'Kiêu sa' hay 'kiêu xa'?

Trong Từ nguyên, nhà nghiên cứu An Chi cho biết kiêu xa mới là dạng viết đúng chính tả của từ gốc Hán Việt. Ông dẫn Hán-Việt tân từ điển của Nguyễn Quốc Hùng, trong đó "kiêu xa" được giảng là "bợm mình và hoang phí", còn Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức giải thích là "kiêu căng, xa xỉ".

Theo An Chi, xa trong "kiêu xa" mang nghĩa "xa hoa, xa xỉ", kết hợp với "kiêu" tạo thành nghĩa chỉ người vừa tự cao, vừa thích phô trương, tiêu xài hoang phí. Đây là một từ mang sắc thái tiêu cực và có thể dùng cho cả nam lẫn nữ.

Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, nhiều người đã đọc và viết "kiêu xa" thành "kiêu sa". Chính sự thay đổi này đã làm biến đổi cả sắc thái ý nghĩa của từ. "Kiêu sa" dần được dùng để chỉ những phụ nữ đẹp, kiêu hãnh, biết chăm chút vẻ ngoài và tự tin về ngoại hình cũng như cách ăn mặc của mình.

Thực tế, nhiều từ điển cũ chỉ ghi nhận "kiêu xa". Chẳng hạn, Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức (1931) giải thích "kiêu xa" là "kiêu căng, xa xỉ", hay Tự điển Việt Nam của Ban Tu thư Khai Trí (1971) cũng chỉ ghi nhận "kiêu xa" với nghĩa "kiêu kỳ, xa xỉ". Các tài liệu này chưa xuất hiện mục từ "kiêu sa".

Tuy vậy, theo Từ điển tiếng Việt do GS Hoàng Phê chủ biên (2003), "kiêu sa" hiện đã được ghi nhận là một tính từ mang nghĩa "(người phụ nữ) đẹp và kiêu hãnh". Điều này cho thấy sau quá trình biến âm và chuyển nghĩa, "kiêu sa" đã được thừa nhận như một từ độc lập trong tiếng Việt hiện đại.

Như vậy, nếu xét theo từ nguyên, "kiêu xa" là dạng gốc Hán Việt. Còn "kiêu sa" là cách viết và cách hiểu phát sinh về sau, từ chỗ lệch âm thành một từ mới với nghĩa tích cực hơn, được sử dụng rộng rãi trong tiếng Việt ngày nay để miêu tả vẻ đẹp sang trọng, quý phái.