'Kiến tạo' thế hệ không khói thuốc

Cuộc thi “Rung chuông vàng” tìm hiểu kiến thức phòng, chống tác hại của thuốc lá được tổ chức tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Ảnh T.L

Điểm đáng chú ý của dự thảo nằm ở cách tiếp cận theo thế hệ. Theo đúng tinh thần đề xuất, cơ quan quản lý hướng tới cấm cả hành vi bán, cung cấp và sử dụng đối với lứa tuổi này.

Thay vì siết toàn bộ thị trường ngay lập tức, quy định tạo ra một ranh giới dài hạn. Nghĩa là càng về sau, số lượng người được phép tiếp cận thuốc lá hợp pháp sẽ càng thu hẹp, tiến tới một xã hội không còn người hút thuốc.

Thực tế, diện mạo của ngành công nghiệp khói trắng đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây, hình ảnh quen thuộc là điếu thuốc truyền thống ở quán nước vỉa hè, thì hiện nay thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã len lỏi vào học đường dưới những vỏ bọc tinh vi. Thiết kế như đồ công nghệ, mùi hương ngọt ngào, đối tượng mà các sản phẩm này nhắm tới chính là người trẻ.

Nhiều học sinh ban đầu tìm đến thuốc lá chỉ từ tâm lý tò mò hoặc chạy theo bạn bè, trong khi chưa nhận thức đủ về sự nguy hiểm của nicotine. Nếu thiếu hàng rào pháp lý đủ mạnh, lứa tuổi sinh năm 2010 sẽ nhanh chóng trở thành tệp khách hàng mới của các nhà sản xuất. Một khi đã lệ thuộc, việc cai nghiện ở tuổi thanh thiếu niên là vô cùng nan giải.

Thiết lập rào cản sớm như dự thảo là cách tiếp cận đi thẳng vào gốc rễ. Thay vì chờ người trẻ mắc bệnh rồi mới tốn kém điều trị, chính sách này chủ động chặn đứng nguy cơ từ vạch xuất phát. Trên thế giới, mô hình này không còn xa lạ và được xác định là chiến lược y tế công cộng nền tảng.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất luôn nằm ở khâu thực thi. Quy định cấm bán thuốc lá cho trẻ vị thành niên đã tồn tại từ lâu, nhưng học sinh vẫn mua được thuốc khá dễ dàng. Nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả tại các điểm bán lẻ, quy định cấm cung cấp và sử dụng mới này rất dễ rơi vào tình trạng có luật nhưng khó quản.

Hơn thế nữa, pháp luật cần sự đồng hành từ nhận thức cộng đồng. Sẽ rất khó thuyết phục người trẻ tránh xa nicotine khi xã hội vẫn còn dễ dãi. Hình ảnh người lớn vô tư phì phèo nơi công cộng, thói quen nhờ trẻ đi mua thuốc hộ, hay sự hời hợt của người bán hàng chính là những lỗ hổng làm suy giảm hiệu lực pháp luật.

Vì vậy, câu chuyện không chỉ dừng ở điều khoản cấm bán hay cấm sử dụng. Điều quan trọng là kiến tạo môi trường lành mạnh. Khi phụ huynh làm gương, người bán kiên quyết từ chối, trường học đẩy mạnh giáo dục, thì hiệu quả phòng ngừa mới thực sự hiện hữu.

Đề xuất liên quan đến thế hệ 2010 chắc chắn sẽ còn nhiều tranh luận. Nhưng ít nhất, dự thảo đã đặt ra một giới hạn để tất cả cùng suy ngẫm: Chúng ta cần làm gì để hành trình lớn lên của trẻ không bị bủa vây bởi khói thuốc.

Tĩnh Nguyên