Làn sóng phát triển đô thị lấn biển ở châu Á

Xu thế chung

Singapore là một trong những ví dụ điển hình nhất về việc biến vùng biển ven bờ thành đất đô thị. Theo Cơ quan quản lý đất đai Singapore, diện tích quốc đảo này đã tăng mạnh trong nhiều thập niên nhờ lấn biển. Từ 581,5 km2 năm 1965, diện tích đất của Singapore đạt khoảng 744,3 km2 vào năm 2025.

Kinh nghiệm của Singapore cho thấy lấn biển không chỉ nhằm giải quyết vấn đề thiếu đất ở mà còn là mở rộng quy hoạch không gian phát triển, dành quỹ đất mới cho công nghiệp, giao thông, cảng biển và các công trình hạ tầng chiến lược.

Dự án lấn biển đầu tiên đã tạo khoảng 800ha đất ở phía Tây Bắc đảo Pulau Tekong bằng phương pháp pháp polder. Khác với lấn biển truyền thống dùng cát, vật liệu để nâng nền đất, kỹ thuật polder đắp đê bao rồi bơm nước ra ngoài, tạo đất khô thấp hơn mực nước biển. Kỹ thuật này giúp giảm gần 50% lượng cát cần sử dụng so với phương pháp truyền thống.

Khu đô thị quốc tế Songdo (thành phố Incheon, Hàn Quốc) được xây dựng trên vùng đất lấn biển. Ảnh: IFEZ

Tại Hàn Quốc, khu đô thị quốc tế Songdo ở thành phố Incheon được xây dựng trên khoảng 600ha đất lấn biển. Đến nay, dự án đã hoàn thành 75% tổng thể, được định hình như một đô thị hiện đại, tích hợp công nghệ, giao thông, không gian xanh và các chức năng kinh tế - dịch vụ trong một khu vực được quy hoạch gần như từ con số 0.

Sri Lanka, Malaysia và Philippines cũng có những dự án phát triển không gian đô thị ven biển hoặc lấn biển quy mô lớn. Mục tiêu có thể khác nhau, từ bổ sung đất ở, xây dựng trung tâm thương mại, cảng biển đến phát triển các khu đô thị mới, nhưng điểm chung là tìm kiếm thêm không gian phát triển tại những thành phố vốn đã chịu sức ép lớn về đất đai.

Thách thức và giải pháp

Thực tế hiện nay cho thấy, quá trình lấn biển gặp không ít thách thức. Theo Tạp chí Journal of Environmental Impact Assessment (Hàn Quốc), quá trình xây dựng khu đô thị lấn biển Songdo đã làm giảm diện tích đất ngập nước và quần thể chim di cư. Theo quan sát, những sinh cảnh nhân tạo có lượng chim thấp hơn so với một số sinh cảnh tự nhiên còn lại.

Thách thức nữa là địa chất và sụt lún. Đất mới tạo ra từ vật liệu bồi đắp không có đặc tính giống nền đất tự nhiên ổn định lâu đời, rất dễ sụt lún. Chi phí vật liệu và năng lượng cũng là trở ngại. Công trình phải đạt chuẩn chịu sóng, gió, bão và ăn mòn của nước biển, đồng thời phải bảo đảm điện, nước, xử lý chất thải, giao thông và cứu hộ.

Để khắc phục những thách thức này, trong quá trình xây dựng khu lấn biển ở đảo Pulau Tekong, Chính phủ Singapore cấm lấn lên đảo nhỏ Pulau Unum kế cận nhằm bảo tồn đa dạng sinh học. Một kênh nước được duy trì giữa khu lấn biển và đảo Pulau Unum bảo đảm trao đổi nước và tạo điều kiện cho rừng ngập mặn phát triển.

Singapore cũng ưu tiên thiết kế các cụm công trình lấn biển có nguồn điện tại chỗ, hệ thống xử lý và tái sử dụng nước, xử lý chất thải tại chỗ và kết nối giao thông đa dạng. Cách làm này giúp giảm lượng nước thải phát sinh trong khu vực bồi đắp, đồng thời giảm phụ thuộc vào việc xử lý hay vận chuyển nước sạch từ nơi khác.

Điều này cũng giúp giảm số lượng đường ống và tuyến cáp, tăng khả năng duy trì hoạt động khi biển động hoặc xảy ra thiên tai. Một giải pháp khác là nâng cao cốt nền để ứng phó nước biển dâng. Singapore đã nâng cao độ tối thiểu của nền đất lấn biển mới và nền công trình mới từ 3m lên ít nhất 4m so với mực nước biển trung bình.

Tại Hàn Quốc, đô thị lấn biển Songdo cho thấy cần xử lý vấn đề nền đất ngay từ khâu thiết kế và đề ra các giải pháp cụ thể khi thi công. Các nhà chuyên môn liên tục theo dõi độ lún nền đất bồi đắp.

Thành phố Incheon còn sử dụng hình ảnh vệ tinh Sentinel-1 kết hợp đo đạc cao độ tại hiện trường để theo dõi biến dạng mặt đất, từ đó phát hiện được diễn biến sụt lún chính xác hơn. Vì vậy, với các khu đô thị mới, có thể áp dụng quy trình theo thứ tự: khảo sát địa chất, dự báo độ lún, xử lý nền phù hợp, quan trắc liên tục bằng thiết bị mặt đất và vệ tinh trước khi mở rộng xây dựng.