Jarvis trong Iron Man là biểu tượng cho tham vọng AI của nhiều doanh nghiệp Mỹ

Nitin Tandon, Giám đốc thông tin tại tập đoàn quản lý quỹ đầu tư Vanguard, đang mô tả tầm nhìn của mình về trợ lý đầu tư vận hành bằng AI trước căn phòng đầy nhà báo thì bỗng dừng lại để đặt một câu hỏi kỳ lạ nhưng quan trọng: “Có bao nhiêu người ở đây đã xem phim Iron Man?”. Sau khi thấy nhiều người gật đầu, ông nói thêm: “Nó giống như Jarvis vậy”.

Đây là một cảnh tượng diễn ra thường xuyên trong các doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ, theo trang WSJ.

Jarvis, AI (trí tuệ nhân tạo hư cấu) của công ty giải trí Marvel, nổi tiếng với việc giúp tỷ phú kiêm siêu anh hùng Tony Stark cứu thế giới trong phim. Giờ đây, Jarvis xuất hiện khắp nơi trong các phòng họp, buổi thuyết trình, blog doanh nghiệp và buổi nói chuyện của ban lãnh đạo.

Lý do là vì nhân vật này, với tên đầy đủ J.A.R.V.I.S (Just Another Very Intelligent System - Chỉ là một hệ thống rất thông minh khác), đã trở thành cách diễn đạt dễ hiểu, không mang tính đe dọa và không quá kỹ thuật khi các công ty mô tả tiềm năng của AI tạo sinh.

Hình ảnh Jarvis trong phim Avengers: Age of Ultron 2015

Các lãnh đạo công nghệ (thường cũng là dân mê phim) thích cách ví von này vì vừa dễ tiếp cận, vừa truyền tải trọn vẹn điều tốt nhất mà AI có thể mang lại.

“Tôi dùng ví dụ đó suốt. Nếu nghĩ về AI tổng quát (AGI) và thứ chúng ta đang cố xây dựng, tôi cho rằng Jarvis chính là phiên bản tốt nhất mà ta có”, Robert Blumofe, Giám đốc công nghệ Akamai Technologies, nói.

Akamai Technologies là một trong những nhà cung cấp CDN (dịch vụ mạng phân phối nội dung) lớn nhất thế giới, giúp tăng tốc tải trang web, video và ứng dụng bằng cách phân phối nội dung từ các máy chủ gần người dùng nhất.

Jarvis lần đầu xuất hiện trong bộ phim Iron Man 2008 (Người sắt 2028) mở màn cho Vũ trụ Điện ảnh Marvel, dù tên gọi này là sự tri ân người quản gia trung thành Edwin Jarvis phục vụ gia đình Tony Stark và các siêu anh hùng trong các bộ truyện gốc.

Trong phim, khả năng của Jarvis mở rộng từ việc quản lý nhà cửa cho Tony Stark đến hỗ trợ thiết kế bộ giáp Iron Man, trở thành một dạng hệ điều hành vận hành nhiều bộ phận của tập đoàn Stark Industries.

“Jarvis điều hành công ty còn nhiều hơn bất kỳ ai ngoài Pepper”, Tony Stark nói trong phim Avengers: Age of Ultron 2015 (Avengers: Đế chế Ultron 2015), so sánh AI này với Giám đốc điều hành Pepper Potts của Stark Industries.

Tony Stark trong Avengers: Endgame 2019

Các tác tử AI ngày nay, vốn có thể thực hiện một số hành động thay con người, vẫn chưa đạt đến trình độ đó. Chúng kém tin cậy hơn nhiều với khả năng thường hạn hẹp hơn, chỉ liên quan đến một số nhiệm vụ hoặc ngành nghề cụ thể, theo Robert Blumofe.

Tuy nhiên, ông vẫn thích lấy Jarvis làm ví dụ, thường dùng nó trong các buổi nói chuyện cho cả đối tượng kỹ thuật và phi kỹ thuật. Xã hội cần một điểm tựa văn hóa để giải thích các chi tiết phức tạp của AI, nhưng phần lớn ví dụ hiện nay lại tập trung vào mặt xấu, như AI phản loạn trong phim 2001: A Space Odyssey (2001: Chuyến du hành không gian) hoặc Terminator (Kẻ hủy diệt).

