Khát vọng 'thành phố đại học' trong kỷ nguyên tri thức

Các trường đại học trên địa bàn thành phố chủ động ứng dụng công nghệ trong dạy và học. Trong ảnh: Giờ thí nghiệm của sinh viên Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng). Ảnh: THU HÀ.

Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, khát vọng xây dựng Đà Nẵng trở thành “thành phố đại học” không còn là một ý tưởng xa vời, mà đang hội tụ những điều kiện chín muồi để trở thành hiện thực.

Hướng đến “thành phố tri thức”

Trong nhiều năm qua, Đà Nẵng được biết đến như một “thành phố đáng sống”, “thành phố thông minh”. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số, chỉ “đáng sống”, “thông minh” là chưa đủ. Và thực tế những năm qua cho thấy dù đã đạt nhiều kết quả với những danh hiệu đó, nhưng tốc độ phát triển của Đà Nẵng chưa như mong đợi.

Theo Thống kê thành phố Đà Nẵng, năm 2025, quy mô GRDP giữ vị trí thứ 13/34 địa phương, GRDP bình quân đầu người xếp thứ 10/34 tỉnh, thành phố trong cả nước, tiếp tục nằm trong nhóm địa phương có mức thu nhập bình quân khá. Các thành phố trên thế giới muốn vươn lên vị thế cao hơn đều phải trả lời câu hỏi: nguồn động lực phát triển dài hạn là gì?

Phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học kỹ thuật, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là chiến lược cốt lõi của Việt Nam, được cụ thể hóa qua các nghị quyết của Bộ Chính trị như Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW. Tinh thần đó cho thấy, giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học không còn là lĩnh vực hỗ trợ, mà trở thành trụ cột của chiến lược phát triển quốc gia.

Giảng viên các trường thuộc Đại học Đà Nẵng tham gia lớp bồi dưỡng nâng cao kiến thức về vi mạch bán dẫn. Ảnh: THU HÀ

Kinh nghiệm các nước trên thế giới cho thấy, bên cạnh các trung tâm chính trị, kinh tế hay tài chính thường là thủ đô thì những “thành phố đại học” (university city) đóng vai trò đặc biệt quan trọng và đặc thù. Ở đó, đại học không chỉ là nơi đào tạo, mà là trái tim của đô thị, chi phối nhịp sống, bản sắc văn hóa và sức sáng tạo. Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội để bước vào quỹ đạo đó, bằng cách dịch chuyển từ hình ảnh “thành phố đáng sống” sang “thành phố tri thức - đổi mới - đại học”.

Trong các chiến lược phát triển vùng, Trung ương đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết, phân vai, tránh dàn trải và trùng lặp, để mỗi địa phương phát huy đúng lợi thế so sánh của mình. Trong tinh thần đó, khi Đà Nẵng - Quảng Nam hợp nhất, một không gian phát triển thống nhất mở ra khả năng hình thành vùng đại học - nghiên cứu - thực nghiệm có quy mô và chiều sâu.

Khu vực Làng Đại học Đà Nẵng và vùng phụ cận có thể tập trung các campus chính, trung tâm đào tạo chất lượng cao, viện nghiên cứu mũi nhọn, không gian đổi mới sáng tạo.

Các khu vực của Quảng Nam (cũ) có thể phát triển campus nghiên cứu ứng dụng, trung tâm thực nghiệm công nghệ, nông nghiệp thông minh, môi trường, logistics, công nghiệp phụ trợ, gắn trực tiếp với thực tiễn sản xuất và đời sống. Đây chính là mô hình mà nhiều quốc gia đã áp dụng thành công: không dồn tất cả vào lõi đô thị, mà phân tầng chức năng để đại học gắn chặt với phát triển vùng. Dĩ nhiên phải phát triển hạ tầng giao thông đô thị hợp lý.

Sinh viên các trường thuộc Đại học Đà Nẵng được tạo điều kiện tiếp cận các thiết bị hiện đại trong thực hành. Ảnh: THU HÀ

Đại học Đà Nẵng - trụ cột của “thành phố đại học”

Đại học Đà Nẵng là đại học vùng trọng điểm quốc gia, đang được Đảng và Chính phủ quy hoạch trở thành đại học quốc gia. Trong chiến lược đó, đương nhiên vai trò của Đại học Đà Nẵng mang tính then chốt. Việc Đại học Đà Nẵng được Trung ương xác định là một trong bốn đại học được Nhà nước đầu tư trọng điểm làm hình mẫu cho hệ thống giáo dục đại học, hướng tới mô hình đại học đẳng cấp thế giới không chỉ là sự ghi nhận về vị thế, tiềm năng mà còn là một sứ mệnh lớn lao được giao phó.

