Khát vọng trên đồi Pun

Đánh thức sản vật quê hương

Không chỉ đứng vị trí số 1 tại các cuộc thi “Cà phê đặc sản Việt Nam” tổ chức liên tiếp trong 5 năm qua, thương hiệu “Pun Coffee” còn vinh dự được Viện Chất lượng cà phê (Coffee Quality Institute - tổ chức phi lợi nhuận hoạt động quốc tế, nhằm cải thiện chất lượng cà phê và cuộc sống của những người sản xuất) xếp hạng thứ 5 trên bảng xếp hạng cà phê đặc sản thế giới vào năm 2023. Đây là thành tựu mang tính đột phá, góp phần đưa thương hiệu cà phê Việt Nam vươn tầm thế giới. Vậy mà khi gặp chúng tôi, chủ nhân của những giải thưởng quý giá ấy chỉ khiêm tốn nói: “Nhà báo hãy nói nhiều hơn về những người trồng và phát triển cà phê Arabica trên mảnh đất xứ sở này. Nếu không có họ, chúng tôi khó có thể làm được nhiều hơn khả năng của mình”, chị Lương Thị Ngọc Trâm đứng cạnh chồng, mở đầu câu chuyện.

Vợ chồng anh Phan Hồng Phong đưa hương vị cà phê Arabica trồng ở đồi Pun, xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị ra thế giới

Năm 2019, chị Lương Thị Ngọc Trâm và anh Phan Hồng Phong từ bỏ công việc ổn định ở TPHCM để về quê khởi nghiệp. Quyết định ấy khiến nhiều người ngỡ ngàng, thậm chí nói anh chị “hơi điên” vì Hướng Phùng vốn là “thủ phủ” cà phê, nhưng người làm vườn ở nơi gió Lào thổi rát mặt ấy chỉ quẩn quanh với những mùa vụ bấp bênh, hái khi trái chưa chín đều, bán thô với giá rẻ mạt. “Anh Phong là thế hệ thứ ba làm cà phê ở Hướng Phùng, sau người Pháp và những người dân miền xuôi đi kinh tế mới. Chứng kiến người thân, bà con bản làng là đồng bào Pa Cô, Vân Kiều thăng trầm với điệp khúc “được mùa mất giá, được giá mất mùa”, chúng mình không cam lòng và quyết định phải làm một điều gì đó để thay đổi!”, chị Lương Thị Ngọc Trâm nhớ lại.

Ngày khởi nghiệp, tài sản lớn nhất của đôi vợ chồng trẻ là niềm tin sắt đá vào chất lượng giống cà phê Arabica được người Pháp mang đến trồng ở quê hương họ từ năm 1926. Vợ chồng anh Phong bắt đầu bằng việc thu mua để chế biến những hạt cà phê trong vùng, nhưng không phải thu mua đại trà mà đặt ra tiêu chuẩn khắt khe đến “vô lý” ở thời điểm đó: Chỉ mua trái chín đỏ! Chị Trâm giải thích, trong bộ chuỗi cà phê từ vườn đến ly cà phê trên bàn, hạt cà phê quyết định 35% chất lượng sản phẩm. Chỉ những trái cà phê chín đỏ mới đảm bảo chất lượng và hương thơm đặc trưng để định vị cà phê Arabica. Cái khó là lâu nay người làm vườn trong vùng quen thu hái trái cà phê xanh, chín lẫn lộn. Đó là trở ngại không dễ thay đổi. Sau khi tính toán lợi nhuận, giá thành, sản lượng minh bạch, phù hợp, vợ chồng anh Phong cam kết công khai mua nguyên liệu tươi chín cao hơn giá thị trường 5.000 đồng/kg. Bà con trồng cà phê vui vẻ khi thu nhập của họ cao hơn bình thường từ 1,5-2 lần so với thu nhập từ thói quen thu hoạch trước đây. Cũng từ đây, thương hiệu “Pun Coffee” không chỉ là tên gọi của một vùng đất nơi anh Phong, chị Trâm chọn khởi nghiệp, mà còn mang ý nghĩa say hương thơm của đất trời ban tặng - như nghĩa của từ “Pun” trong tiếng Vân Kiều. Chị Trâm tự hào khoe, Pun Coffee không chỉ mang hương vị từ núi rừng Trường Sơn kiêu hùng vươn ra mọi miền đất nước, mà hơn cả là góp phần khẳng định: nơi thiên nhiên khắc nghiệt ấy vẫn có thể tạo ra loại cà phê Arabica chất lượng, mang theo niềm hy vọng về một cuộc sống ổn định hơn cho người nông dân từ những trái cà phê chín đỏ.

“Tấm hộ chiếu” ra thế giới

“Vừa bắt tay vào làm thì đại dịch Covid-19 bùng phát. Phong tỏa khiến mọi hoạt động gặp khó khăn, việc xuất khẩu bị đình trệ, còn ngành cà phê chịu tác động nặng nề khi hệ thống quán đồng loạt đóng cửa. Hai vợ chồng tưởng phải bỏ cuộc giữa chừng. Nhưng trong gian khó, chúng tôi nhận thấy rằng, thay vì chỉ tham gia công đoạn cuối (tức chế biến cà phê như thời cha tôi từng làm) thì giờ đây phải liên kết sản xuất thành chuỗi để đảm bảo từ khâu đầu vào đến đầu ra sản phẩm. Hạt cà phê thơm ngon bắt nguồn từ thổ nhưỡng, phương pháp canh tác, hái lượm và chế biến”, anh Phan Hồng Phong nói.

Đoạt giải nhất tại cuộc thi “Cà phê đặc sản Việt Nam” năm 2021 do Hiệp hội cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức, anh Phong, chị Trâm nghĩ đến con đường đưa Pun Coffee trở thành cà phê đặc sản thế giới. “Pun Coffee xúc tiến ký kết hợp đồng xuất khẩu lô hàng cà phê nhân Arabica với Công ty TL Group LLC, có trụ sở tại Mỹ. Tuy nhiên, để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ, từ khâu trồng trọt, chăm sóc đến khi thu hoạch đều phải được giám sát chặt chẽ. Sản phẩm sau thu hoạch phải được phơi trên sàn, kiểm tra pH, độ ẩm... trước khi đưa vào bảo quản và đóng gói. Trong khi đó, việc quản lý và cải tạo quy hoạch vùng nguyên liệu liên kết cùng Pun Coffee không hề dễ. Toàn bộ vùng nguyên liệu được chuyển từ canh tác nông nghiệp truyền thống sang canh tác bền vững, loại bỏ 90% lượng hóa chất trong canh tác, tối ưu hóa sử dụng nguyên liệu chăm sóc có nguồn gốc sinh học như phân vi sinh từ vỏ cà phê và rác thải nông nghiệp, quản lý cỏ dại thay vì triệt tiêu”, anh Phan Hồng Phong nhớ lại.

Đúng lúc ấy, cơ duyên đến với Pun Coffee từ sự chia sẻ của các chuyên gia cà phê hàng đầu Việt Nam Lê Trung Hưng và Nguyễn Tấn Vinh qua các buổi hội thảo, chia sẻ về kỹ thuật trồng, chăm sóc cây trồng với người trồng cà phê ở Hướng Phùng. Từ sự hỗ trợ của các chuyên gia, đối tác khách hàng, bạn bè trong và ngoài nước, vợ chồng anh Phong có những bước tiến ngoạn mục trên con đường đưa Pun Coffee trở thành thương hiệu quốc tế.