Khẳng định sức mạnh của lòng dân

Sức mạnh đó không chỉ là lời ca tụng mà được chứng minh bằng thực tiễn hùng hồn, đầy thuyết phục trong lịch sử hơn 80 năm xây dựng nền dân chủ cộng hòa Việt Nam và trong kỷ nguyên mới hiện nay.

Cử tri Lâm Đồng nô nức tham gia bầu cử trong ngày hội non sông 15/3/2026

Từ buổi sơ khai của nền cộng hòa

Nền cộng hòa được hình thành từ thời cổ đại ở phương Tây, là hình thức tổ chức nhà nước văn minh nhân loại sáng tạo ra mà cốt lõi chính quyền do dân thành lập nên, quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan do dân bầu ra trong một thời gian nhất định. Tuy nhiên, vào buổi sơ khai của nền cộng hòa thì quyền dân chủ, bình đẳng bị hạn chế; chỉ có nam giới và người có tài sản mới được quyền bầu cử, thân phận nô lệ bị tước đoạt mọi quyền công dân; quyền lực nhà nước bị thao túng bởi một nhóm người giàu có và giai cấp cầm quyền, nhưng về danh nghĩa vẫn do dân bầu ra.

Trải qua hàng ngàn năm đấu tranh, nền dân chủ cộng hòa phát triển ngày càng hoàn thiện. Các nguyên tắc cơ bản về bầu cử như: phổ thông, bình đẳng, tự do (hoặc bắt buộc), trực tiếp (hoặc gián tiếp) và bỏ phiếu kín được các chính thể cộng hòa trên thế giới áp dụng tùy theo thể chế chính trị, truyền thống lịch sử, văn hóa mỗi quốc gia. Trong đó, phổ thông đầu phiếu được coi là một trong những quyền cơ bản nhất.

Tuy vậy, ngày nay ở một số nước vẫn còn những khác biệt như: nguyên tắc bầu cử phổ thông có các hạn chế về tôn giáo, quân đội (nhà tu hành, quân nhân tại ngũ không có quyền bầu cử...). Đa số các nước áp dụng nguyên tắc bầu cử tự do nhưng cũng có nước quy định bắt buộc cử tri phải tham gia bầu cử vì lo ngại tỷ lệ cử tri đi bầu quá thấp. Do đó, pháp luật các nước này có chế tài nếu cử tri không tham gia bầu cử.

Về nguyên tắc bầu cử trực tiếp (hoặc gián tiếp), hầu hết các nước bầu cử theo nguyên tắc trực tiếp, cử tri thể hiện ý chí của mình qua lá phiếu, trực tiếp bầu ra người đại biểu của mình chứ không qua một cấp đại diện cử tri nào; nhưng ở một số nước, bầu cử theo nguyên tắc gián tiếp, cử tri bầu ra thành viên của Tuyển cử đoàn/đại cử tri, sau đó Tuyển cử đoàn mới bầu ra cơ quan đại diện hay chức danh nhà nước.

Phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, tự do, trực tiếp và bỏ phiếu kín

Nhìn lại lịch sử phát triển của nền cộng hòa (hay hình thức chính thể cộng hòa) trên thế giới để thấy rằng: thắng lợi có ý nghĩa rất to lớn của cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 vừa qua, trước hết là nhờ đường lối đúng đắn, kiên định và nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Ngay từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời ngày 2/9/1945 cho đến nay, Việt Nam đã luôn áp dụng và thực hiện nguyên tắc bầu cử văn minh, tiến bộ nhất của nhân loại. Đó là: bầu cử phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, tự do, trực tiếp và bỏ phiếu kín. “Tất cả công dân Việt Nam, cả trai và gái, từ 18 tuổi trở lên, đều có quyền tuyển cử và ứng cử, trừ những người đã bị tước mất công quyền và những người trí óc không bình thường.” (Sắc lệnh 14-SL ngày 8/9/1945).

Ở nước ta, bầu cử tự do và không bắt buộc, cử tri có quyền tự quyết định tham gia hoặc không tham gia bầu cử. Từ Hiến pháp đầu tiên 1946 cho đến Hiến pháp 2025 đều quy định rất rõ quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong nền dân chủ cộng hòa hiện đại. Trong đó, quyền con người là tối thượng, quyền chính trị của công dân được tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Cử tri nhận thức quyền chính trị thiêng liêng của công dân để tham gia bầu cử với ý thức tự giác về nghĩa vụ xây dựng nhà nước chứ hoàn toàn pháp luật không bắt buộc.

Con số thống kê 76.188.970/76.436.561 cử tri cả nước đã tham gia bỏ phiếu (đạt tỷ lệ 99,68%) trong ngày bầu cử 15/3/2026 vừa qua là minh chứng hùng hồn về sức mạnh của lòng dân ta làm nên Ngày hội non sông. Đó là thắng lợi vĩ đại của nền dân chủ cộng hòa ở nước ta khi bước vào kỷ nguyên mới.

Thắng lợi của cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 đánh dấu cột mốc quan trọng sau 80 năm xây dựng nền Dân chủ Cộng hòa ở nước ta, khi lần đầu tiên được tiến hành trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và đã thành công rực rỡ; cho thấy bộ máy chính quyền và hệ thống chính trị các cấp đang vận hành hiệu quả. Cử tri và Nhân dân phấn khởi, đánh giá cao công tác tổ chức bầu cử và kỳ vọng, những người đại biểu nhân dân ở cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương sẽ hoàn thành sứ mệnh vẻ vang mà Nhân dân đã tín nhiệm ủy thác, giao cho.

ThS.Nguyễn Vân Hậu