Khởi nghiệp bằng sản vật quê hương

Trên hành trình ấy, họ vừa xây dựng thương hiệu, vừa tạo thêm cơ hội để người dân nâng cao thu nhập từ chính những sản vật quê hương.

Dựng thương hiệu cho bưởi da xanh Sông Xoài

“Đêm trước ngày lô bưởi đầu tiên được xuất khẩu sang Mỹ, tôi gần như không ngủ”, anh Hồ Hoàng Kha (33 tuổi), Giám đốc Hợp tác xã Bưởi da xanh Sông Xoài, phường Tân Thành, TPHCM, nhớ lại thời điểm cách đây 2 năm.

Anh Hồ Hoàng Kha (thứ 2, từ phải qua) tại chương trình giới thiệu sản phẩm OCOP của địa phương (ẢNH: TRÚC GIANG)

Với mọi người, đó chỉ là một container chở bưởi rời cảng. Nhưng với Kha, chuyến hàng là kết quả của nhiều năm cùng bà con thay đổi cách sản xuất, chuẩn hóa vùng trồng và xây dựng uy tín cho trái bưởi quê nhà.

“Điều tôi lo nhất không phải số lượng hàng mà là chất lượng. Chỉ cần một lô hàng gặp sự cố thì uy tín của cả vùng trồng sẽ bị ảnh hưởng”, anh Kha nói.

Hơn 10 năm trước, anh Kha gác lại giấc mơ đại học vì gia đình gặp biến cố. Khi bạn bè lên thành phố nhập học, anh trở về quê ở xã Sông Xoài, TP Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là phường Tân Thành, TPHCM) phụ cha mẹ chăm sóc 2ha bưởi da xanh.

Cuộc sống khó khăn đến mức cả nhà từng tính bán đất, chuyển đi nơi khác mưu sinh. Đúng lúc đó, giá bưởi da xanh Sông Xoài tăng cao. Nhiều người xem đây là may mắn, còn anh Kha nhận ra sự bấp bênh phía sau những mùa trái cây được giá. Nếu chỉ trông chờ thương lái và biến động thị trường, người trồng bưởi vẫn mãi ở thế bị động.

“Muốn sống được với cây bưởi thì phải xây dựng thương hiệu và có đầu ra ổn định”, anh Kha chia sẻ.

Từ suy nghĩ đó, anh Kha tìm đến các lớp học về cây ăn trái, nông nghiệp sạch và quản trị hợp tác xã. Anh hiểu rằng muốn trái bưởi đi xa, trước hết phải thay đổi cách làm từ từng khu vườn.

Năm 2013, anh thành lập Hợp tác xã Bưởi da xanh Sông Xoài từng bước hướng dẫn xã viên sản xuất theo quy trình an toàn, hoàn thiện mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và liên kết với doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu.

Anh Kha cũng mời nhiều bạn trẻ cùng nghiên cứu hướng chế biến sâu. Từ trái non, vỏ, lá bưởi vốn thường bị bỏ đi, hợp tác xã phát triển thêm các sản phẩm bưởi lên men, bưởi sấy dẻo và tinh dầu bưởi.

Đến nay, hợp tác xã có khoảng 120 thành viên với gần 200ha vùng nguyên liệu. Sản phẩm bưởi tươi đạt chứng nhận OCOP 4 sao và đã có mặt tại Mỹ, Hàn Quốc, Australia, Trung Quốc. Riêng mô hình sản xuất của gia đình anh Kha đạt doanh thu khoảng 8 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương.

“Tôi mong khi nhắc đến bưởi da xanh, người ta sẽ nhớ đến Sông Xoài, tôi cũng có thêm niềm tin để ở lại quê hương làm nông nghiệp”, anh Kha bày tỏ.

Viết tiếp câu chuyện đặc sản Côn Đảo

Giữa khu chợ đêm trên đường Phạm Văn Đồng, đặc khu Côn Đảo, TPHCM, chị Nguyễn Thị Thanh Giang (sinh năm 1996) thoăn thoắt mời khách dùng thử từng miếng kẹo, từng muỗng kem hạt bàng. Nhiều người nhận ra chị qua kênh “Em Giang Côn Đảo”, nơi Giang kể về biển, rừng và những góc nhỏ bình dị của đảo.

Chị Giang sinh ra trong gia đình có 3 thế hệ gắn bó với Côn Đảo. Năm 15 tuổi, chị rời đảo vào đất liền học cấp 3, sau đó tốt nghiệp ngành kinh doanh quốc tế và làm việc trong lĩnh vực quản lý, phát triển dự án với thu nhập ổn định. Dù sống xa quê, năm nào chị cũng trở về đảo.

Tháng 2-2024, trong một lần chạy bộ bên bờ biển, chị Giang chợt nhận ra quê hương mình đẹp hơn rất nhiều nơi từng đi qua. Khoảnh khắc ấy thôi thúc chị sắp xếp công việc, và đến tháng 8-2024 chính thức trở về Côn Đảo khởi nghiệp.

Trước đó, chị Giang từng mở một homestay trên đảo và thường nghe những lời khen của du khách về thiên nhiên, lịch sử Côn Đảo; nhưng chị cũng thường nghe nhận xét rằng Côn Đảo đẹp, song chưa có nhiều món ăn ngon và chưa có một đặc sản thật rõ nét. Nhận xét ấy khiến chị suy nghĩ thời gian dài.

Sau đó, chị xây dựng thương hiệu “Côn Của - Của ngon Côn Đảo”, tập trung vào các sản phẩm chế biến từ hạt bàng. Hạt bàng được chọn làm nguyên liệu chủ đạo bởi sản vật này gắn với lịch sử Côn Đảo. Trong những năm tháng chiến tranh, lá bàng non và nhân hạt bàng từng được những người tù chính trị tận dụng làm thức ăn; hốc quả bàng khô được dùng để cất giấu tài liệu, thư từ bí mật.

Về sau, người dân nhặt hạt bàng, rang với muối hoặc đường để bán cho du khách. Chị Giang bắt đầu đưa nguyên liệu này vào những món quen thuộc như kem, trà sữa, kẹo chuối, kẹo dừa sáp, kẹo gừng tắc... “Công thức của chúng tôi là một món rất quen thuộc, cộng với một chút sáng tạo và câu chuyện riêng để tạo thành sản phẩm vừa lạ, vừa quen”, chị Giang nói.

Từ chỗ chỉ ăn thử cho biết, người dân địa phương dần đón nhận những món mới. Du khách tìm đến, truyền tai nhau rồi hỏi mua ngày càng nhiều. Trên từng hộp bánh, ly kem, chị Giang cùng đội ngũ đưa vào hình ảnh biển, rừng, di tích Nhà tù Côn Đảo và những biểu tượng quen thuộc của đảo.

Kể về hành trình khởi nghiệp của mình, chị Giang chia sẻ rằng từng đối diện với ánh nhìn nghi ngại khi từ bỏ công việc tại thành phố để đứng bán hàng ngoài chợ. Mẹ chị nhiều tháng lo lắng, âm thầm khóc vì sợ con vất vả, nhưng chị vẫn kiên trì với lựa chọn của mình.

Niềm vui đến khi những sản phẩm từ hạt bàng dần được gia đình, người dân, du khách đón nhận; dần giúp mọi người hiểu hơn con đường chị đang đi, đó là mang kiến thức và trải nghiệm tích lũy được để làm kinh tế từ sản vật quê hương mình.