Kiểm soát chặt chất thải ngay từ điểm phát sinh

Một trạm xử lý chất thải xây dựng tại phường Yên Sở. Ảnh: Đức Duy

81 điểm tập kết chất thải xây dựng

Cùng với tốc độ đô thị hóa, hàng loạt công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang đô thị được thành phố Hà Nội triển khai khiến lượng đất đào, bùn thải, chất thải rắn xây dựng phát sinh ngày càng lớn. Nếu không có địa điểm tiếp nhận phù hợp, chất thải không chỉ trở thành bài toán của chủ đầu tư mà còn có nguy cơ biến thành áp lực môi trường đối với cộng đồng. Thực tế này đòi hỏi phải giải quyết một việc tưởng như rất cụ thể nhưng có ý nghĩa quyết định: Chất thải phát sinh từ công trình sẽ được đưa đi đâu?

Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố tại Văn bản số 4604/UBND-NNMT ngày 7-9-2026 và ý kiến chỉ đạo của Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Trọng Đông tại buổi kiểm tra tiến độ thi công đường Vành đai 2,5 ngày 9-9-2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã công khai đầy đủ danh sách các vị trí đủ điều kiện tiếp nhận, tập kết, xử lý tạm thời đất đào, bùn thải, chất thải rắn xây dựng.

Theo danh sách được tổng hợp, thành phố hiện có 81 vị trí được các địa phương đề xuất để tiếp nhận, tập kết đất đào, bùn thải, chất thải rắn xây dựng, với quy mô và điều kiện khai thác khác nhau. Đáng chú ý, có những vị trí quy mô lớn như khu vực Bãi Già, xã Vật Lại, diện tích khoảng 100ha; bãi nổi sông Hồng tại xã Phúc Lộc, diện tích 23,2ha; khu vực Đồng Vôi tại xã Hồng Sơn, xã Vĩnh An, diện tích 2,8ha, khả năng tiếp nhận khoảng 1,68 triệu mét khối đất đào. Nhiều vị trí khác có diện tích từ vài hecta đến hàng chục hecta, phân bố tại nhiều xã, phường.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, sự đa dạng về quy mô cho thấy thành phố đang từng bước hình thành mạng lưới địa điểm tiếp nhận thay vì để từng dự án tự xoay xở. Đây là hướng đi cần thiết, bởi với các dự án lớn, khoảng cách vận chuyển, năng lực tiếp nhận và điều kiện giao thông có thể tác động trực tiếp đến tiến độ, chi phí và hiệu quả đầu tư.

Tuy nhiên, danh sách cũng cho thấy điều kiện giữa các vị trí chưa đồng đều. Có nơi đã có đường kết nối, phù hợp với xe tải trọng lớn; có nơi đường vào còn hạn chế; thậm chí một số vị trí chưa có kết nối giao thông hoặc còn vướng điều kiện tiếp cận.

Điều đó cho thấy, công khai danh sách mới chỉ là bước đầu. Mỗi vị trí phải được xác định rõ loại chất thải được tiếp nhận, công suất, điều kiện vận chuyển, phạm vi phục vụ và trách nhiệm quản lý. Có như vậy, “điểm tập kết” mới thực sự trở thành hạ tầng phục vụ dự án, thay vì chỉ là những địa điểm được xác định trên giấy.

Công khai để rõ trách nhiệm, siết chặt quản lý

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này không chỉ nằm ở việc “có địa điểm”, mà quan trọng hơn là công khai để các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân biết và thực hiện. Sở Nông nghiệp và Môi trường đồng thời yêu cầu các chủ đầu tư chủ động rà soát vị trí phù hợp với nguồn chất thải, phối hợp với địa phương trong quá trình vận chuyển, tiếp nhận; địa phương có vị trí phù hợp phải phối hợp khi được liên hệ.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng, cách làm này tạo ra một “đường đi” rõ ràng hơn cho chất thải xây dựng. Công trình phát sinh chất thải phải xác định nơi tiếp nhận; đơn vị vận chuyển phải đi đúng tuyến, đúng địa điểm; địa phương phải phối hợp quản lý; cơ quan chuyên môn phải kiểm tra, tháo gỡ vướng mắc. Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các khó khăn, vướng mắc phải được báo cáo kịp thời để xử lý, không để lý do “không có điểm tập kết” trở thành nguyên nhân làm chậm tiến độ các dự án trọng điểm của thành phố.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa thực tiễn bởi khi địa chỉ tiếp nhận chưa rõ, trách nhiệm dễ bị đẩy qua lại; khi trách nhiệm không rõ, nguy cơ đổ trộm, đổ sai quy định càng lớn. Ngược lại, khi địa điểm được công khai, nguồn thải được nhận diện và hành trình vận chuyển được xác định, cơ quan quản lý có cơ sở để kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Nhưng có danh sách không đồng nghĩa với việc đã giải quyết xong bài toán chất thải xây dựng. Những vị trí có điều kiện giao thông hạn chế phải được rà soát, hoàn thiện; những nơi chưa đủ điều kiện không thể mặc nhiên xem là điểm tiếp nhận chính thức. Việc tiếp nhận cũng phải gắn với kiểm soát khối lượng, chủng loại, nguồn gốc và quá trình vận chuyển.

Thành phố đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, vì vậy nhu cầu xử lý đất đào, bùn thải, chất thải xây dựng sẽ còn rất lớn. Nếu chỉ chạy theo xử lý khi chất thải đã phát sinh thì luôn ở thế bị động. Cần chuyển mạnh sang tư duy chuẩn bị trước năng lực tiếp nhận, tính toán đồng bộ với quy hoạch, tiến độ và quy mô từng dự án.

Chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy và UBND thành phố cho thấy một thông điệp rõ ràng: Tiến độ công trình không thể đánh đổi bằng việc đẩy chất thải ra môi trường. Ngược lại, bảo vệ môi trường cũng không thể trở thành cái cớ để trì hoãn những dự án cần thiết cho phát triển Thủ đô.

Điểm tập kết phải là nơi chất thải được kiểm soát, không phải điểm kết thúc của trách nhiệm quản lý. Công khai địa điểm là để công khai trách nhiệm; xác định trách nhiệm là để không còn khoảng trống cho đổ thải tùy tiện. Một công trình chỉ thực sự “về đích” khi đất đào, bùn thải, chất thải xây dựng của công trình đó được đưa đến đúng nơi, đúng quy định. Rộng hơn, quản lý chất thải xây dựng phải đi trước một bước so với tiến độ xây dựng; để mỗi dự án được triển khai nhanh hơn nhưng Thủ đô không phải trả giá bằng những điểm nóng môi trường mới.