Ký ức ngày Tổng tuyển cử đầu tiên

Cụ ông Hoàng Tiến Lực (xã Hoằng Sơn) - người vinh dự được làm thư ký ban bầu cử làng Đại An năm 1946.

Chưa đầy 1 tuần sau thời khắc huy hoàng của ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 14 ngày 8/9/1945 nêu rõ: Sẽ mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội khóa I. Sau nhiều lần phải dời ngày, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong cả nước được thống nhất tổ chức vào chủ nhật, ngày 6/1/1946 theo nguyên tắc dân chủ, trực tiếp và bỏ phiếu kín.

Sử sách nói nhiều về cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên cách đây tròn 8 thập kỷ, thế nhưng tôi muốn được nghe ai đó từng đi qua những năm tháng xưa kể lại, để có thể cảm nhận được thời khắc thiêng liêng của “ngày hội non sông” năm ấy.

Đem ước muốn đó, tôi xuôi về phía biển, tìm gặp cụ ông Vũ Xuân Tứ, sinh năm 1928, phố Đài Trúc, phường Sầm Sơn. Cụ Tứ năm nay đã 98 tuổi - cái tuổi khiến cụ quên đi nhiều thứ, nhưng duy cái cảm xúc về lần đầu tiên cầm lá phiếu đi bầu cử thì vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí.

Cụ Tứ kể: “Sáng sớm chủ nhật, tiếng cười nói vang rộn khắp xã Lê Viêm (huyện Quảng Xương cũ), báo hiệu ngày hội Tổng tuyển cử đầu tiên của dân tộc bắt đầu. Ở các xóm làng, người dân tỏa về các điểm bầu cử để bỏ phiếu. Năm ấy, tôi tròn 18 tuổi nên cùng bố mẹ đi thực hiện quyền công dân của mình. Cuộc Tổng tuyển cử diễn ra tưng bừng ở khắp các thôn xóm càng làm tăng thêm không khí chính trị sôi động ở miền quê Lê Viêm. Khí thế hồ hởi, phấn khởi của ngày hội năm ấy, cho đến bây giờ tôi vẫn không thể nào quên”.

Rời phố biển, tôi chạy dọc Quốc lộ 1A, về xã Hoằng Sơn gặp cụ ông Hoàng Tiến Lực, thư ký ban bầu cử làng Đại An, xã Dương Sơn (huyện Hoằng Hóa cũ). Cụ Lực sinh năm 1932, năm nay cụ 94 tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn lắm. Tôi mở lời về cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên và được cụ say sưa kể cho nghe về ngày lịch sử ấy bằng tất cả những ký ức, những dòng cảm xúc của một người từng vinh dự được làm thư ký cho ban bầu cử làng Đại An.

Cụ Lực nhớ lại: “Năm ấy, phần lớn người dân trong xã đều không biết chữ. Tôi dù chưa đủ tuổi bỏ phiếu, nhưng đã tốt nghiệp tiểu học nên được chọn làm thư ký cho ban bầu cử của làng. Bố tôi - cụ Hoàng Đan cũng trong ban bầu cử. Thời kỳ đó không có loa đài nên các xóm họp dân rồi phổ biến. Tin Tổng tuyển cử lan đi nhanh chóng. Càng gần đến ngày bầu cử, không khí càng náo nức, sôi nổi. Để nhớ được tên 14 vị đại biểu bầu vào Quốc hội, tôi đã làm 2 câu thơ: Thụy, Thông, Đắc, Hỷ, Oánh, Kỳ/ Tĩnh, Thuần, Ngọc, Huệ, Thực, Kỳ, Đức, Bân. Cho đến hôm nay, 80 năm đã qua đi, nhưng 2 câu thơ này vẫn luôn in đậm trong tâm trí tôi”.

Trong “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Về mặt chính trị, thì Nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”, để “tỏ cho thế giới biết rằng dân Việt Nam ta đã: Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ, kiên quyết chống bọn thực dân, kiên quyết tranh quyền độc lập”. Lá phiếu nhỏ nhưng trách nhiệm lớn, bởi thế mà vừa bước ra khỏi đêm dài nô lệ, Nhân dân cả nước đã bất chấp sự phá hoại của các thế lực thù địch, đi bỏ phiếu với tinh thần dân tộc dâng cao.

Một số hiện vật về ngày Tổng tuyển cử đầu tiên được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa.

Hòa cùng không khí sôi nổi trên khắp cả nước, Nhân dân Thanh Hóa đã hăng hái đi bỏ phiếu thực hiện quyền tự do, dân chủ của mình. Từ thành thị đến nông thôn, tại các điểm bỏ phiếu đều trang trí cờ, biểu ngữ, ảnh Bác Hồ trang trọng. Ngay từ sáng sớm, trong từng gia đình, vợ chồng nhắc nhau, ông bà thúc giục con cháu tích cực tham gia bầu cử. Trong cuốn 60 năm tổ chức và hoạt động của Đoàn ĐBQH Thanh Hóa (1946-2006), ĐBQH khóa I Nguyễn Văn Huệ xúc động viết: “Có lẽ chưa bao giờ người dân được sống trong không khí vui vẻ như vậy. Nhìn vào nét mặt mỗi người, ta cảm nhận thấy họ thật là hạnh phúc, thật là tự hào. Đó là niềm tự hào chính đáng mà chỉ trước đó ít ngày họ không thể có được”.

Tinh thần dân tộc dâng cao đã mang lại kết quả rất phấn khởi, khi toàn tỉnh có tới 96% tổng số cử tri đi bỏ phiếu, 14 đại biểu ở khu vực Thanh Hóa trúng cử vào Quốc hội. Ở trong nước, có 89% tổng số cử tri đi bỏ phiếu, bầu được 333 đại biểu vào Quốc hội.

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên mở ra thời kỳ phát triển mới của đất nước ta: Thời kỳ có Quốc hội, có Hiến pháp, có Chính phủ thống nhất và hệ thống chính quyền từ Trung ương đến địa phương. 80 năm với 15 kỳ bầu cử Quốc hội, ngày Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 sẽ mãi là “trang sử vàng” trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Bài và ảnh: Tố Phương