Hình ảnh rất tích cực cho các tác tử AI

“Một điều mà Jarvis mang lại là hình ảnh rất tích cực cho các hệ thống tác tử AI”, Julian Chambliss, giáo sư văn học Anh tại Đại học Bang Michigan (Mỹ) và phụ trách Lịch sử của Bảo tàng MSU, nhận định.

Bảo tàng MSU là trung tâm văn hóa, giáo dục và nghiên cứu của Đại học Bang Michigan, với nhiều bộ sưu tập đa dạng về lịch sử, nghệ thuật và khoa học.

Jarvis có đạo đức, nhận thức và giúp xua tan nỗi lo rằng công nghệ có thể thay thế hoặc làm hại con người, theo Julian Chambliss - công trình nghiên cứu mối quan hệ giữa truyện tranh và văn hóa.

Vijoy Pandey cũng có suy nghĩ tương tự khi nhóm của ông tại Outshift, phòng thí nghiệm đổi mới thuộc hãng an ninh mạng Cisco, gọi các tác tử AI đang phát triển của họ là những Jarvis.

Vijoy Pandey thậm chí đùa rằng phải đặt đủ hàng rào an toàn “để Jarvis của bạn không biến thành HAL 9000”, ám chỉ AI đáng sợ trong phim 2001: A Space Odyssey.

Đặt tên sản phẩm AI theo Jarvis

Tất nhiên, một số chuyên gia AI hàng đầu ngày nay lại tin rằng kịch bản kiểu HAL 9000 hay Terminator có khả năng xảy ra hơn khi những hệ thống được tạo ra để phục vụ nhân loại lại quay lưng chống lại chúng ta. Thế nhưng, lý tưởng của Jarvis vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho nhóm người hâm mộ khoa học viễn tưởng và kỳ ảo đang ngày càng gia tăng tại các doanh nghiệp Mỹ. Nhiều công ty thậm chí đặt tên sản phẩm AI theo Jarvis.

Hãng công nghệ nha khoa Henry Schein One có một công cụ phân tích mang tên Jarvis.

Google từng phát triển một tác tử AI có khả năng điều hướng trình duyệt web dưới tên Project Jarvis, nhưng sau đó được đổi thành Project Mariner.

Hãng tiếp thị AI Jasper trước đây cũng có tên là Jarvis. Họ đổi tên vào năm 2022 sau xung đột thương hiệu với Marvel và công ty nói rằng cái tên mới (Jasper) phản ánh tốt hơn bản chất lấy con người làm trung tâm của các công cụ.

Jarvis không phải là trường hợp đầu tiên văn hóa đại chúng về khoa học viễn tưởng giao thoa với những phát triển công nghệ trong thế giới thực.

"Trong lĩnh vực công nghệ, phim ảnh không chỉ là nguồn cảm hứng mà còn là công cụ để giải thích một số mục tiêu của chúng tôi", Sophia Velastegui, Giám đốc hội đồng quản trị hãng phần mềm doanh nghiệp BlackLine và cựu giám đốc công nghệ AI tại Microsoft, cho hay.

Từng làm về sản phẩm tại Apple giai đoạn 2009 - 2014, Sophia Velastegui nói loạt phim Star Trek: The Next Generation (Star Trek: Thế hệ tiếp theo) là một phần cảm hứng cho chiếc iPad đầu tiên.

Những robot hình người mới xuất hiện để làm việc nhà cũng được so sánh với Rosey-the-robot trong The Jetsons.

Rosey-the-robot là robot hư cấu trong phim hoạt hình The Jetsons, đóng vai trò giúp việc trong gia đình.

Hãng Airspeeder nói đang hiện thực hóa lời hứa về “xe bay” trong các bộ phim như Star Wars: Episode I (Chiến tranh giữa các vì sao: Tập I) và Back to the Future (Trở lại tương lai).

Có lúc Sophia Velastegui tự hỏi: “Chúng ta đang ảnh hưởng đến phim khoa học viễn tưởng, hay phim khoa học viễn tưởng đang ảnh hưởng đến chúng ta?”.

Giáo sư Julian Chambliss cho rằng cả hai đều đúng. Ông nói thêm là trong các truyện tranh mới, một trong những trợ lý máy tính của Iron Man thậm chí được gọi là Iron.GPT.

Sơn Vân