Khơi dậy nội lực, tạo động lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Thực hiện phong trào thi đua “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát”, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Thị Hoa, Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng giúp người dân trên địa bàn sửa chữa, xây dựng nhà ở kiên cố. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Những gam màu sáng nơi vùng cao biên giới

Cao Bằng là tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Đông Bắc của Tổ quốc, nơi sinh sống của 35 dân tộc anh em, trong đó chủ yếu là các dân tộc Tày, Nùng, Mông và Dao. Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh có 124 xã thuộc khu vực III và 938 thôn đặc biệt khó khăn. Đây là những yếu tố khiến quá trình phát triển kinh tế-xã hội của địa phương gặp nhiều trở ngại.

Dù vậy, giai đoạn 2021-2025 đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia: Giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại địa phương này. Trong tổng số 21 chỉ tiêu được Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ giao thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia, Cao Bằng đã hoàn thành và vượt kế hoạch 12 chỉ tiêu quan trọng. Nổi bật là tỷ lệ giảm hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số đạt 4,4%, vượt mục tiêu đề ra; 70% thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; 100% trạm y tế được xây dựng kiên cố; tỷ lệ học sinh đến trường ở các cấp học đều đạt và vượt kế hoạch; tỷ lệ phụ nữ được chăm sóc sức khỏe thai sản ngày càng tăng; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm đáng kể.

Điểm sáng nổi bật là công tác giảm nghèo. Bình quân mỗi năm, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm khoảng 4%, góp phần cải thiện đáng kể đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa. Đây là kết quả của việc triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, đào tạo nghề và đầu tư hạ tầng phục vụ dân sinh. Một trong những dấu ấn quan trọng của Cao Bằng thời gian qua là sự chuyển mình mạnh mẽ của hệ thống hạ tầng. Nhiều công trình giao thông trọng điểm được đầu tư, đặc biệt là tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn)-Trà Lĩnh (Cao Bằng) và tuyến kết nối thành phố Cao Bằng với cao tốc. Hệ thống quốc lộ, tỉnh lộ được nâng cấp, duy tu, bảo dưỡng thường xuyên, góp phần tăng cường liên kết vùng và tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa. Tỷ lệ xã có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa đạt 96,3%.

Hệ thống giáo dục tiếp tục được củng cố. Toàn tỉnh hiện có 516 cơ sở giáo dục, hơn 6.100 phòng học, trong đó 77% là phòng học kiên cố. Các trường dân tộc nội trú, bán trú được quan tâm đầu tư, tạo điều kiện cho học sinh vùng sâu, vùng xa tiếp cận giáo dục tốt hơn. Trong lĩnh vực văn hóa, 97% thôn, xóm có nhà văn hóa; nhiều giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở tiếp tục lan tỏa, góp phần củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc.

Còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, bức tranh phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số của Cao Bằng vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy. Theo Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, hiện vẫn còn 9/21 chỉ tiêu thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia chưa đạt kế hoạch. Trong đó, tỷ lệ hộ sử dụng điện mới đạt 94,8%; tỷ lệ đồng bào sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 94%; tỷ lệ học sinh trung học phổ thông đến trường đạt 57,3%, thấp hơn mục tiêu đề ra; nhiều xã, thôn đặc biệt khó khăn chưa thể thoát khỏi diện khó khăn như kỳ vọng. Chất lượng nguồn nhân lực đã được cải thiện, song chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Một trong những mục tiêu hướng tới của tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2026-2030 là giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Ảnh: Bích Nguyên

Ở nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, hạ tầng vẫn chưa đồng bộ; năng lực quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình, dự án ở cơ sở còn hạn chế. Một số công trình sau đầu tư chưa phát huy hiệu quả như mong muốn do thiếu cơ chế quản lý, vận hành phù hợp.

Cùng với đó, những khó khăn mang tính đặc thù của vùng cao vẫn hiện hữu. Địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân tán, trình độ dân trí không đồng đều khiến việc triển khai các chính sách phát triển gặp nhiều trở ngại. Chất lượng giáo dục, y tế ở một số địa bàn còn hạn chế; tình trạng học sinh bỏ học vẫn xảy ra. Một số hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, mê tín dị đoan, tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn tồn tại ở một số nhóm dân tộc, ảnh hưởng đến chất lượng dân số và phát triển nguồn nhân lực.

Hướng tới phát triển toàn diện, bền vững

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Cao Bằng đặt mục tiêu phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo hướng bao trùm, bền vững; thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều, bền vững; bảo đảm an sinh xã hội, bình đẳng giới, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền; đồng thời gắn phát triển kinh tế với giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới. Tỉnh Cao Bằng đặt mục tiêu phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo trên 3% mỗi năm; đưa 52 xã thoát nghèo; có 21 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% xã có đường ô tô được nhựa hóa hoặc bê tông hóa; 100% hộ dân được sử dụng điện; 100% đồng bào dân tộc thiểu số được xem truyền hình, nghe phát thanh và tham gia bảo hiểm y tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Cao Bằng xác định tập trung nguồn lực vào năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện hạ tầng thiết yếu; hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế; phát triển nguồn nhân lực; chăm lo các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn; đẩy mạnh truyền thông, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý chương trình. Đặc biệt, tỉnh định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa gắn với các sản phẩm đặc hữu, cây dược liệu có giá trị kinh tế cao; thúc đẩy du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái; hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo việc làm bền vững cho người dân.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 là nền tảng quan trọng để Cao Bằng bước vào chặng đường phát triển mới với tâm thế chủ động hơn. Tuy nhiên, để vùng đồng bào dân tộc thiểu số thực sự trở thành động lực phát triển, không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, cần tiếp tục khơi dậy nội lực của cộng đồng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thu hút đầu tư và tạo sinh kế bền vững. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, vùng cao Cao Bằng sẽ có thêm cơ hội vươn lên mạnh mẽ, trở thành khu vực phát triển năng động, giàu bản sắc và giữ vai trò quan trọng nơi phên dậu phía Bắc của Tổ quốc.