Kỳ 2 - Vì cộng đồng dân tộc thiểu số phát triển bền vững

Khơi dậy sức mạnh đồng bào dân tộc thiểu số trong khối đại đoàn kết

Đồng bào dân tộc Mường xã Xuân Đài được hỗ trợ phát triển chăn nuôi thông qua các mô hình giảm nghèo bền vững.

Bức tranh khởi sắc vùng đồng bào DTTS

Đảm bảo an sinh xã hội, phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa là mục tiêu xuyên suốt quá trình triển khai, thực hiện các chính sách dân tộc ở xã Xuân Đài. Thời gian qua, cùng với sự quan tâm của các cấp, các ngành, Ngân hàng Chính sách xã hội đã đồng hành, tạo điều kiện để đồng bào DTTS tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, phát triển sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững. Bên cạnh đó, người dân còn được thụ hưởng nhiều chính sách an sinh xã hội, nhất là trong lĩnh vực y tế, giáo dục như cấp thẻ BHYT, miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập. Hệ thống trường học từ bậc mầm non đến tiểu học, THCS được quan tâm đầu tư cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc gia. Trên địa bàn thường xuyên duy trì hoạt động của các câu lạc bộ (CLB) góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa, tích cực khôi phục, bảo tồn các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể như nhà sàn, chiêng, đuống, các làn điệu dân ca Mường...

Tại xã Hương Cần, cuộc sống của hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc Mường, Dao, Thổ sinh sống trên địa bàn được cải thiện nhờ sự “tiếp sức” kịp thời từ các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế xã hội (KT-XH) vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Tiêu biểu là Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng trồng cây dược liệu (sa nhân, mạch môn, khôi tía) ở khu Quất và khu Hưng Thịnh với 23 hộ tham gia. Ông Hà Văn Tấn, đại diện Tổ cộng đồng thực hiện hỗ trợ giống cây sa nhân ở khu Quất chia sẻ: Mô hình không chỉ tận dụng hiệu quả đất lâm nghiệp mà còn nâng cao thu nhập cho người dân, cải thiện môi trường sinh thái, thúc đẩy phát triển nông, lâm kết hợp bền vững ở địa phương. Hiện nay, phần lớn sản phẩm quả sa nhân tím sau thu hoạch được thu mua để chế biến và xuất khẩu, chủ yếu sang thị trường Trung Quốc và các nước Đông Nam Á. Đầu ra ổn định đang góp phần hình thành chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ dược liệu bền vững.

Tại khu Đầm Sen, mô hình nuôi hươu lấy nhung từ nguồn hỗ trợ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi mang lại nguồn thu nhập ổn định cho 49 hộ dân. Hiện nay, tổng đàn hươu lấy nhung trên địa bàn khoảng 150 con. Với giá trị kinh tế cao từ sản phẩm nhung hươu, mô hình bước đầu tạo đầu ra thông qua liên kết giữa các thành viên, góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế hộ.

Theo thống kê giai đoạn 2021 - 2025, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi huy động nguồn lực trên 5.037 tỷ đồng; các nguồn vốn lồng ghép khác thực hiện chương trình đạt trên 18.281 tỷ đồng.

Nguồn lực này đã góp phần giải quyết những khó khăn, nhu cầu cần thiết và các vấn đề cơ bản nhất đối với đồng bào DTTS, đặc biệt là các hộ nghèo, cận nghèo như: Cơ sở hạ tầng công cộng, nhà ở, nước sinh hoạt, dịch vụ y tế, giáo dục... Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh giảm bình quân 3 - 3,5%/năm; đến cuối năm 2025 còn 2,68% hộ nghèo. Riêng vùng đồng bào DTTS và miền núi giảm bình quân 1,3%/năm, cho thấy sự chuyển biến tích cực ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Hiệu quả công tác dân tộc không chỉ thể hiện ở con số đầu tư hay tỷ lệ giảm nghèo, mà còn thể hiện ở chính những chuyển biến về nhận thức, ở niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước, ở tinh thần đoàn kết, tương trợ, đồng lòng xây dựng cuộc sống mới tại cơ sở. Cộng đồng các dân tộc khu Tiến Thịnh, xã Cự Đồng luôn tự hào vì những thành tựu đạt được cùng nỗ lực thực hiện chủ trương, chính sách dân tộc ở khu dân cư. Ông Đinh Tiến Sinh - Người có uy tín của khu phấn khởi cho biết: Với phương châm Nhà nước và Nhân dân cùng làm, 100% đường làng ngõ xóm đã được bê tông hóa. Từ nguồn đóng góp của Nhân dân, các nhà hảo tâm, con em xa quê..., khu đã xây dựng nhà văn hóa khang trang, có đầy đủ thiết chế văn hóa, thể thao đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Người dân còn tích cực, chủ động trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa thông qua việc thành lập và duy trì hoạt động CLB giữ gìn bản sắc Mường. Phong trào thi đua phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững được đẩy mạnh. Năm 2025, khu đạt bình quân thu nhập hơn 50 triệu đồng/người, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 0,02%.

