là một tiết mục biểu diễn, tiếng khèn còn khiến tôi cảm nhận rõ hơn nét đẹp văn hóa truyền thống cũng như sự gắn bó của đồng bào Mông với quê hương, bản làng. Đây thực sự là trải nghiệm rất đặc biệt mà tôi khó có thể tìm thấy ở nơi khác”.

Giữa nhịp sống hiện đại, đồng bào dân tộc Mông ở vùng cao Thái Nguyên vẫn bền bỉ gìn giữ tiếng khèn như gìn giữ hồn cốt của dân tộc mình. Sự tiếp nối âm thầm nhưng bền bỉ ấy đã góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa vùng cao, đồng thời mở ra hướng đi cho du lịch cộng đồng từ chính những giá trị truyền thống của bản làng.

Công Luận-Thúy Kiều/VOV-Đông Bắc