Lá phiếu sau song sắt... quyền bầu cử đặc biệt

Trong mỗi kỳ bầu cử, hình ảnh cử tri đi bỏ phiếu tại các khu dân cư, cơ quan, trường học đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, ít người biết rằng ở những nơi đặc biệt như cơ sở cai nghiện bắt buộc hay nhà tạm giữ, trại tạm giam, những lá phiếu vẫn được thực hiện nghiêm túc. Đó là minh chứng cho nguyên tắc mọi công dân đều có quyền bầu cử, trừ những trường hợp bị pháp luật tước quyền.

Những ngày này, cùng với không khí hướng về ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 (diễn ra ngày 15/3), công tác chuẩn bị tại các địa bàn đặc thù như cơ sở cai nghiện ma túy và trại tạm giam tại các địa phương được triển khai khẩn trương, nghiêm túc, bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện quyền bầu cử theo quy định.

Các học viên tích cực tìm hiểu thông tin đại biểu qua các danh sách đã được niêm yết công khai trong các cơ sở. Ảnh: Công an tỉnh Thanh Hóa.

Theo ghi nhận của PV Tri thức và Cuộc sống, tại hai cơ sở cai nghiện ma túy của tỉnh Thanh Hóa, nơi đang quản lý và điều trị gần 800 học viên, công tác chuẩn bị được thực hiện chặt chẽ từ khâu rà soát danh sách cử tri, niêm yết thông tin ứng cử viên đến bố trí khu vực bỏ phiếu. Các phòng bỏ phiếu được đặt tại hội trường lớn, bảo đảm kín đáo, thuận tiện; trang bị đầy đủ hòm phiếu, biên bản, danh sách cử tri và tài liệu bầu cử theo quy định. Lực lượng bảo vệ, quản giáo được phân công trực 24/24 giờ, phối hợp với công an địa phương xây dựng phương án bảo đảm an ninh trật tự trong suốt quá trình bầu cử.

Song song với đó, công tác tuyên truyền về Luật Bầu cử, quyền và nghĩa vụ của cử tri được đẩy mạnh qua hệ thống loa nội bộ và các buổi sinh hoạt tại cơ sở, giúp học viên hiểu rõ ý nghĩa của lá phiếu và trách nhiệm công dân. Không khí những ngày này tại các khu sinh hoạt chung trở nên sôi nổi hơn khi nhiều học viên chủ động tìm hiểu tiểu sử, chương trình hành động của các ứng cử viên.

Theo Trung tá Nguyễn Tuấn Ngọc, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 tỉnh Thanh Hóa, đơn vị đã lập danh sách 608 cử tri đủ điều kiện bầu cử, trong đó có 533 học viên đang cai nghiện tại cơ sở. Đồng thời, cơ sở chủ động phối hợp với chính quyền địa phương nơi cư trú của học viên để cập nhật danh sách cử tri, bảo đảm dù đang ở cơ sở hay đã hoàn thành thời gian cai nghiện trở về địa phương, mỗi người đều có thể thực hiện quyền công dân của mình.

Tại Trại tạm giam Công an tỉnh Thanh Hóa, công tác chuẩn bị bầu cử cũng được triển khai đồng bộ, bài bản. Đảng ủy, Ban Giám thị trại đã ban hành kế hoạch cụ thể, quán triệt đến toàn thể cán bộ, chiến sĩ về trách nhiệm bảo đảm quyền bầu cử cho người bị tạm giữ, tạm giam theo đúng quy định của pháp luật.

Công tác rà soát, lập và niêm yết danh sách cử tri được thực hiện thận trọng, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban bầu cử địa phương và các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời, không để xảy ra sai sót hoặc bỏ sót cử tri. Bên cạnh đó, các buổi tuyên truyền, hướng dẫn trực tiếp giúp người bị tạm giữ, tạm giam hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia bầu cử, đồng thời nâng cao ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật.

Cán bộ quản giáo phổ biến quyền, nghĩa vụ cho cử tri là người bị tạm giam tại trại tạm giam. Ảnh: Công an tỉnh Quảng Ninh.

Tương tự, tại Trại tạm giam Công an tỉnh Quảng Ninh, các phương án tổ chức bầu cử đã được xây dựng chi tiết từ đầu năm. Theo Thượng tá Hà Giang, Giám thị Trại tạm giam, đơn vị đã hoàn tất việc niêm yết danh sách cử tri, tiểu sử tóm tắt của các ứng cử viên tại các vị trí thuận tiện, đồng thời tổ chức tuyên truyền để người bị tạm giữ, tạm giam nắm rõ quy trình bỏ phiếu và tiêu chuẩn đại biểu ứng cử.