Để niềm tin được tăng cường

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện chính sách dân tộc còn những tồn tại, hạn chế như: Một số chính sách chậm hoặc khó triển khai, chính sách về giáo dục, dạy nghề ở vùng sâu, vùng xa đạt hiệu quả chưa cao, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp; một số mô hình hỗ trợ chưa phù hợp với phong tục tập quán hoặc điều kiện tự nhiên, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp, chưa đảm bảo bền vững. Việc thực hiện một số chủ trương, chính sách cho vùng đồng bào các DTTS thiếu đồng bộ; chính sách huy động, thu hút nguồn lực đầu tư, khai thác tiềm năng, lợi thế của vùng dân tộc và miền núi chưa hấp dẫn, hiệu quả thấp, nguồn lực đầu tư còn dàn trải, quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Việc xây dựng và sử dụng các thiết chế văn hóa ở khu dân cư chưa phát huy hiệu quả cao; bản sắc văn hóa dân tộc bị mai một, nhất là việc giữ gìn tiếng nói, trang phục và các lễ hội văn hóa truyền thống dân tộc. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đều hàng năm nhưng chưa thật sự bền vững, sự chênh lệch khoảng cách về mức sống giữa các dân tộc, các vùng miền trên địa bàn tỉnh còn lớn.

Theo đồng chí Lưu Ngọc Trâm - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, công tác dân tộc được quan tâm đúng mức thì niềm tin của đồng bào được tăng cường, sự đồng thuận xã hội được nâng cao, tạo nền tảng cho phát triển ổn định và bền vững. Thời gian qua, các chương trình, chính sách dân tộc từng bước được lồng ghép vào kế hoạch phát triển KT-XH của địa phương, phù hợp với điều kiện thực tiễn từng vùng, từng địa bàn, qua đó tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống đồng bào DTTS và miền núi. Kết quả này tiếp tục khẳng định công tác dân tộc không chỉ là trách nhiệm của riêng một cơ quan, đơn vị, mà là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Xác định củng cố niềm tin của đồng bào DTTS là nhiệm vụ quan trọng, tỉnh đang tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, tổ chức Đảng, phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị trong nâng cao nhận thức và trách nhiệm về công tác dân tộc và xây dựng khối đoàn kết dân tộc; nâng cao hiệu quả triển khai thực hiện các chương trình, dự án và chính sách dân tộc; tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đồng thời vận động đồng bào DTTS thực hiện tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; khuyến khích đồng bào phát hiện và phản ánh những điểm chưa hợp lý trong các chính sách dân tộc để kiến nghị cải tiến; phân cấp mạnh mẽ cho địa phương và cơ sở trong việc thực hiện các chính sách đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi...

Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Phú Thọ dự kiến huy động tổng nguồn lực thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi khoảng 6.600 tỷ đồng. Trọng tâm của giai đoạn mới là thúc đẩy chuyển đổi số gắn với giảm nghèo đa chiều. Ở đó, người dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà là chủ thể sáng tạo, làm chủ công nghệ và tương lai của chính mình. Để thúc đẩy KT-XH vùng đồng bào DTTS phát triển toàn diện, các cấp, các ngành tiếp tục tập trung đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sinh kế để người dân vùng cao thực sự trở thành chủ thể trong công cuộc giảm nghèo. Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đưa chính sách đến gần hơn với người dân; chú trọng quy hoạch, đào tạo đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số, am hiểu phong tục, tập quán; nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động. Đồng thời, chủ động nắm chắc tình hình cơ sở, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần xây dựng tỉnh Phú Thọ phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc, nghĩa tình, đoàn kết.

Hương Lan - Bùi Minh