Israel 'choáng váng'

Theo đánh giá của nhiều quan chức và chuyên gia Israel, thỏa thuận sơ bộ do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran không đạt được bất kỳ mục tiêu chiến lược nào mà Israel theo đuổi trong xung đột, thậm chí còn có nguy cơ khiến vị thế của nước này trở nên bất lợi hơn trên mọi mặt trận, theo New York Times.

Thức dậy trước một thực tế không ai ngờ tới

Sáng 19/6, Israel thức dậy trước một thực tế địa chính trị hoàn toàn mới. Trong tâm trạng bàng hoàng, khó tin và phần lớn giữ im lặng, giới lãnh đạo cùng công chúng nước này bắt đầu tiếp nhận các điều khoản của thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran.

Khoảnh khắc Tổng thống Mỹ - Iran chính thức ký thỏa thuận hòa bình Giới chức Mỹ ghi lại khoảnh khắc Tổng thống Mỹ đã ký thỏa thuận hướng đến chấm dứt chiến sự đã kéo dài gần 4 tháng.

Mục tiêu thay đổi chính quyền tại Tehran gần như tan biến. Trái với kỳ vọng của Israel, chính quyền Iran không những không suy yếu mà còn nổi lên cứng rắn và tự tin hơn sau chiến tranh, bất chấp việc bộ máy lãnh đạo nước này từng chịu tổn thất nặng nề trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột hồi cuối tháng 2.

Đặc biệt, yêu cầu trong thỏa thuận buộc lực lượng Mỹ phải rút khỏi khu vực “lân cận” Iran trong vòng 30 ngày giúp Tehran có thể tuyên bố rằng họ đã buộc quân đội Mỹ rời khỏi khu vực.

Về vấn đề tên lửa đạn đạo và các lực lượng ủy nhiệm, thỏa thuận cũng không đề cập tới kho tên lửa của Iran hay sự hỗ trợ mà Tehran dành cho các đối thủ của Israel như Hezbollah ở Lebanon và lực lượng Houthi tại Yemen.

Từ góc nhìn của Israel, điều đáng lo ngại hơn là thỏa thuận còn hạn chế đáng kể quyền tự do hành động quân sự của nước này tại Lebanon. Việc yêu cầu Israel rút quân khỏi quốc gia láng giềng bị xem là động thái “trói tay” Tel Aviv theo cách chưa từng có trước khi chiến tranh nổ ra.

Người dân Lebanon ăn mừng sau thỏa thuận giữa Mỹ và Iran ngày 18/6. Ảnh: Reuters.

Nhiều chuyên gia Israel cũng cảnh báo hàng trăm tỷ USD mà Iran có thể nhận được thông qua việc nới lỏng trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa hoặc các gói hỗ trợ tái thiết có thể được sử dụng để mở rộng chương trình tên lửa cũng như tăng cường hỗ trợ cho các lực lượng đồng minh của Tehran trên khắp Trung Đông.

Đáng chú ý nhất là vấn đề hạt nhân - mối đe dọa mang tính sống còn mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu theo đuổi trong suốt sự nghiệp chính trị và cũng là lý do quan trọng nhất khiến ông Trump quyết định tham gia chiến dịch quân sự chống Iran. Tuy nhiên, nội dung này lại bị gác sang một giai đoạn đàm phán Mỹ - Iran trong tương lai.

"Sự nhượng bộ thảm họa"

“Đây là một thỏa thuận tồi. Người Mỹ bỏ tiền ra, nhưng thứ họ nhận được nhiều nhất chỉ là một bản cam kết mang tính ý định”, ông Yaakov Amidror, cựu cố vấn an ninh quốc gia theo đường lối cứng rắn của Thủ tướng Netanyahu, nhận định.

Ông David Horovitz, Tổng biên tập tờ Times of Israel, thậm chí mô tả đây là “một sự đầu hàng mang tính thảm họa” trong tiêu đề bài bình luận gay gắt của mình.

Trong khi đó, ông Nir Dvori, nhà phân tích của Kênh 12 News, ví thỏa thuận này như một “ngày 7/10 trên mặt trận ngoại giao” - một thảm họa chiến lược mà Israel hoàn toàn không lường trước được.

Phát biểu ngắn gọn về thỏa thuận Mỹ - Iran trong ngày 18/6, Thủ tướng Netanyahu thừa nhận phía trước vẫn còn “những thách thức mới”, đòi hỏi Israel phải giữ được “sự bình tĩnh, lập trường kiên định đối với các lợi ích an ninh, đồng thời duy trì mối quan hệ quan trọng với những người bạn Mỹ”.

Ông khẳng định mục tiêu cuối cùng của Israel không thay đổi: “Iran sẽ không được sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Nhà lãnh đạo Israel cũng tuyên bố nước này sẽ khôi phục an ninh tại khu vực phía bắc giáp Lebanon. Theo ông, điều đó đòi hỏi Israel phải tiếp tục duy trì vùng đệm an ninh ở miền nam Lebanon và không rút quân khỏi đây chừng nào nhu cầu an ninh của Israel còn yêu cầu.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tổ chức họp báo sau thỏa thuận Mỹ-Iran ngày 15/6. Ảnh: Reuters.

