Làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu và công nghệ

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: PV

Khoa học, công nghệ trở thành nền tảng phát triển biển

Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28-7-2026 đặt ra yêu cầu mới đối với ngành khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Việt Nam không chỉ nghiên cứu, khai thác biển mà phải từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ trưởng, khoa học và công nghệ phải trở thành nền tảng của quản trị tổng hợp không gian biển quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững; đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Ngày 7-8-2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 218/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW, trong đó các nhiệm vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ được đặt trong mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và hợp tác quốc tế.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: PV

Đồng chủ trì Hội thảo, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh cho rằng, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh không chỉ là nhiệm vụ của các ngành kinh tế biển hay địa phương ven biển, mà đòi hỏi một năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đủ mạnh, có tính liên ngành, đa ngành, có khả năng giải quyết những bài toán tổng hợp của quốc gia về biển.

Theo ông Trần Tuấn Anh, một quốc gia biển mạnh không chỉ có quy mô kinh tế biển lớn, mà quan trọng hơn phải hiểu được biển, dự báo được biển, quản trị được biển, khai thác bền vững tài nguyên biển và từng bước làm chủ các công nghệ biển hiện đại.

Các đại biểu thăm quan Viện Hải dương học Nha Trang. Ảnh: PV

Gắn khoa học biển với những bài toán thực tiễn

Từ yêu cầu đó, các tham luận tại Hội thảo tiếp cận khá toàn diện các lĩnh vực của phát triển biển, từ nuôi biển, công nghệ lưỡng dụng, đào tạo nhân lực, dữ liệu và công nghệ biển đến thăm dò, khai thác dầu khí và phát triển kinh tế biển.

PGS.TS Nguyễn Như Trung, Viện Các khoa học về Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tham luận tại hội thảo. Ảnh: PV

Trong đó, tham luận của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tập trung vào phát triển nền tảng khoa học, dữ liệu và công nghệ biển quốc gia; Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam chia sẻ thực tiễn ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thăm dò, khai thác dầu khí tại mỏ Đại Hùng; Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đề cập định hướng phát triển Khánh Hòa thành trung tâm kinh tế biển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số...

Đại tá, TS Phạm Duy Nam, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Bộ Quốc phòng, trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: PV

Một vấn đề xuyên suốt được đặt ra là thay đổi cách tổ chức nghiên cứu biển. Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, biển là một không gian liên thông nên nghiên cứu biển cũng không thể tiếp tục bị chia cắt theo ngành, lĩnh vực hay địa giới hành chính. Cần chuyển mạnh sang các bài toán lớn, liên ngành, liên vùng, có sản phẩm đầu ra rõ ràng, gắn nghiên cứu cơ bản với điều tra cơ bản, dữ liệu, công nghệ, đào tạo nhân lực và nhu cầu của doanh nghiệp.

Ông Trần Tuấn Anh cũng đề xuất chuyển từ các nhiệm vụ nghiên cứu đơn ngành, phân tán sang các chương trình khoa học quy mô lớn xoay quanh những bài toán chiến lược của quốc gia; đồng thời hình thành hệ sinh thái nghiên cứu biển với sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học, bộ, ngành, địa phương ven biển, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.

Phiên tọa đàm: “Từ định hướng đến hành động của Bộ Khoa học và Công nghệ trong triển khai Nghị quyết về quốc gia biển mạnh”. Ảnh: PV

Cùng với đó, dữ liệu biển được xác định là hạ tầng chiến lược. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu biển thống nhất, liên thông, cập nhật và an toàn; kết nối dữ liệu điều tra cơ bản, quan trắc, môi trường, tài nguyên, hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội trên biển, đồng thời phát triển bản đồ số, mô hình hóa, dự báo và trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý, quy hoạch, cảnh báo và ra quyết định.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng thảo luận về hướng triển khai cụ thể trong giai đoạn 2026-2030, trong đó Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị xác định các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số biển trọng điểm; mô hình 2-3 tổ chức nghiên cứu biển mạnh có khả năng dẫn dắt trong khu vực ASEAN; mô hình quản trị dữ liệu biển quốc gia và danh mục các công nghệ biển, đại dương, công nghệ lưỡng dụng ưu tiên làm chủ đến năm 2030.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu đề tài hay báo cáo, mà là làm chủ được những công nghệ nào, tạo ra sản phẩm gì và hình thành được năng lực quốc gia nào. Đây là yêu cầu đặt ra để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành nền tảng, góp phần xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.