Các phương án bảo đảm an ninh, an toàn trong ngày bầu cử cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng, từ phân luồng di chuyển, hướng dẫn bỏ phiếu đến công tác tuần tra, kiểm soát, nhằm bảo đảm mọi hoạt động diễn ra đúng quy định pháp luật.

Theo lãnh đạo Công an tỉnh Quảng Ninh, bầu cử là sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng, vì vậy các đơn vị đã chủ động nắm chắc tình hình từ sớm, xây dựng đầy đủ phương án bảo đảm an ninh trật tự, không để xảy ra bị động, bất ngờ.

Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội khẳng định: Quyền đi bầu cử là quyền hiến định cơ bản của mọi công dân khi bước sang tuổi 18. Thông qua lá phiếu, công dân được trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào việc thực thi quyền lực nhà nước.

Luật sư Đặng Văn Cường.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, pháp luật chỉ tước quyền bầu cử đối với những nhóm đối tượng rất cụ thể, bao gồm: người đang bị tước quyền theo bản án có hiệu lực, người bị kết án tử hình đang chờ thi hành án, người đang chấp hành án phạt tù không được hưởng án treo, và người mất năng lực hành vi dân sự.

Đối chiếu với quy định này, những người đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc đang ở cơ sở cai nghiện bắt buộc hoàn toàn không thuộc diện bị tước quyền.

Xét về mặt pháp lý, người bị tạm giam chưa có bản án kết tội có hiệu lực, nên họ vẫn là công dân với đầy đủ quyền lợi.

Đối với người đi cai nghiện bắt buộc, đây chỉ là biện pháp xử lý vi phạm hành chính, không phải hình phạt hình sự.

Chính vì vậy, khoản 5 Điều 29 của Luật Bầu cử 2015 đã hướng dẫn rất rõ: Nhóm đối tượng này sẽ được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu cử đại biểu cấp tỉnh ngay tại cơ sở nơi họ đang bị quản lý.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, trại tạm giam hay trung tâm cai nghiện là những môi trường mang tính chất cách ly với yêu cầu an ninh cực kỳ nghiêm ngặt. Việc đảm bảo an toàn tại đây luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng không vì thế mà quyền của cử tri bị hạn chế.

Trên thực tế, các cơ sở này luôn tạo điều kiện để cử tri tiếp cận đầy đủ danh sách và bản tóm tắt tiểu sử của những người ứng cử ngay tại khu vực sinh hoạt chung hoặc buồng giam. Điều này giúp họ có đủ thông tin để tìm hiểu kỹ lưỡng về người đại diện cho mình. Đặc biệt, để giải quyết bài toán không gian, tổ bầu cử sẽ trực tiếp mang các hòm phiếu phụ (hòm phiếu lưu động) đến tận các cơ sở này để cử tri có thể tự tay thực hiện quyền công dân.

Bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật, công tác này còn truyền tải những thông điệp xã hội vô cùng sâu sắc.

Thứ nhất, nó thể hiện sự tôn trọng tuyệt đối đối với quyền con người và nguyên tắc "không ai bị bỏ lại phía sau" trong đời sống chính trị của đất nước. Dù công dân có thể đang bị hạn chế một số quyền tự do đi lại, nhưng quyền chính trị cốt lõi của họ vẫn được Nhà nước bảo vệ tuyệt đối.

Thứ hai, ý nghĩa tinh thần mang lại là vô giá. Khoảnh khắc được cầm lá phiếu trên tay giúp những người từng lầm lỡ hay đang cai nghiện cảm nhận được rằng tiếng nói của họ vẫn có giá trị, vẫn được cộng đồng và Nhà nước lắng nghe. Sự tôn trọng này chính là "liều thuốc" tâm lý khơi gợi lòng tự trọng, tiếp thêm cho họ động lực to lớn để cải tạo, rèn luyện và sớm ngày tái hòa nhập xã hội.

Khoảnh khắc cầm lá phiếu trên tay giúp những người từng lầm lỡ cảm nhận giá trị của bản thân và trách nhiệm với xã hội. Sự tôn trọng ấy trở thành động lực tinh thần để họ nỗ lực cải tạo, rèn luyện và sớm tái hòa nhập cộng đồng.

Những lá phiếu ấy có thể được thực hiện sau song sắt hoặc trong khu quản lý khép kín, nhưng giá trị pháp lý và ý nghĩa chính trị không hề khác biệt. Đó là minh chứng rằng quyền công dân vẫn được bảo đảm, ngay cả trong những hoàn cảnh đặc biệt nhất.

Mời quý độc giả xem video: Hướng tới bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Nguồn: BTV.

Thiên Tuấn