Ký ức những ngày tháng Tám

Tuổi 15 và những ngày xuống đường

Ở tuổi 96 với gần 60 năm tuổi Ðảng, ông Trần Quang Thiều vẫn giữ được sự minh mẫn hiếm có. Hằng ngày, ông đọc sách báo, xem truyền hình, tham gia sinh hoạt chi bộ và các hội, đoàn thể. Những việc cá nhân, ông vẫn tự thu xếp. Nhưng có lẽ, điều khiến người đối diện ấn tượng nhất là trí nhớ của ông về những năm tháng chiến tranh.

Sinh năm 1930, trong một gia đình có truyền thống cách mạng ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, năm 1945, khi mới 15 tuổi, cậu thiếu niên Trần Quang Thiều chưa hiểu hết ý nghĩa của hai chữ “cách mạng” nhưng vẫn hăng hái tham gia cùng người thân. Khi thì rải truyền đơn, lúc rước đuốc, hô khẩu hiệu, xuống đường cùng người dân trong những ngày không khí cách mạng dâng cao. Ông nhớ, những buổi tối khi ấy, từ người già đến trẻ nhỏ đều có thể cầm đuốc xuống đường. Ðoàn người nối nhau đi trong tiếng hô vang, thể hiện quyết tâm giành độc lập, không cam chịu cảnh nước mất, nhà tan.

Với một cậu bé 15 tuổi, cách mạng có thể chỉ là những cuộc xuống đường, những đoàn người cầm đuốc và những khẩu hiệu vang lên trong đêm. Nhưng chính không khí ấy đã gieo vào tâm trí ông những nhận thức đầu tiên về quê hương, đất nước và khát vọng độc lập.

Sau Cách mạng tháng Tám, ông Thiều tham gia dân quân du kích bí mật. Khi quân Pháp trở lại, làng quê trở thành vùng chiến sự, những trận pháo kích diễn ra thường xuyên. Như bao người dân Việt lúc nước mất nhà tan, gia đình ông cũng chịu mất mát rất lớn khi 30 người thân trong họ hàng bị sát hại những năm kháng chiến chống Pháp, trong đó có cha ông. Nỗi đau của gia đình thôi thúc ông ý chí cầm súng chiến đấu bảo vệ người thân, quê hương, đất nước.

Ông Trần Quang Thiều ghi chép cẩn thận từng sự kiện vào quyển sổ tay nhuốm màu thời gian.

Từ một thiếu niên đi theo các cuộc xuống đường, ông Thiều từng bước trưởng thành trong hào khí cách mạng. Năm 1948 chính thức nhập ngũ, năm 1953, ông tham gia Chiến dịch Ðiện Biên Phủ. Hoà bình lập lại ở miền Bắc, nhưng cuộc kháng chiến vì độc lập, thống nhất đất nước vẫn tiếp diễn. Năm 1966, ông tái ngũ, một năm sau vào Nam chiến đấu. Năm 1968, ông tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy tết Mậu Thân, đến năm 1971 thì bị thương, sau đó rời quân ngũ vì sức khoẻ. Năm 1976, ông được điều vào công tác tại tỉnh Minh Hải và đến năm 1990 nghỉ hưu. Một đời người đi qua những cuộc chiến tranh, từ mùa thu năm 1945 đến những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, những gì ông chứng kiến là những trang sử được viết bằng tuổi trẻ và sự hy sinh của biết bao người.

Giữ lửa cách mạng trong truyền thống gia đình

Ðiều đáng quý ở ông Thiều là sau những năm tháng chiến tranh, ông không kể về mình như một người có công. Ông thường nhắc con cháu về giá trị của cuộc sống hoà bình, về truyền thống gia đình và trách nhiệm của mỗi người đối với quê hương, đất nước. Các con, cháu được ông nhắc nhở phải chăm lo học hành, sống tử tế, biết giữ gìn truyền thống của gia đình.

Bà Trần Thị Thuỷ, người con thứ sáu của ông, cho biết những câu chuyện về truyền thống cách mạng luôn được cha nhắc nhở trong gia đình. “Ba mẹ nói gia đình là gia đình truyền thống cách mạng, bên nội, bên ngoại đều tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Tôi noi theo truyền thống tốt đẹp của ông bà làm những gì tốt cho đất nước và dạy con cháu phải giữ truyền thống ấy”.

Kệ sách ngăn nắp những tài liệu sách báo mà ông lưu giữ.

Với gia đình ông Thiều, lịch sử không nằm trong những trang sách xa xôi. Lịch sử hiện diện trong ký ức của người cha, người ông; trong những câu chuyện được kể lại qua mỗi buổi sum họp. Những câu chuyện ấy có thể bắt đầu bằng một đoàn người cầm đuốc đi trong đêm, những tiếng hô vang giữa làng quê năm 1945, rồi nối dài qua những năm tháng chiến đấu của một đời người.

Hơn 80 năm đã đi qua, thế hệ trực tiếp tham gia Cách mạng tháng Tám ngày càng ít dần. Những nhân chứng lịch sử rồi sẽ trở thành một phần ký ức, vì vậy, mỗi câu chuyện được ghi lại hôm nay càng trở nên quý giá và cần được lưu giữ để trao truyền. Bởi khi một nhân chứng kể lại câu chuyện của mình, đó là lúc một phần lịch sử được đánh thức trong tâm thức của thế hệ hôm nay, giúp họ biết trân trọng hoà bình, biết ơn những người đã hy sinh và sống có trách nhiệm hơn với quê hương, đất nước./.