Không để phổ biến pháp luật ở cơ sở thiếu đầu mối, thiếu nguồn lực

Cần một đầu mối phối hợp thống nhất ở cấp xã

Góp ý về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang cho rằng: việc thành lập Hội đồng này là cần thiết.

Từ thực tiễn công tác trên cương vị Giám đốc Sở Tư pháp, đại biểu cho biết: sau sắp xếp, quy mô các xã lớn hơn, trong khi đội ngũ công chức tư pháp cấp xã ít, lại chỉ là một bộ phận thuộc Văn phòng UBND cấp xã, khối lượng công việc rất nhiều và hiện đang phải tập trung cao cho việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu

Vì vậy, nếu xác định phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ riêng của tư pháp cấp xã, để công chức tư pháp vừa chủ trì tham mưu, kết nối, phối hợp, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới, nhất là khi cả hệ thống chính trị đang tích cực triển khai Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị với mục tiêu xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”.

Theo đại biểu, phổ biến, giáo dục pháp luật phải được xác định là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Bản chất của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã là thực hiện nhiệm vụ tham mưu, điều hòa, phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giữa các phòng, ban, đơn vị; không phát sinh tổ chức mới, không làm tăng biên chế và cũng không làm phát sinh thêm chế độ.

Các ĐBQH tham gia phiên thảo luận Tổ 7, sáng 4/8

Nếu Chủ tịch hoặc lãnh đạo UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng, các thành viên là trưởng các phòng, ban, bộ phận cấp xã và Hội đồng có quy chế, phân công rõ ràng thì sẽ phát huy hiệu quả trong việc điều phối, xây dựng chương trình, kế hoạch; phát huy trình độ, sự am hiểu trên các lĩnh vực pháp luật cũng như trong nắm bắt, xác định nhu cầu pháp luật của người dân trên địa bàn.

Từ thực tiễn Nghệ An, đại biểu cho biết, khi triển khai Quyết định số 26/2025/QĐ-TTg ngày 4/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ quy định về thành phần, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, do việc thành lập Hội đồng được quy định tùy thuộc từng địa phương nên trong thời gian đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi chưa thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, công tác này có phần thiếu nhịp nhàng, lúng túng.

“Sau khi tỉnh chỉ đạo 130/130 xã thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, việc triển khai trở nên nhuần nhuyễn hơn và không để xảy ra khoảng trống”, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang nhấn mạnh.

Các ĐBQH tham gia phiên thảo luận Tổ 7, sáng 4/8

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định thống nhất việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, không nên để tùy nghi, dẫn đến tình trạng địa phương thành lập, địa phương không thành lập.

Quy định kinh phí chung chung sẽ khó tạo chuyển biến

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cũng bày tỏ băn khoăn, trăn trở về quy định liên quan đến kinh phí. Đây là một trong những khó khăn, vướng mắc đã được Bộ Tư pháp đánh giá đậm nét trong báo cáo tổng kết.

Qua thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, một trong những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chính là nguồn lực, gồm ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa.

Hai nội dung này không phải vấn đề mới, bởi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cũng đã quy định ngân sách phải bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và khuyến khích xã hội hóa. Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai chưa nhiều, thiếu đồng bộ và không thống nhất giữa các địa phương. Có nơi thực hiện, có nơi không thực hiện, tùy thuộc vào nhận thức, sự quan tâm và nguồn lực của người đứng đầu cũng như từng địa phương.

Dự thảo Luật lần này đã quy định cụ thể hơn. Tuy nhiên, từ góc độ của cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện, đại biểu cho rằng vẫn khó kỳ vọng tính khả thi sẽ cao hơn rõ rệt so với Luật năm 2012.

Cụ thể, dự thảo Luật quy định ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; dự thảo Nghị định của Chính phủ cũng đã đề cập nội dung này. Tuy nhiên, theo đại biểu Hoàng Thị Thu Trang, việc bảo đảm cụ thể như thế nào vẫn chưa rõ. Nếu chỉ quy định như hiện nay thì việc triển khai vẫn rất khó, tiếp tục phụ thuộc vào nhận thức, sự quan tâm và nguồn lực của từng địa phương.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại tổ 7, sáng 4/8

Thực tế cho thấy, những địa phương càng khó khăn lại càng có nhiều đối tượng đặc thù, nhiều nhóm cần được quan tâm, đầu tư trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Vì vậy, đại biểu bày tỏ quan ngại nếu không có cơ chế cụ thể và vẫn quy định tùy thuộc vào địa phương thì việc triển khai tại các địa phương này sẽ tiếp tục gặp nhiều khó khăn; đây vẫn sẽ là một trong những điểm nghẽn khi Luật mới được thực hiện.

Đại biểu dẫn quan điểm từ Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, trong đó quy định cơ chế ưu tiên, cơ chế tài chính đặc thù đối với công tác xây dựng pháp luật. Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 197 và Nghị định của Chính phủ đã quy định cụ thể, yêu cầu bố trí tối thiểu 0,5% tổng chi ngân sách hằng năm. Nhờ có quy định rõ ràng, việc triển khai được thực hiện đồng bộ và bước đầu cho thấy hiệu quả.

Đối với nguồn lực xã hội hóa, đại biểu cho biết Luật năm 2012 cũng đã có quy định nhưng kết quả triển khai chưa nhiều. Dự thảo Luật lần này quy định cụ thể hơn khi giao Hội đồng nhân dân địa phương quyết định cơ chế.

Tuy nhiên, theo đại biểu, ngay cả khi không có quy định này thì Luật Tổ chức chính quyền địa phương cũng đã trao cho địa phương thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách trong phạm vi khả năng ngân sách để giải quyết nhiệm vụ và thu hút nguồn lực.

Do vậy, dù việc tiếp tục quy định nội dung này trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là cần thiết, nhưng nếu chỉ giao Hội đồng nhân dân địa phương tự quy định thì tính khả thi và sự thống nhất trong tổ chức thực hiện cũng sẽ không cao.

Từ đó, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật quy định cụ thể hơn hoặc giao Chính phủ quy định khung về kinh phí, bao gồm cả nguồn lực từ ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa; nhất là cần có quy định cụ thể về việc ưu tiên nguồn lực cho các đối tượng đặc thù... Có như vậy mới góp phần tháo gỡ một trong những khó khăn lớn trong quá trình thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật theo dự thảo mới.