Khi mâm cơm người Co kể chuyện đại ngàn

Các món ăn truyền thống của đồng bào Co được giới thiệu tại hội thi ẩm thực

Tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng lần thứ I, năm 2026, với chủ đề “Thanh âm nguồn cội - Kết nối tương lai”, Hội thi Ẩm thực truyền thống có sự tham gia của 7 thôn đã trở thành một không gian đặc biệt để giới thiệu, quảng bá những món ăn dân dã, đồng thời góp phần gìn giữ giá trị văn hóa ẩm thực và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng.

Lãnh đạo xã Thanh Bồng tham gia Ban giám khảo, chấm điểm các món ăn tại Hội thi Ẩm thực truyền thống

Khi hương vị núi rừng đi vào mâm cơm

Với đồng bào Co ở Thanh Bồng, ẩm thực không đơn thuần là câu chuyện của những bữa ăn. Mỗi món ăn đều gắn với môi trường sống, tập quán sản xuất và những tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Một bữa cơm có thể bắt đầu từ hạt gạo rẫy thơm dẻo, tiếp nối bằng vị ngọt của ốc đá trong bát canh rau ranh, vị xanh của rau rừng, mùi thơm của gà thả đồi hay những món ăn được chế biến từ sản vật gần gũi quanh nhà, quanh nương.

Mâm cơm người Co quy tụ nhiều sản vật đặc trưng

Trong mâm cơm truyền thống của thôn Trà Hiệp, các món ăn và thức uống đã tạo nên một hành trình vị giác đậm chất núi rừng. Cơm gạo rẫy ghế củ mì ăn cùng muối mè gợi nhớ những mùa lao động trên nương.

Canh rau ranh ốc đá mang theo hương vị của những khe suối trong lành. Rau đớn xào tỏi, nấm xào sả ớt hay bông đu đủ và lá mì xào đều giữ lại sự mộc mạc, gần gũi của sản vật vùng cao.

Ốc đá mang hương vị đặc trưng của vùng núi Thanh Bồng

Đặc biệt, nhiều món ăn không chỉ hấp dẫn bởi hương vị mà còn chứa đựng những câu chuyện văn hóa. Gà thả đồi được xem như lời mời thân tình dành cho khách quý. Thịt heo nướng ăn cùng lá mơ gợi không khí sum vầy, nơi mọi người cùng ngồi bên nhau, chia sẻ món ăn và những câu chuyện đời thường.

“Ăn cùng nhau cũng là một cách để sống cùng nhau”, thông điệp giản dị ấy dường như hiện diện trong từng mâm cơm của đồng bào Co.

Mỗi món ăn là một câu chuyện

Nếu ẩm thực là cánh cửa để du khách bước vào đời sống bản địa, thì những món ăn của người Co chính là những câu chuyện đầy màu sắc phía sau cánh cửa ấy.

Bánh lá đót được làm từ nếp rẫy theo cách chế biến truyền thống của người Co

Bánh lá đót được làm từ nếp rẫy, qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Co. Từ việc chọn lá, chuẩn bị nếp đến gói bánh, tất cả đều được tích lũy bằng kinh nghiệm và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Cà xé lại là sự hòa quyện của nhiều sản vật núi rừng như đu đủ, cà núi, ớt bay, rau tê tê và củ diêm núi. Rau chín giã được chế biến từ những nguyên liệu quen thuộc, nhưng qua cách luộc, giã và trộn đã tạo nên hương vị riêng...

Và ở cuối hành trình vị giác ấy là chén rượu đoát. Được làm từ sản vật gắn bó với núi rừng, rượu đoát không chỉ để thưởng thức mà còn là lời mời, lời chào và cách người dân gửi gắm sự chân thành trong những cuộc gặp gỡ.

Mỗi món ăn được giới thiệu cùng câu chuyện về nguồn gốc và đời sống của người Co

Một hành trình du lịch bằng vị giác

Điều hấp dẫn của ẩm thực bản địa đôi khi không nằm ở sự cầu kỳ trong cách chế biến, mà ở chính câu chuyện phía sau mỗi nguyên liệu.

Du khách đến với Thanh Bồng có thể thưởng thức rau rừng, ốc đá, cá niên hay cơm gạo rẫy. Nhưng điều khiến hành trình ấy trở nên đáng nhớ hơn chính là được nghe người dân kể về món ăn, về nơi tìm thấy nguyên liệu và về những ký ức gắn với từng hương vị.

Hội thi quy tụ các đội đến từ 7 thôn trên địa bàn xã Thanh Bồng

Anh Nguyễn Đình Vương, thôn Trà Thanh, chia sẻ mỗi món ăn đều gắn với cuộc sống của người dân. Rau được lấy từ rừng, cá từ suối, gia vị từ cây cỏ tự nhiên. Điều người dân mong muốn là tiếp tục giữ gìn cách chế biến truyền thống để thế hệ sau còn biết đến hương vị quê hương.

Với du khách Mỹ Duyên đến từ phường Đức Phổ, sức hấp dẫn của những món ăn vùng cao không chỉ nằm ở hương vị riêng mà còn ở trải nghiệm được nghe chính người dân giới thiệu về cách làm và ý nghĩa văn hóa của từng món ăn.

Ban giám khảo đánh giá từng món ăn dựa trên hương vị, cách trình bày và nét truyền thống

Chính những trải nghiệm ấy đang làm nên sức hút của du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa. Một chuyến đi không chỉ để ngắm cảnh đẹp, mà còn là hành trình chạm vào đời sống của vùng đất qua những điều gần gũi nhất.

Theo ông Hồ Văn Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Bồng, hội thi ẩm thực truyền thống là dịp để giới thiệu và gìn giữ những giá trị văn hóa được hình thành từ chính đời sống lao động, sản xuất của đồng bào Co.

Từ sản phẩm nông nghiệp đến những sản vật tự nhiên như cá niên, ốc đá, rau ranh…, người dân đã sáng tạo nên những món ăn phục vụ đời sống hằng ngày cũng như trong các dịp lễ, Tết. Trong đó có Tết Ngã Rạ, di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào Co.

Hội thi góp phần gìn giữ văn hóa ẩm thực và quảng bá du lịch cộng đồng vùng đồng bào Co

Những món ăn truyền thống vẫn cần được trao truyền để không chỉ tồn tại trong ký ức. Bởi mất đi một món ăn đôi khi không chỉ là mất đi một công thức chế biến, mà còn có thể là mất đi một câu chuyện, ký ức và một phần bản sắc của cộng đồng.