Theo định hướng của Chính phủ về phát triển giáo dục đại học, các đại học trọng điểm không chỉ có nhiệm vụ nâng cao chất lượng đào tạo, mà phải trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và công nghệ, đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của cả vùng. Điều đó đòi hỏi Đại học Đà Nẵng không chỉ phát triển về quy mô, mà quan trọng hơn là chuyển đổi mô hình.

Đại học Đà Nẵng cần tiến mạnh tới mô hình đại học hệ thống (university system), với một thương hiệu chung đủ mạnh trên bản đồ học thuật quốc tế; các trường thành viên được phân công sứ mệnh rõ ràng, không trùng lặp; và quản trị chiến lược tiên tiến, nghiên cứu khoa học, quốc tế hóa được điều phối ở tầm toàn hệ thống.

Ngoài Đại học Đà Nẵng còn có các trường đại học công lập và nhiều trường đại học tư thục cũng sẽ phát triển lớn mạnh. Khi đó, đại học không chỉ phục vụ nhu cầu đào tạo của địa phương, mà trở thành động cơ tri thức của miền Trung - Tây Nguyên nói riêng, cả nước nói chung và đặc biệt cho khu vực Đông Nam Á.

Sinh viên Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng nghiên cứu mô hình ứng dụng vào đời sống thực tiễn. Ảnh: K.N

Khát vọng phù hợp với sứ mệnh lịch sử

Thực tiễn phát triển trên thế giới cho thấy, không có “thành phố đại học” nào hình thành bền vững nếu tách rời khỏi nền tảng công nghiệp, công nghệ và dòng vốn đầu tư. Đại học chỉ thực sự hấp dẫn khi gắn với hệ sinh thái sản xuất - kinh doanh năng động, nơi tri thức được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng. Chính vì vậy, phát triển Đà Nẵng thành “thành phố đại học” không thể tách rời mục tiêu đẩy mạnh phát triển trung tâm công nghiệp - công nghệ cao, trung tâm tài chính và dịch vụ hiện đại.

Các khu công nghệ cao, khu công nghiệp chuyên sâu, trung tâm tài chính và các dự án đầu tư lớn không chỉ tạo việc làm, mà còn là “điểm hút” quan trọng đối với sinh viên, nghiên cứu sinh, giảng viên và chuyên gia trong và ngoài nước.

Khi doanh nghiệp cần nhân lực chất lượng cao, đại học sẽ có động lực đổi mới chương trình đào tạo; khi sinh viên nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp và khởi nghiệp ngay tại thành phố, Đà Nẵng mới thực sự trở thành điểm đến học tập hấp dẫn, chứ không chỉ là nơi “đào tạo rồi rời đi”, “di chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận”.

Định hướng phát triển Đà Nẵng trong giai đoạn mới đã nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu xây dựng thành phố trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và khởi nghiệp của khu vực. Đây chính là chủ trương thuận lợi và lý tưởng để đại học phát triển theo mô hình nghiên cứu - sáng tạo, gắn chặt với doanh nghiệp và thực tiễn xã hội. Khi chính quyền đô thị coi đầu tư cho các đại học là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn, thì “thành phố đại học” sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành động lực phát triển thực chất.

Trong bức tranh phát triển của Việt Nam, Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế - tài chính lớn của cả nước. Đà Nẵng, với vị trí chiến lược và những điều kiện đặc thù, đang được định hướng trở thành trung tâm tài chính, công nghiệp - công nghệ cao, giáo dục đại học, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của miền Trung, có vai trò kết nối và lan tỏa phát triển khu vực.

Trong mô hình đó, đại học không đứng ngoài, mà giữ vai trò nền tảng tri thức, cung cấp nguồn nhân lực, tri thức khoa học và sáng tạo cho công nghiệp, tài chính và các lĩnh vực kinh tế mũi nhọn. Khi công nghiệp phát triển, đầu tư gia tăng và đại học đổi mới mạnh mẽ, Đà Nẵng sẽ hội tụ đủ điều kiện để trở thành một đô thị hiện đại, đa chức năng, phát triển bền vững dựa trên tri thức và giá trị gia tăng cao.

Mùa Xuân là mùa của hy vọng. Và với Đà Nẵng, mùa Xuân ấy đang mang hình hài của một “thành phố đại học” - nơi tri thức hội tụ, đổi mới sáng tạo lan tỏa và tương lai được kiến tạo từ hôm nay.

GS. TRẦN VĂN NAM