Khám phá “kho báu” đa dạng sinh học ở thành phố công nghiệp

Bộ xương bò tót trưng bày tại phòng tiêu bản động vật thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai.

Với vai trò là cực tăng trưởng mới của cả nước, bảo vệ và phát huy hiệu quả “kho báu” thiên nhiên này là nền tảng quan trọng để Đồng Nai phát triển hài hòa giữa công nghiệp, đô thị với bảo tồn thiên nhiên, hướng tới tăng trưởng xanh, bền vững.

“Kho báu” đa dạng sinh học

Thành phố Đồng Nai có hơn 370 ngàn hécta rừng và đất lâm nghiệp, giàu giá trị ĐDSH. Tiêu biểu là Vườn quốc gia Cát Tiên - một trong những khu rừng nhiệt đới có giá trị ĐDSH cao của Việt Nam, với hơn 1,6 ngàn loài thực vật và hơn 1,7 ngàn loài động vật. Nhiều loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ như: bò tót, gấu, các loài linh trưởng, chim...

Các hệ sinh thái rừng đầu nguồn tại đây có vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước lưu vực sông Đồng Nai, cung cấp nước vào mùa khô và góp phần hạn chế ngập lụt vào mùa mưa cho khu vực Đông Nam Bộ.

Nhiều tiêu bản động vật quý hiếm được trưng bày tại phòng tiêu bản động vật thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai.

Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai có tổng diện tích tự nhiên hơn 100 ngàn hécta, là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai được UNESCO công nhận năm 2011 và được công nhận là Vườn Di sản ASEAN năm 2025. Đây là một trong những khu rừng đặc dụng có hệ sinh thái đặc trưng của vùng Đông Nam Bộ.

Khu bảo tồn hiện có hơn 1,5 ngàn loài thực vật và hơn 1,8 ngàn loài động vật. Nhiều loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới đang được bảo tồn nghiêm ngặt như: voi châu Á, bò tót, gấu chó, báo gấm, chà vá chân đen và nhiều loài chim. Đặc biệt, đây là nơi sinh sống của đàn voi hoang dã cuối cùng của Việt Nam với khoảng 30 cá thể.

Ông Nguyễn Đức Tú, Phó Trưởng phòng Bảo tồn thiên nhiên và hợp tác, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai cho biết: Bảo tồn ĐDSH không chỉ là gìn giữ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo nền tảng cho phát triển xanh và bền vững.

Theo ông Tú, khu bảo tồn đang triển khai đề án về du lịch, kêu gọi đầu tư phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí phù hợp với đặc điểm tự nhiên từng khu vực. Trong đó, vùng lõi chủ yếu dành cho bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, ĐDSH; vùng chuyển tiếp khuyến khích phát triển du lịch sinh thái kết hợp vùng đệm, góp phần hỗ trợ sản xuất và nâng cao đời sống người dân.

Tại phía Bắc của thành phố, Vườn quốc gia Bù Gia Mập có tổng diện tích tự nhiên hơn 25,5 ngàn hécta, trong đó rừng tự nhiên hơn 25,3 ngàn hécta, chiếm gần 99%. Hệ sinh thái rừng ẩm với đặc điểm cây rừng ngay cả mùa khô vẫn chỉ nửa rụng lá tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loài động vật sinh sống, đặc biệt là các loài linh trưởng.

Vườn có 2 loài đặc trưng, quý hiếm là chà vá chân đen và vượn đen má vàng. Đây là những loài linh trưởng có giá trị bảo tồn cao, thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý hiếm tại Việt Nam.

“Mục sở thị” động - thực vật quý hiếm

Để có được nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá như hôm nay, từ cuối thế kỷ XX, Đồng Nai đã thực hiện đóng cửa rừng tự nhiên, kiên định với chủ trương không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Nhờ đó, ĐDSH của thành phố công nghiệp không chỉ nằm trên những con số thống kê mà còn hiện hữu sinh động trong các khu rừng, vườn quốc gia và khu bảo tồn. Người dân, du khách có thể trực tiếp tìm hiểu, quan sát những loài động - thực vật quý hiếm trong các chuyến tham quan, nghiên cứu.

Ông Đỗ Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Tuyên truyền du lịch và Cứu hộ bảo tồn Vườn quốc gia Bù Gia Mập cho biết: Công tác giám sát ĐDSH được thực hiện thường xuyên, trong đó có việc sử dụng bẫy ảnh hồng ngoại để ghi nhận sự hiện diện và theo dõi các loài động vật hoang dã trong lâm phần.

Qua theo dõi, Vườn quốc gia Bù Gia Mập ghi nhận nhiều loài thú có giá trị bảo tồn cao như: voi, bò tót, gấu chó, gấu ngựa, báo hoa mai... Việc ứng dụng thiết bị giám sát giúp lực lượng chức năng có thêm cơ sở khoa học để theo dõi quần thể, tập tính và sự phân bố của các loài động vật quý hiếm.

Tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, khu trưng bày các tiêu bản động - thực vật là địa điểm đáng chú ý đối với những người muốn tìm hiểu về ĐDSH của rừng Mã Đà. Phòng tiêu bản động vật hiện trưng bày hơn 1 ngàn mẫu, riêng nhóm thú có hơn 20 loài. Khu trưng bày thực vật có hơn 600 mẫu, trong đó có nhiều loài gỗ quý bản địa và cây dược liệu đặc trưng. Nổi bật là các tiêu bản xương voi, bò tót, chim hồng hoàng, đại bàng...

Theo ông Nguyễn Đức Tú, hệ thống tiêu bản được khảo sát, thống kê là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá hiện trạng ĐDSH, xác định các loài cần ưu tiên bảo tồn. Từ đó, khu bảo tồn có cơ sở đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ, phục hồi và phát triển phù hợp, nhất là đối với các loài động - thực vật quý hiếm.

Cùng với đó, khu bảo tồn đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong công tác bảo tồn, đầu tư các thiết bị như: flycam, camera hồng ngoại, camera tầm nhiệt để phát hiện động vật quý hiếm, theo dõi sự di chuyển của đàn voi và các loài động vật hoang dã.

Những năm qua, công tác bảo vệ rừng và ĐDSH được triển khai đồng bộ, gắn với bảo tồn và phát triển các nguồn gen có giá trị của vùng Đông Nam Bộ. Nhiều chương trình, dự án được thực hiện như: bảo tồn voi, phục hồi rừng tự nhiên, trồng mới rừng...