Khai thác tiềm năng điện mặt trời mái nhà (kỳ 3)

Kỳ 3:  Đồng bộ các điều kiện để phát triển

Nhiều cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên chủ động lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Yêu cầu mới từ những nguồn điện phân tán

Với mỗi công trình, các điều kiện về kết cấu mái, thiết bị điện, công suất lắp đặt, hệ thống lưu trữ và phương án vận hành cần được tính toán phù hợp. Đây là những yếu tố có ý nghĩa ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, bởi một hệ thống điện mặt trời hoạt động ổn định không chỉ phụ thuộc vào chất lượng tấm pin mà còn liên quan đến sự đồng bộ của toàn bộ thiết bị.

Tại một công trình đang được khảo sát trên địa bàn tỉnh, trước khi đưa ra phương án đầu tư, đơn vị cung cấp phải xác định biểu đồ phụ tải, thời gian sử dụng điện, đo đạc diện tích và kiểm tra hiện trạng mái. Trên cơ sở đó mới tính toán công suất, lựa chọn thiết bị và xem xét có cần kết hợp hệ thống lưu trữ hay không.

Ông Lý Văn Bằng, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Thái Nguyên, đại diện đơn vị cung cấp giải pháp điện mặt trời, chia sẻ: Trước khi lắp đặt, đơn vị phải khảo sát nhu cầu sử dụng điện, diện tích, kết cấu mái và thời điểm tiêu thụ điện của khách hàng. Từ đó mới tính toán công suất, lựa chọn thiết bị và xem xét có cần kết hợp hệ thống lưu trữ hay không. Một hệ thống phù hợp không phải là hệ thống lắp được công suất lớn nhất, mà phải bảo đảm lượng điện tạo ra được sử dụng hiệu quả, vận hành ổn định và an toàn.

Điện mặt trời mái nhà giúp giảm chi phí đầu vào và giảm nhiệt độ trong môi trường nhà xưởng.

Yêu cầu này đặt ra rõ hơn khi điện mặt trời mái nhà được định hướng phát triển theo mô hình sản xuất, tự tiêu thụ, kết hợp hệ thống lưu trữ BESS khi phù hợp. Khi nguồn điện được tạo ra tại nhiều công trình khác nhau, chất lượng thiết bị, phương án đấu nối, hệ thống bảo vệ và quy trình vận hành cần được tuân thủ thống nhất.

Theo Công ty Điện lực Thái Nguyên, triển khai Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, tính đến ngày 31/7/2026, trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận 1.367 nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, với tổng công suất tấm pin 49,146MWp, công suất inverter đạt 42,681MW.

Sự khác biệt của nguồn điện này nằm ở chỗ được phân bố tại nhiều vị trí, gắn với các phụ tải cụ thể và phụ thuộc vào điều kiện bức xạ mặt trời. Khi số lượng nguồn tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát từng hệ thống mà còn phải bảo đảm sự phối hợp giữa các nguồn điện với lưới điện chung.

Lưới điện phải theo kịp nguồn mới

Nếu công nghệ và thiết bị quyết định khả năng vận hành của từng hệ thống thì lưới điện lại là điều kiện để nhiều nguồn điện phân tán có thể cùng phát triển. Nguồn điện mặt trời mái nhà được tạo ra tại nhiều điểm khác nhau. Có thời điểm sản lượng phát cao, có thời điểm giảm do điều kiện thời tiết. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điện của mỗi khu vực cũng thay đổi theo thời gian. Vì vậy, khả năng tiếp nhận của lưới điện tại từng địa bàn cần được đánh giá trên cơ sở phụ tải, hiện trạng đường dây, trạm biến áp và công suất các nguồn đã đấu nối.

Theo kế hoạch của tỉnh, Công ty Điện lực Thái Nguyên được giao phối hợp xây dựng kế hoạch phát triển lưới điện, thực hiện đấu nối, đo đếm, quản lý vận hành theo quy định; đồng thời công khai khả năng tiếp nhận công suất tại từng khu vực.

Ông Ninh Vân Phong, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thái Nguyên, cho biết: “Chúng tôi tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng thực hiện các quy định về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; đồng thời rà soát khả năng tiếp nhận của lưới điện tại từng khu vực để có phương án đầu tư, cải tạo phù hợp. Việc phát triển các nguồn điện mới phải đi cùng yêu cầu bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định”.

Điện mặt trời mái nhà góp phần bổ sung nguồn điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đấu nối, công tác đo đếm và quản lý vận hành cũng cần được thực hiện đồng bộ. Mỗi nguồn điện được đưa vào hệ thống phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật theo quy định, bảo đảm thông tin về công suất, sản lượng và trạng thái vận hành được quản lý đầy đủ. Đây cũng là cơ sở để ngành điện chủ động hơn trong điều hành khi số lượng nguồn phân tán tiếp tục tăng. Việc công khai khả năng tiếp nhận công suất tại từng khu vực giúp tổ chức, cá nhân có thêm thông tin trước khi quyết định đầu tư, đồng thời hạn chế những phương án không phù hợp với điều kiện lưới điện.

Cùng với hạ tầng, chi phí đầu tư vẫn là vấn đề được người dân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp cân nhắc. Một hệ thống điện mặt trời có thời gian khai thác dài nhưng đòi hỏi khoản vốn ban đầu cho tấm pin, inverter, hệ thống kỹ thuật và có thể cả pin lưu trữ. Quy mô càng lớn, yêu cầu về nguồn vốn càng cao.

Kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2026-2030 xác định huy động nguồn lực xã hội là hướng chủ yếu. Ngoài vốn của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân còn có tín dụng thương mại, tín dụng xanh và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các hình thức hợp tác đầu tư, thuê mái nhà và mô hình dịch vụ năng lượng cũng được khuyến khích theo quy định.

Một hướng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi đã được cụ thể hóa. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên đã hướng dẫn các tổ chức, cá nhân lắp đặt điện mặt trời mái nhà tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Quỹ Bảo vệ môi trường và phòng, chống thiên tai. Việc mở rộng các kênh vốn tạo thêm lựa chọn cho người có nhu cầu đầu tư.

Với những công trình có đủ điều kiện về kỹ thuật và phụ tải, khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp sẽ góp phần giảm áp lực về khoản đầu tư ban đầu, đồng thời tạo điều kiện mở rộng số lượng hệ thống trong những năm tới.

Khơi thông nguồn lực, cụ thể hóa mục tiêu

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, tỉnh Thái Nguyên phấn đấu đạt và vượt chỉ tiêu công suất điện mặt trời mái nhà được phân bổ, với mục tiêu ít nhất 1.070MW vào năm 2030. Mục tiêu này được đặt trong một lộ trình phát triển rộng, bao gồm hộ gia đình, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, trường học, bệnh viện, trụ sở cơ quan và các công trình công cộng đủ điều kiện. Mỗi nhóm công trình có đặc điểm sử dụng điện, kết cấu và khả năng đầu tư khác nhau, đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp.

Điện mặt trời được nhiều doanh nghiệp khai thác trên mái nhà xưởng, góp phần bổ sung nguồn điện tại chỗ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và hướng tới sản xuất xanh.

Tại Hội nghị triển khai điện mặt trời mái nhà cuối tháng 7/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Vương Quốc Tuấn yêu cầu các sở, ngành triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động. Tỉnh xác định lộ trình cụ thể theo từng năm, đồng thời tập trung các giải pháp về hạ tầng lưới điện, nguồn lực và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp triển khai điện mặt trời mái nhà.

Điều đó cho thấy mục tiêu 1.070MW đang được gắn với những nhiệm vụ cụ thể của từng ngành, từng đơn vị. Để công suất tăng đi cùng hiệu quả, mỗi khâu từ hướng dẫn đầu tư, lựa chọn thiết bị, kiểm tra điều kiện công trình, đấu nối đến quản lý vận hành cần được thực hiện thống nhất.

Ông Ma Kiên Thảo, Phó Trưởng Phòng Năng lượng, Sở Công Thương, cho biết: Thời gian tới Sở sẽ tập trung hướng dẫn các tổ chức, cá nhân triển khai điện mặt trời mái nhà đúng quy định, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Quan điểm là phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ về công suất, mà phải phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế, bảo đảm an toàn và mang lại hiệu quả lâu dài.

Để mục tiêu được hiện thực hóa, vai trò của các sở, ngành và đơn vị liên quan cần được đặt trong một chuỗi nhiệm vụ thống nhất. Cơ quan quản lý hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc và theo dõi tiến độ. Ngành điện đánh giá khả năng tiếp nhận, thực hiện đấu nối, đo đếm và quản lý vận hành. Các tổ chức, cá nhân chủ động lựa chọn phương án đầu tư phù hợp với điều kiện công trình và khả năng tài chính.

Nguồn vốn cũng cần được kết nối với nhu cầu đầu tư thực tế. Các hình thức tín dụng thương mại, tín dụng xanh, vốn vay ưu đãi, hợp tác đầu tư, thuê mái nhà và dịch vụ năng lượng có thể tạo thêm phương án huy động nguồn lực. Đây là những yếu tố cần được triển khai đồng thời để mở rộng quy mô đầu tư mà vẫn kiểm soát được hiệu quả.

Điện mặt trời mái nhà cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng của thị trường cung cấp thiết bị và dịch vụ. Khi số lượng hệ thống tăng, người đầu tư cần có thông tin đầy đủ về thiết bị, phương án kỹ thuật, chi phí vận hành, bảo dưỡng và khả năng đáp ứng yêu cầu an toàn. Việc lựa chọn đơn vị cung cấp có năng lực, thực hiện đúng quy định sẽ góp phần hạn chế rủi ro trong quá trình vận hành lâu dài.

Với cơ quan quản lý, đây cũng là yêu cầu cần được tính đến trong quá trình hướng dẫn và tổ chức thực hiện. Phát triển nhanh phải đi cùng kiểm soát chất lượng, an toàn và khả năng vận hành của hệ thống điện. Mục tiêu về công suất chỉ có ý nghĩa khi các hệ thống được đầu tư và khai thác hiệu quả.

Từ những mái nhà dân, cơ sở kinh doanh đến các công trình sản xuất, điện mặt trời mái nhà đang từng bước hình thành nguồn điện ngay tại nơi sử dụng. Mục tiêu ít nhất 1.070MW vào năm 2030 mở ra dư địa phát triển lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu về hiệu quả đầu tư, an toàn vận hành, khả năng tiếp nhận của lưới điện và huy động nguồn lực phù hợp.

Khi những điều kiện này được bảo đảm, điện mặt trời mái nhà sẽ có thêm nền tảng để mở rộng thành nguồn điện phân tán quy mô lớn, góp phần sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm chi phí, hỗ trợ sản xuất xanh và bổ sung nguồn điện phục vụ phát triển kinh tế và đời sống người dân trong tỉnh. 

(Hết)