Khởi đầu một triết lý hành động mới

Báo Xây dựng trân trọng giới thiệu bài viết của TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội về những ý nghĩa nổi bật của Hội nghị.

Năm thông điệp lớn

Thông điệp đầu tiên của Hội nghị là phát triển nhanh đã trở thành yêu cầu có tính chiến lược.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tăng trưởng cao không chỉ nhằm nâng cao thu nhập mà còn là điều kiện để củng cố nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045. Tuy nhiên, tốc độ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng, năng suất và tính bền vững.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng và Nhà nước tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ngày 29/7. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.

Thông điệp thứ hai là thể chế phải chuyển từ vai trò tháo gỡ sang vai trò kiến tạo. Một nền kinh tế muốn phát triển nhanh không chỉ cần loại bỏ các rào cản mà còn phải xây dựng một môi trường thể chế có khả năng khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền tài sản, giải phóng nguồn lực và tạo điều kiện cho những mô hình phát triển mới hình thành.

Thông điệp thứ ba là phân cấp, phân quyền phải tạo ra năng lực hành động thực sự. Phân quyền không đơn thuần là chuyển giao thêm nhiệm vụ mà phải đồng thời trao đủ thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Thông điệp thứ tư là người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Trong một nền quản trị hiện đại, không thể đánh giá cán bộ chủ yếu bằng số lượng văn bản hay cuộc họp, mà phải bằng những chuyển biến cụ thể đối với người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của địa phương, ngành, lĩnh vực mình phụ trách. Quyền hạn phải đi liền với trách nhiệm; đổi mới phải đi liền với kỷ luật; dám làm phải đi cùng dám chịu trách nhiệm.

Thông điệp quan trọng nhất, cũng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt hội nghị, là chất lượng thực thi phải trở thành thước đo của năng lực lãnh đạo. Tinh thần "Mỗi nhiệm vụ phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh không chỉ là yêu cầu về phương pháp điều hành, mà còn phản ánh một triết lý quản trị mới: giá trị của một quyết sách không được đo bằng sự hoàn chỉnh của văn bản, mà bằng những kết quả cụ thể trong thực tiễn.

Năm thông điệp trên hợp thành một triết lý hành động thống nhất: phát triển phải có động lực mới, thể chế phải mở đường, quyền lực phải được phân định rõ, trách nhiệm phải được cá thể hóa và mọi hoạt động của bộ máy cuối cùng đều phải hướng tới những kết quả có thể đo lường được. Đó chính là điểm mới có ý nghĩa lâu dài nhất của Hội nghị Trung ương 3.

Để triết lý hành động trở thành năng lực thực thi

Triết lý hành động chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành một phương thức vận hành mới của cả hệ thống. Vì vậy, sau Hội nghị Trung ương 3, nhiệm vụ quan trọng nhất không phải là ban hành thật nhiều chương trình, kế hoạch, mà là thiết kế được một cơ chế thực thi có khả năng biến từng quyết sách thành kết quả cụ thể.

Trước hết, phải chuyển các mục tiêu lớn thành những nhiệm vụ có thể đo lường. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, nguồn lực thực hiện, thời hạn hoàn thành và sản phẩm cuối cùng. Chỉ khi mục tiêu được cụ thể hóa đến mức có thể kiểm đếm, trách nhiệm mới không bị hòa tan trong tập thể.

Hai là, năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Một quyết sách không thể chỉ trả lời cần làm gì, mà phải đồng thời xác định ai làm, làm bằng nguồn lực nào, phối hợp ra sao và xử lý thế nào khi phát sinh vướng mắc. Mỗi chính sách lớn cần có một "kiến trúc thực thi" đi kèm ngay từ đầu.

Ba là, phải chuyển mạnh từ quản lý bằng báo cáo sang quản trị bằng dữ liệu. Cần xây dựng hệ thống theo dõi tiến độ trực tuyến, cập nhật thường xuyên từ Trung ương đến địa phương, để cơ quan chỉ đạo có thể nhận biết nhiệm vụ nào đang chậm, điểm nghẽn nằm ở đâu và trách nhiệm thuộc về ai.

Bốn là, đổi mới căn bản cách đánh giá cán bộ, công chức và người đứng đầu. Tuân thủ pháp luật và quy trình vẫn là yêu cầu bắt buộc, nhưng không thể coi là tiêu chuẩn duy nhất. Một cơ quan không thể được đánh giá là hoàn thành tốt nhiệm vụ nếu văn bản được ban hành đầy đủ nhưng công việc vẫn trì trệ, dự án vẫn ách tắc và người dân vẫn phải chờ đợi. Kết quả đầu ra, mức độ giải quyết vấn đề và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp cần trở thành những căn cứ quan trọng trong đánh giá, bố trí và sử dụng cán bộ.

Năm là, phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Địa phương chỉ có thể chủ động khi được trao đủ thẩm quyền, ngân sách, nhân lực và công cụ thực hiện. Ngược lại, khi đã được trao quyền, địa phương phải công khai mục tiêu, tiến độ và kết quả; người đứng đầu phải giải trình khi nhiệm vụ không hoàn thành. Phân quyền thực chất không làm suy giảm vai trò của Trung ương, mà giúp Trung ương tập trung vào chiến lược, tiêu chuẩn, giám sát và điều phối những vấn đề liên vùng, liên ngành.

Cuối cùng, cần thiết lập một cơ chế phản hồi và điều chỉnh chính sách nhanh. Không có chính sách nào hoàn hảo ngay từ đầu, nhất là trong bối cảnh công nghệ, thị trường và đời sống xã hội thay đổi nhanh chóng.

Quyền hạn phải đi cùng trách nhiệm

Điều quan trọng là phải phát hiện sớm bất cập, lắng nghe phản ánh từ địa phương, doanh nghiệp, người dân và chuyên gia, từ đó kịp thời sửa đổi những quy định không còn phù hợp.

Thực hiện đồng bộ những chuyển đổi đó sẽ giúp tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trở thành nguyên tắc vận hành thường xuyên, không chỉ là yêu cầu trong một đợt triển khai nghị quyết. Khi ấy, năng lực thực thi không còn phụ thuộc chủ yếu vào sự quyết liệt nhất thời của từng cá nhân, mà được bảo đảm bằng thể chế, dữ liệu, quy trình và trách nhiệm giải trình.

Hội nghị Trung ương 3 đã đưa ra nhiều quyết sách quan trọng đối với xây dựng Đảng, hoàn thiện bộ máy, đổi mới mô hình phát triển, bảo đảm quốc phòng, an ninh, quản trị tài nguyên và xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Nhưng ý nghĩa sâu xa hơn của Hội nghị là đã đặt tổ chức thực hiện vào đúng vị trí quyết định của nó.