Không gian phát triển mới cho văn hóa, con người Việt Nam

Bài 1:

Tư duy kiến tạo chiến lược

Trong sự nghiệp đổi mới của Đảng, mọi chủ trương, đường lối đều hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của Nhân dân. Tiếp nối tinh thần ấy, các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam mới là nền tảng quan trọng để thực hiện các mục tiêu trong giai đoạn phát triển mới.

Các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam mới là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Lâm Hiển

Con người là trung tâm, chủ thể và mục tiêu

Xuyên suốt tiến trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc phát huy tối đa nhân tố con người. Các chủ trương, chính sách không ngừng được hoàn thiện để giải phóng sức lao động, khơi dậy tiềm năng sáng tạo của toàn dân.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, quan điểm này càng được khẳng định mạnh mẽ và sâu sắc. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”. Sự chuyển biến tích cực này đưa con người từ vị trí thụ hưởng lên vai trò làm chủ, kiến tạo đất nước.

TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, phân tích: Quan điểm về con người được thay đổi từ chỗ coi con người là đối tượng của phát triển sang coi con người là chủ thể, mục tiêu và động lực quyết định của phát triển. Sự dịch chuyển phản ánh nhận thức sâu sắc mọi thành tựu của công cuộc xây dựng đất nước đều khởi nguồn từ bàn tay, khối óc của nhân dân và cuối cùng phải quay trở lại phục vụ lợi ích chính đáng, đem lại hạnh phúc thiết thực cho nhân dân. Khi con người được đặt vào đúng vị trí chủ thể, những tiềm năng to lớn, khát vọng cống hiến sẽ được đánh thức, biến thành sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn để đưa đất nước vượt qua mọi thử thách trong thời hội nhập.

Cùng chung góc nhìn, GS. TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhận định: phát triển con người là quá trình phát triển năng lực, tự do và phẩm giá của con người. Đây không chỉ là sự gia tăng về vật chất mà còn là sự phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất và tinh thần. Chính sự thấu triệt của Đảng đã định hình rõ nét lộ trình phát triển bền vững cho quốc gia dân tộc khi lấy phát triển con người làm hệ quy chiếu cao nhất.

Phát huy các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam, theo đó, nhằm xây dựng con người Việt Nam mới vừa giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa mang năng lực làm chủ công nghệ, làm chủ tri thức và sẵn sàng hội nhập quốc tế với tâm thế ngẩng cao đầu.

Tạo bệ phóng phát triển toàn diện

Để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về phát triển đất nước, con người Việt Nam trong giai đoạn mới, ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Kế hoạch nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đưa các hệ giá trị thấm sâu vào đời sống xã hội, thiết lập cơ chế vận hành thông suốt từ trung ương đến cơ sở. Từ đây, hướng tới hoàn thiện cơ chế, chính sách, thiết lập sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và phát huy các chuẩn mực văn hóa, con người.

Quá trình phát triển đòi hỏi cái nhìn biện chứng, coi tăng trưởng kinh tế là công cụ đắc lực bồi đắp giá trị nhân văn, tạo nền tảng vật chất vững chắc cho sự phát triển con người. Phân tích mối quan hệ khăng khít này, đồng thời nhấn mạnh sự chuyển dịch thiết yếu trong triết lý điều hành vĩ mô, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, PGS. TS. Bùi Quang Tuấn nhận định: “Tăng trưởng kinh tế không phải mục tiêu cuối cùng mà chỉ là mục tiêu trung gian... Phát triển, theo nghĩa đó, không chỉ là ‘có nhiều hơn’ mà là ‘trở thành nhiều hơn’: sống lâu hơn, khỏe hơn, học tốt hơn, làm việc xứng đáng hơn, an toàn hơn, tự chủ hơn và có phẩm giá hơn”.

Theo PGS. TS. Bùi Quang Tuấn, kinh tế là bệ phóng, là nền tảng vật chất, nhưng đích đến cuối cùng phải là chất lượng sống. Một quốc gia thực sự phát triển là nơi mà mọi người dân có cơ hội bình đẳng để học tập, lao động sáng tạo, tiếp cận các dịch vụ y tế, văn hóa chất lượng cao và được bảo đảm an sinh xã hội toàn diện. Từ nền tảng thể chế được khơi thông, các hệ giá trị và chuẩn mực cốt lõi bén rễ sâu sắc vào đời sống sẽ tạo thành hệ điều tiết tự nhiên định hướng hành vi của toàn xã hội.

PGS. TSKH. Lương Đình Hải, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu con người, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, bổ sung: động lực, nội dung cốt lõi của xây dựng và phát triển con người trong giai đoạn hiện nay chính là khơi dậy, phát huy các hệ giá trị và chuẩn mực con người. Nếu triển khai thành công, những hạn chế và bất cập về con người, về nhân lực cũng như đột phá về nguồn nhân lực trong phát triển đất nước sẽ được giải quyết ở tầm chiến lược.

“Chiến lược phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 muốn thành công tất yếu phải phát huy cao độ tất cả nguồn lực có thể có của dân tộc và của thời đại. Trong đó, các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam chính là những nguồn lực nhân văn vĩ đại của quốc gia, dân tộc, là nguồn lực nội sinh đặc biệt”, PGS. TSKH. Lương Đình Hải khẳng định.

Trong giai đoạn phát triển mới với nhiều thách thức khác nhau cả trong nước và quốc tế, muốn phát huy sức mạnh nội sinh đặc biệt này cần “mảnh đất” dung dưỡng, để những “hạt mầm” giá trị thực sự vươn chồi, cắm rễ sâu bền.

Khôi Nguyên