Iraq và những thách thức mới

Dầu mỏ tại Iraq là "điểm nóng" trong cuộc cạnh tranh địa chính trị toàn cầu. Ảnh: AFP/TTXVN

Do cơ cấu trong hệ thống chính trị tương đối phân mảnh với sự cạnh tranh quyền lực của nhiều đảng phái nên tiến trình thành lập chính phủ mới tại Iraq thường là một chặng đường gian nan và kéo dài. Trên thực tế, sau cuộc bầu cử gần nhất vào năm 2021, Iraq mất gần một năm để chọn ra người đảm nhiệm cương vị Thủ tướng.

Tiến trình thành lập chính phủ mới lần này dự kiến cũng không phải ngoại lệ, nhất là khi không đảng phái nào tại Iraq giành thế đa số tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội diễn ra tháng 11-2025. Dù ai được lựa chọn ngồi vào ghế Thủ tướng sau các cuộc đàm phán cam go sắp tới thì chính phủ mới của Iraqcũng sẽ phải vượt qua rất nhiều khó khăn.

Trước hết là bài toán khó về kinh tế. Không thể phủ nhận những thành quả Chính phủ của Thủ tướng Mohammed Shia al-Sudani đã đạt được trong những năm qua. Tuy nhiên, nền kinh tế Iraq vẫn đối mặt với những thách thức mang tính cơ cấu, khi hơn 90% nguồn thu ngân sách đến từ dầu mỏ.

Thực trạng đáng lo ngại này khiến Iraq dễ bị tổn thương trước những biến động của giá dầu toàn cầu. Giới chuyên gia nhận định, để bảo đảm sự ổn định kinh tế lâu dài, Iraq cần đa dạng hóa các nguồn thu, cắt giảm chi tiêu công và ứng phó với thâm hụt tài chính hiệu quả hơn. Tuy nhiên, đa dạng hóa nền kinh tế không phải một nhiệm vụ dễ dàng.

Sau nhiều năm trở thành “điểm nóng” của khủng bố và bị tàn phá bởi xung đột, cơ sở hạ tầng tại Iraq vẫn chưa được khôi phục. Ngoài ra, những nỗ lực cải cách quy định pháp lý và tài chính, phát triển kinh tế tư nhân vẫn vấp phải nhiều rào cản, khiến định hướng phát triển các ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ của Iraq chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Cùng với những thách thức về kinh tế, tình trạng an ninh bất ổn cũng là “hòn đá tảng” cản trở con đường phát triển của Iraq. Tại quốc gia này từng xảy ra những cuộc xung đột đẫm máu và sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan, trong đó có tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS).

Dù tuyên bố đã đẩy lùi được sự bành trướng của IS nhưng tàn dư của tổ chức khủng bố này, cùng với hàng chục nhóm vũ trang vẫn đang hoạt động trong nước tiếp tục đặt ra mối đe dọa hiện hữu đối với an ninh tại Iraq. Về đối ngoại, chính phủ sắp tới của Iraq cũng cần duy trì sự cân bằng trong thế giằng co giữa Mỹ và Iran.

Với vị trí chiến lược nằm ở “trái tim” khu vực Trung Đông cùng với trữ lượng dầu mỏ hàng đầu thế giới, Iraq không chỉ là đối tác quan trọng trong lĩnh vực năng lượng mà còn là điểm tựa chiến lược của Mỹ trong cuộc “đối đầu” với Iran. Mặt khác, Iraq cũng là không gian ảnh hưởng truyền thống của Iran.

Trong bối cảnh đó, nếu không khéo xử lý, Iraq có thể rơi vào thế mắc kẹt trong mối quan hệ căng thẳng chưa có hồi kết giữa Mỹ và Iran. Chính sách đối ngoại trong những năm qua cho thấy Iraq luôn nỗ lực duy trì thế cân bằng trong quan hệ với nước láng giềng Iran và Mỹ - đối tác an ninh hàng đầu của Iraq.

Vì vậy, giới chuyên gia cho rằng, chính phủ sắp tới của Iraq cần tiếp tục thực hiện mục tiêu kép về đối ngoại: Vừa trấn an Mỹ rằng Iraq không trở thành “bàn đạp” để các lực lượng thân Iran gây ảnh hưởng đến lợi ích của Mỹ trong khu vực, vừa bảo đảm với Iran và các chính đảng thân Iran rằng Iraq không tìm cách loại bỏ ảnh hưởng của họ.

Trải qua nhiều năm bị tàn phá bởi bạo lực, khủng bố và xung đột sắc tộc, những năm qua, Iraq đã phải nỗ lực rất nhiều để duy trì nền hòa bình. Một chính phủ ổn định là yếu tố tiên quyết để Iraq tiếp tục chuyển mình, thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định xã hội và củng cố vị thế ở khu vực Trung Đông.

Nam Hà