Khi dòng sông trở thành thước đo chất lượng đô thị

Ở Thụy Sĩ, không ít người bắt đầu ngày mới bằng cách bơi đến nơi làm việc. Tại Rotterdam, nhân viên văn phòng tranh thủ ngâm mình dưới sông vào giờ nghỉ trưa.

Còn ở Copenhagen, nhiều sinh viên sống trong những khu nhà nổi giữa mặt nước. Điều tưởng như chỉ có trong các thành phố ven biển hay khu nghỉ dưỡng lại đang diễn ra mỗi ngày ở những "thành phố có thể bơi" (Swimmable Cities) – nơi dòng sông không còn là ranh giới của đô thị mà trở thành một phần của đời sống thường nhật.

Sau nhiều thập kỷ khắc phục những tổn hại do công nghiệp hóa và đô thị hóa gây ra, nhiều thành phố đã đưa người dân trở lại với mặt nước. Ảnh: Swimmable Cities

Từ Paris đến Basel, từ Melbourne đến Rotterdam, thậm chí cả Chicago, nhiều dòng sông đô thị đang từng bước hồi sinh sau nhiều thập kỷ chịu tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc người dân được trở lại với các dòng sông, mà còn ở sự thay đổi trong cách các đô thị nhìn nhận nguồn nước. Nếu trước đây, sông chủ yếu được xem như tuyến giao thông, nguồn nước hay nơi tiếp nhận nước thải, thì ngày nay, việc một dòng sông có đủ sạch để người dân xuống bơi đang dần trở thành thước đo trực quan về chất lượng môi trường đô thị.

Ra mắt ngay trước thềm Thế vận hội Paris 2024, Liên minh Swimmable Cities được thành lập nhằm kết nối các thành phố, tổ chức và cộng đồng theo đuổi mục tiêu phục hồi sông, hồ và các vùng nước đô thị đủ sạch để con người có thể tiếp cận và bơi lội an toàn. Đến nay, liên minh đã mở rộng lên khoảng 255 tổ chức tại 121 thành phố và thị trấn thuộc 38 quốc gia.

Thông qua Hiến chương Swimmable Cities, sáng kiến này đề cao quyền được bơi, tôn vinh văn hóa bơi lội trong đô thị và khẳng định giá trị của nguồn nước trong đời sống thành phố.

Theo liên minh, một "thành phố có thể bơi" là đô thị có các dòng sông, hồ hoặc vùng nước đạt tiêu chuẩn chất lượng dành cho hoạt động tắm, bơi, đồng thời được hỗ trợ bởi hệ thống chính sách, hạ tầng, tiện ích và các hoạt động văn hóa phù hợp.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng "thành phố có thể bơi" không đồng nghĩa với việc mọi dòng sông hay hồ trong đô thị đều mở cửa cho hoạt động bơi lội. Chất lượng nước có thể thay đổi theo mùa, lượng mưa hoặc các sự cố xả thải, vì vậy nhiều thành phố duy trì hệ thống giám sát chất lượng nước theo thời gian thực và chỉ cho phép bơi tại những khu vực đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn.

Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của liên minh, tổ chức tại Rotterdam vào tháng 6-2025, mở màn bằng hoạt động hơn 200 đại biểu đến từ hơn 20 quốc gia cùng xuống bơi tại khu vực Rijnhaven, biểu tượng cho mục tiêu đưa con người trở lại với các dòng nước đô thị.

Vào mùa Hè, nhiều người dân thành phố Basel (Thụy Sĩ) bơi đi làm mỗi ngày. Basel là một trong những ví dụ điển hình nhất về việc làm sạch đường thủy trong cả nước, sau một phong trào bảo vệ môi trường bắt đầu từ những năm 1960. Ảnh: Adventure.com

Chia sẻ tại sự kiện này, Phó Thị trưởng Rotterdam Pascal Lansink-Bastemeijer nói: "Rotterdam là thành phố được hình thành nhờ nước và ngày nay, theo một cách tích cực nhất, thành phố cũng đang được chính những dòng nước ấy hồi sinh."

Theo Đại sứ Nước toàn cầu của Hà Lan, ông Henk Ovink, một thành phố có thể bơi là công cụ mạnh mẽ để thúc đẩy quyền tiếp cận nguồn nước cho mọi người, thực hiện các mục tiêu về đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

Điều đáng chú ý là Liên minh Swimmable Cities không xem bơi lội là mục tiêu cuối cùng, mà là một chỉ báo trực quan cho thấy chất lượng của cả hệ sinh thái đô thị. Theo nhiều chuyên gia quy hoạch đô thị châu Âu, một dòng sông đủ sạch để bơi lội phản ánh năng lực quản trị tổng hợp của thành phố, bởi điều đó chỉ có thể đạt được khi các chính sách về thoát nước, xử lý nước thải, quy hoạch đô thị, đa dạng sinh học và không gian công cộng được triển khai đồng bộ trong nhiều năm.

Có lẽ vì vậy, câu hỏi mà phong trào này đưa ra lại rất đơn giản: "Dòng sông này có đủ sạch để bơi hay không?"

Theo Liên minh Swimmable Cities, đó không chỉ là câu hỏi về chất lượng nước mà còn phản ánh sức khỏe của môi trường, xã hội và nền kinh tế đô thị. Ngay cả khi không nắm rõ các chỉ số kỹ thuật, người dân vẫn có thể cảm nhận được những tác động của đô thị hóa, công nghiệp hóa và khai thác tài nguyên đối với các dòng sông. Chính mục tiêu đưa con người trở lại với mặt nước đã trở thành động lực để cộng đồng cùng chung tay làm sạch, phục hồi và chữa lành các hệ sinh thái quý giá này.

Qua quá trình hoạt động, liên minh cũng nhận thấy nhiều điểm chung trong các mô hình vận động chính sách thành công, giúp các địa phương từng bước biến các dòng sông đô thị thành không gian có thể bơi và hình thành cộng đồng bơi lội phát triển.

Mỗi thành phố có điều kiện tự nhiên, lịch sử và văn hóa khác nhau, nhưng Copenhagen, Paris hay Rotterdam đều cho thấy "khả năng có thể bơi" không chỉ là một mục tiêu về môi trường hay một lợi thế du lịch.

Điều này phản ánh năng lực của một đô thị trong quản lý tài nguyên nước, quy hoạch không gian công cộng và cân bằng giữa phát triển và bảo tồn môi trường. Nói cách khác, một dòng sông đủ sạch để bơi không chỉ là thành quả của công nghệ xử lý nước, mà còn là chỉ dấu của chất lượng quản trị đô thị.

Tú Anh