Ngoài những tuyên bố chính thức của ông Netanyahu, phần lớn nỗ lực bảo vệ thỏa thuận đến từ các bộ trưởng cấp thấp và các nghị sĩ trong liên minh cầm quyền.

Bộ trưởng Các vấn đề kiều dân Amichai Chikli cho rằng ông Netanyahu đủ khả năng từ chối yêu cầu rút quân khỏi Lebanon của ông Trump, giống như cách ông từng thuyết phục Mỹ tham gia cuộc chiến chống Iran.

Tuy nhiên, nhiều tiếng nói khác lại nhìn nhận thực tế hơn về khoảng cách giữa những tuyên bố đầy tự tin của ông Netanyahu trong giai đoạn đầu chiến tranh với kết quả hiện tại. Trước đó, nhà lãnh đạo Israel liên tục khẳng định nước này cùng đồng minh Mỹ đang “thay đổi bộ mặt Trung Đông” theo hướng có lợi cho Israel.

“Thực tế là khu vực đang được tái định hình theo một chiều hướng khác”, ông Chuck Freilich, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia Israel, nhận xét.

“Theo tôi, Iran bước ra khỏi cuộc chiến với vị thế mạnh hơn và đang trở thành cường quốc chi phối khu vực. Họ đã đối đầu trực diện với Mỹ - siêu cường số một thế giới. Họ vẫn được duy trì tên lửa, còn vấn đề hạt nhân thì chỉ được hứa hẹn sẽ tiếp tục đàm phán. Đây là chiến thắng của Iran trước cả Mỹ lẫn Israel”, ông nói.

Tin tưởng sai lầm?

Không chỉ bị sốc bởi nội dung thỏa thuận, nhiều người Israel thuộc các khuynh hướng chính trị khác nhau còn bắt đầu nhìn nhận lại bản chất mối quan hệ với Tổng thống Trump, cũng như mức độ phụ thuộc mà ông Netanyahu đã đặt vào thiện chí của nhà lãnh đạo Mỹ.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Pháp hôm 18/6, ông Trump tiếp tục thể hiện thái độ thiếu thiện cảm đối với Thủ tướng Netanyahu. Ông cho rằng nhà lãnh đạo Israel dễ bị kích động và thường phản ứng thái quá trước các cuộc tấn công của Hezbollah.

Tổng thống Mỹ còn công khai gọi Israel là “đối tác rất nhỏ” trong mối quan hệ song phương, đồng thời khẳng định quốc gia này đã không thể tồn tại nếu không có sự hỗ trợ từ Washington.

Ông Trump được cho là đang ngày càng mất kiên nhẫn hơn với ông Netanyahu. Ảnh: Reuters.

Ông Trump cũng cho rằng Syria có thể xử lý Hezbollah hiệu quả hơn Israel mà không gây thương vong lớn cho dân thường. Bên cạnh đó, ông xem nhẹ mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo Iran - loại vũ khí từng khiến hàng triệu người Israel phải liên tục chạy vào hầm trú ẩn trong suốt thời gian chiến sự. Theo ông, việc Iran sở hữu tên lửa là điều “công bằng”, bởi các quốc gia khác trong khu vực cũng có năng lực tương tự.

Những phản ứng tại Israel mang dáng dấp của một cuộc ly hôn cay đắng.

Ông Hanoch Milwidsky, nghị sĩ thuộc đảng Likud của ông Netanyahu, đăng tải đoạn video trên mạng xã hội ghi lại cảnh ông tháo chiếc mũ đỏ mang khẩu hiệu “Make America Great Again” (MAGA) và thay bằng chiếc mũ màu xanh in dòng chữ tiếng Hebrew có nghĩa là “Chiến thắng hoàn toàn”.

Trong khi đó, nhà bình luận Ben-Dror Yemini của nhật báo Yediot Ahronot cho rằng ông Netanyahu đã đưa Israel vào “cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong lịch sử”.

“Ông Trump đã từ bỏ mọi cam kết, biến Iran thành một cường quốc, củng cố Hezbollah, và cuối cùng còn khiến Israel phải chịu tổn thất cả về lợi ích lẫn danh dự”, ông viết.

Nhà thăm dò dư luận Dahlia Scheindlin nhận định ngày càng nhiều người Israel nhận ra rằng ông Netanyahu đã đặt toàn bộ quan hệ Mỹ - Israel vào mối quan hệ cá nhân với một vị tổng thống nổi tiếng khó đoán và dễ nổi nóng vì những va chạm nhỏ.

“Theo tôi, ông Netanyahu tin rằng mình có thể sử dụng những chiến thuật vốn từng thành công với các đời tổng thống Mỹ trước đây: hành động thận trọng, có tính toán, nhưng luôn tìm cách mở rộng giới hạn và nếu có thể thì vượt lên trên đối tác”, bà nói.

“Trong một thời gian dài, cách tiếp cận đó dường như vẫn phát huy hiệu quả với ông Trump. Nhưng cuối cùng ông Netanyahu đã chạm tới giới hạn của mình”, bà kết luận.

Phương Linh