Kỳ thi riêng: Thêm cơ hội, tăng áp lực

Chạy đua với các kỳ thi riêng

Kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đang ngày càng được nhiều thí sinh lựa chọn. Thời điểm hiện tại, các trường đại học đã công bố phương thức tuyển sinh năm 2026, trong đó nhiều trường bỏ xét tuyển học bạ và một số tổ hợp xét tuyển truyền thống, giảm tỷ lệ xét tuyển kết hợp bằng chứng chỉ tiếng Anh quốc tế IELTS. Đây là kỳ thi riêng do các trường đại học nên thí sinh chủ động ôn luyện và đăng ký.

Cô và trò lớp 12 Trường Trung học phổ thông Hiệp Hòa số 1 trong giờ học.

Các kỳ thi riêng phổ biến nhất hiện nay đó là: Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức; đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội... Kết quả của các kỳ thi này được nhiều trường đại học trên cả nước sử dụng để xét tuyển, đặc biệt là những trường thuộc khối kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội. Theo thống kê, mùa tuyển sinh 2025, khoảng 90 trường sử dụng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, 40 trường sử dụng kết quả kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội và hơn 20 trường sử dụng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội… Đây là cơ hội để thí sinh tăng khả năng trúng tuyển vào các trường đại học mong muốn. Ưu điểm lớn nhất của các kỳ thi riêng là khả năng đánh giá năng lực thí sinh toàn diện hơn. Nhiều đề thi không chỉ kiểm tra kiến thức mà chú trọng khả năng suy luận, phân tích, xử lý tình huống và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Những năm học gần đây, Bắc Ninh là tỉnh có đông học sinh tham gia các kỳ thi riêng do nhiều trường đại học tổ chức và nằm trong nhóm các tỉnh đạt kết quả cao. Mỗi năm học, toàn tỉnh có từ 35-40% học sinh tham dự các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy.

Em Nguyễn Phương Linh, học sinh lớp 12, Trường Trung học phổ thông Lý Thái Tổ (phường Từ Sơn) cho biết sẽ đăng ký tham gia kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội ngay từ đợt đầu. Em xem kỳ thi này quan trọng không kém kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông bởi phần lớn các trường đại học xét tuyển kết hợp kết quả thi tốt nghiệp với điểm đánh giá năng lực. Thời điểm này, ngoài việc ôn luyện các môn thi tốt nghiệp, em dành nhiều thời gian để luyện đề đánh giá năng lực.

Nhiều giáo viên giảng dạy lớp 12 cho rằng, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 có nội dung thi chủ yếu nằm trong chương trình, mức độ không quá nặng. Học sinh nắm chắc kiến thức trên lớp là có thể đủ điều kiện đỗ tốt nghiệp. Tuy nhiên, nếu có nguyện vọng xét tuyển vào đại học, các em nên chủ động tham gia kỳ thi riêng, đặc biệt là kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Những năm học gần đây, Bắc Ninh là tỉnh có đông học sinh tham gia các kỳ thi riêng do nhiều trường đại học tổ chức và nằm trong nhóm các tỉnh đạt kết quả cao. Mỗi năm học, toàn tỉnh có từ 35-40% học sinh tham dự các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy. Tuy nhiên, để giành được một suất dự thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đối với các em không dễ dàng. Ví như, do quá đông thí sinh đăng ký thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội ngay trong thời điểm đầu tiên mở hệ thống dự thi trực tuyến đã gây nên tình trạng quá tải. Vì vậy, nhiều em mong muốn dự thi nhưng không thể đăng ký được. Bên cạnh đó, tham gia kỳ thi riêng của các trường đại học chủ yếu là học sinh trung học phổ thông thuộc địa bàn thuận lợi, còn những trường miền núi, vùng khó khăn rất ít thí sinh tham gia.

Tăng tốc ôn tập

Để đáp ứng yêu cầu xét tuyển đại học, thời điểm này, các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh vừa giảng dạy theo chương trình chính khóa vừa bồi dưỡng kiến thức để học trò đủ năng lực tham gia các kỳ thi. Năm học 2025 - 2026, Trường Trung học phổ thông Việt Yên số 1 (phường Việt Yên) có hơn 500 học sinh lớp 12, trong đó hơn 200 thí sinh đăng ký các kỳ thi riêng. Cô Nguyễn Thị Phú, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Những năm gần đây, học sinh tham gia các kỳ thi riêng có xu hướng tăng. Nhà trường chỉ đạo các tổ bộ môn và giáo viên giảng dạy theo hướng bám sát chuẩn kiến thức, mở rộng liên hệ thực tế, tích hợp kiến thức liên môn theo cấu trúc đề thi đánh giá năng lực, thi chứng chỉ tiếng Anh quốc tế để học sinh đáp ứng tốt yêu cầu các kỳ thi riêng, có thêm cơ hội lựa chọn các trường đại học phù hợp với năng lực, sở thích”.

Một giờ học của học sinh lớp 12, Trường Trung học phổ thông Việt Yên số 1.

Do thi đánh giá năng lực đang là xu hướng, việc dạy và học cũng đã được các trường trung học phổ thông điều chỉnh để giúp thí sinh nâng cao kiến thức, đáp ứng yêu cầu các kỳ thi. Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường chỉ đạo tổ, nhóm chuyên môn, giáo viên thực hiện biên soạn dạng thức câu hỏi, đề kiểm tra đánh giá định kỳ, bài thi đánh giá năng lực để phục vụ cho quá trình dạy học và kiểm tra, đánh giá; bám sát năng lực đặc thù của môn học với cấp độ tư duy phù hợp, theo cấu trúc đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kỳ thi riêng của các trường đại học.

Cô Đào Thị Minh Hường, giáo viên môn Hóa học, Trường Trung học phổ thông Hiệp Hòa số 1 (xã Hiệp Hòa) chia sẻ: “Để làm bài tốt, học sinh cần nắm chắc kiến thức các môn học, mở rộng liên hệ nhiều lĩnh vực và có năng lực tư duy. Ngay từ khi bước vào bậc trung học phổ thông, các em phải nhanh chóng xác định mục tiêu và thay đổi phương pháp học tập, bám chắc cấu trúc đề tham khảo do các trường đại học tổ chức kỳ thi riêng công bố”. Bên cạnh đó, các trường trung học phổ thông khuyến cáo kỳ thi riêng hiện nay đều định hướng vào từng lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, học sinh cần tìm hiểu kỹ, xác định rõ kỳ thi nào là cần thiết và chỉ cần chọn một kỳ thi phù hợp với năng lực và nguyện vọng của bản thân để đăng ký dự thi; không nên tham gia quá nhiều kỳ thi dẫn đến bị phân tán thời gian, gây áp lực, quá tải trong ôn luyện.

Bài, ảnh: Minh Thu