Khắp Thái - Xuân ca giữa Mường Lò

Vùng đất Mường Lò từ bao đời nay được xem như chiếc nôi văn hóa của người Thái Tây Bắc. Nơi ấy, Khắp không chỉ là dân ca mà là “linh hồn”, là “sợi chỉ” kết nối con người với thiên nhiên, với cộng đồng và với thế giới tâm linh.

Người Thái hát Khắp khi lên nương, xuống ruộng; hát để sẻ chia niềm vui, giãi bày nỗi buồn; hát để tỏ tình, đối đáp; hát trong lễ hội, nghi lễ, cưới hỏi, mừng nhà mới... Những câu hát mộc mạc, truyền miệng qua bao thế hệ, không cần giấy bút vẫn sống cùng năm tháng. Qua Khắp, biết bao đôi trai gái đã nên duyên, cùng xây tổ ấm.

Mùa xuân, các bản Thái ở các phường: Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia và xã vùng "lòng chảo" Mường Lò bước vào mùa lễ hội. Hình ảnh những thiếu nữ Thái trong trang phục áo cỏm, khăn Piêu truyền thống như bước ra từ truyện cổ nô nức đi hội. Tiếng Khắp ngân lên trong ánh lửa bập bùng, quyện cùng làn điệu “Xống trụ xôn xao” (Tiễn dặn người yêu), “Chuyện kể bản Mường” - những giai điệu khiến lòng người chùng lại.

Đặc biệt, Khắp còn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng. Với người Thái Mường Lò, thần linh là chỗ dựa tinh thần, giúp con người tránh rủi ro, tai ương, hướng tới cuộc sống bình an, no đủ. Vì thế, dân ca phục vụ nghi lễ luôn mang ý nghĩa chúc tụng, cầu phúc, khích lệ con người vươn lên. Trong các lễ cúng, mừng nhà mới, thôi nôi, cưới hỏi, những làn điệu Khắp được hát theo chủ đề rõ ràng. Hiện, nhiều bài được sáng tác mới, nhưng theo Nghệ nhân Điêu Thị Siêng riêng những làn điệu cổ như “Xống trụ xôn xao” (Tiễn dặn người yêu) thì không thể thay thế, mà được gìn giữ và truyền dạy nguyên vẹn cho thế hệ sau.

Xuân về, giữa những đêm xòe rộn ràng và câu Khắp ngân vang, Mường Lò hiện lên vừa cổ kính, vừa tươi mới. Để rồi, ai đã một lần say men rượu cần, say điệu xòe, say câu Khắp nơi đây, mới thấm thía trọn vẹn giá trị “hồn” dân ca, dân vũ của người Thái - một sắc màu bền bỉ trong bức tranh đa dạng của văn hóa Việt Nam.

Trình bày: Thanh Ba

Trần Ngọc Sơn